Friday, November 25, 2016

Thar Thawhlehna --- (Lo chiar ve chin mah teh)

Lalthutthlenga thu chuan, “Ngai teh, thil engkim ka siamthar e,” ati a. (Thuphuan 21:5)
• Tuktin nithar leh engmai taktak te hian Lalpa faknan chiarsenloh huntha, hun remchang arawn chuahpui fo thin a, he nithar lawmawmtak chhungah hian a duhzawnga nungtur leh azirtirna daante zawmturin kan Pathian chuan duhsakna sangber min hlan fo thin ani. Chutiang ang bawkin tuktin nithar kan hmuh te hian, Lalpa daan leh zirtirna te zawm duh lova, amah aṭanga hlataka tlanbo theihna hunremcang (chance) tepawh arawn chuahpui vetho mai tihi kan hriat leh atan atha awm mang e.
• Voitamtak hi te hi chu mu leh mal pawh awm hlek lo hian kan hun remchang, kan hun hlutaktak te hi Pathian faknan chuan dahthat keimah ni tana thiltha, remchanna zawnna chang pawh hre hlei lovin kan khawhral maimai thin chu anih hi. Achutianga mawl leh hawihhawm lotak kan nihchung pawh hian kan Pathian chuan min hmangaiha  athathei ang berin ruahmanna a la nei thei te hi avan lawmawm thintak em!! Chutiang anga kan sual chungchung pawh chuan kan dilna mawltete  tepawh mingaihsak in min chhang thin bawk.

• Ngai teh..! voiin hi ni lawmawm chu ania, in siamtharna hun remchhang ber ni chu ani. Engti khawpin lo sual tawh mah la thinlung leh tihtakzet tharthawh duhna le in chirna thinlung nen ipan anih ngai chuan, pantu te apiang hnawl ngai lova duattaka lo kuangkuah thintu Lalpa anih zia hi i tem ve ngei ka beisei. Chutichuan, kan ngaihtuahna (senses) te thleng pawh hian amah duhzawnga hmangthiam turin kan in hlanfo te pawh alo ngai leh zel bawk ani. 

• Voiin kan tih, kan chenmek ni le hun te hi Siamtu faknan hun remchangber  chu an lo ni, Pathian faknan hun ka nei lo kan tih hi chuan dawthlum kan sawi chiang tihna ani ngei ang, kan hun pekphal zatah a in nghat mai zawk ani. I huntha hi hlauh suh la, naktukah ti hek suh, naktuk hi i tan alo in herchuak lo te pawh ani thei. Remchanna leithiam i la, atamthei ang berin amah faknan hman theuh i tum ang u... Lalpan malsawm cheu rawh se..!!

Wednesday, November 23, 2016

Scientist Stephen Hawking nih kan vawleipi dinhmun achim ning

Stephen Hawking nihcun, “kan vawleipi sik le sa caktukin mu le mal zong nei hleng loin ai thlencaktuk ning pawl, kan khuasak cuahmahnak vawleipi  kan thurhhnawmhter ning le kan rawhter  ruangah  kan vawleipiah na men loin rawhralnak aphan lai, atu zawngah upa cu chim lo hngakchia chuakte hmanh nih theihkhawh in a um cang. Kan vawleipi chakleikam hrimhrim hmanh ahlani asining tawnte hmanh si kho ti loin cuhlan dinhmunnak in Degree Celsius 2 tamin alumchap ning pawl sis eh, vawleicung i  Cobon atam chin lengmang pawl ruang zongah siseh, kan vawleipi dinhmun hi thlingza ṭihnungza asi ko cang. Tuhnu aralai dingmi kum 1000 chungah asi lo hmanhah cunak hnung deuh zong cu asi kho men, cutikahcun mivialte thihthlu khawh viarnak vawlei chiatnak aphan kho tiin zumhnak zong anei fawn. 

Pakhat achimṭhan mi cu, minung pawl nih fimnak le thiamnak kan neihmi pawl zong hi kan mah le kan vawlei pumpi hrangah rawhter simaw, rawhnakah hmangtu si loin, kan vawleipi airawk dingmi vengtu le kilhkamnak tuah si dingin kan i zuam, kan hmanthiam aherh. Tuahcopmi fimnak, robot tibantuk, nuclear ralthuam sersiamnak tibantuk pawl hi kan khap i kan dinhtak ahau, hibantuk pawl hi vawlei rawhnak lakin le minung pawl hrangi rawhralnak aphan khomi lakah vengtu(security) an ruah. Asinain, hibantuk lei i ṭangcho cuahmahmi fimthiamnak pawl hi kan hmanthiam lo i kan luar chinchin asi ahcun hi kan vawlei pumpi nihhin namen loin atuar hrimhrim lai. Acukarlakah, ram tampi nihcun robot  minung bantukin ral ado kho mi hehtiah tuahkhawh hmaisatu an i cuh, an i zuam. 

Vawleipi nihhin rawhralnak avanphaktaktak tikahcun, vanlei boruak(space) hna ahkhin umnak hawlin kan vak kan vai, kan phar kan kio ahau te lai i, minung pawl hi kan malhvair lonak hnga, hmun kan hawl aherhte lai ati. Kan vawleipi nihhin second, minute, nikhat hnu nikhat in airawk cuahmah, kan sik le sa zong nih mumal fumfe set zong an nei kho ti lo, asinain, Stephen Hawking nih thilṭha(positive) avan chimmite pakhat cu aliamciami kum 50 in tuchunni tiangah kan thinlungput ning siseh, kan fimthiamnak nasatukin aṭhancho ning belte lunglawmhawk ngai asi ko, asinain kan fimthiamnak belte cu kan vawleipi le kan damnak caah sunglawitein minung nihhin hmang cio khawh kan i zuam ahcun, zeitluk sunglawi khi dah ava si chinchap hnga tiah abia adonghter. 

Karuahnak tlawmpalte ka vun chap ve lai: 
Vawlei mifim mithiampipi hna nih,  an neihmi fimnak zong cu sersiamtu Pathian nih apekmi hna an si dih ko, zeidinhmunah set ahdah kan um timi cu an minung fimthiamnakin aphakkhawh tawk cun ani dothlat sek ve, an hmuh an theihmi pawl hi mivailte caah hlawknak, ṭhathnemnak le ralrinnak akanpetu an si. Mivialte ka van titikah ahleicein kan nih zumtu caah ka van chimuar duhkhunmi cu: kan cathiangnih achim bangin  acahnak, aṭhawnnak copin ai rawk cuahmahmi vawlei, kumhlun lo ding vawlei ah atlawng alengmi, khua asami kan si, kan chan hi chanchia asi caah caanṭha nan hmuhmi poh hi sunglawitein hmankhawh i zuam uh tizongin kan cathiangnih akan chimh rih fawn, a hohmanh akumhlun dingmi kan um lo, kan nunnak zong ruahlo piin chumloh bangin miṭhep karah alak dup ko, cunun aneitu kan si kan i theih i, caanṭha kan neihmi poh hi, Bawipa hmai kan phak tikah kan hmai a kan hngaltertu asi khawhnak hnga lungfimtein thilṭhalo mertak ngamin aram le afelnak hawlhmaisat cio i zuam ko hna usih.

Monday, November 14, 2016

Pathian vehvaimi le akut thengtein asersiammi kan si

(A)Sersiamtu a um ti ruat dingin mitampi acawlcangh tertu cu zei dah asi ?
Aliamcia mi kum 3,000 hrawngah khan hlaphuahtu pakhat nihcun: “T’ihnungza le khuahruahhar ngai in sersiam mi kan si,” tiah arak phuah.(Sam 139:14).  Mitampi nihcun kan zumh mi le kan pom mi cu thilnung pawl an muihmel, an chuahkeh ning aphunphun kan zoh, kan hmuh tikah Sersiamtu ruangi avan chuak mi, avan um mi an si ti hi kan pom ning asi.(Sam 139:13-17; Hebru 3:4) kan rel ahcun fiang tein kan theih khawh, kan hmuh khawh.
Van a Sersiamtu le vawlei cungah minung khuasa kho dingin asertu nihcun nunnak zong aserchih fawn. (Sam 39:9) Pathian nihcun  minung pawl hi a kan chawnh tawn i, abia le hla akan vehvai tawn fawn ti cu fiang tein (Isaiah 45:18) ah kan hmuh khawh tthan. Curuangah a sersiam mi thilpawl nihhin aropitnak, asunlawinak an langhter hlei ah  thleidannak zeihmanh um lo tein adawtmi afale kan nunnak ah  kan lenglei theihnak men lawng si loin kan thinlung chung muril teah Athlarau thianghlim zilthlinemte nihcun akan vehvai zungzalnak i Amah cu sersiamtu asi ti kan theihfian khawh nak dingah akan canghvaih tertu cu Thlarau thianghlim lawng si loin mit i hmuh khawh mi a kutchuak, a sersiammi khuaruahhar thilnung pawl nihhin Sersiamtu a umtaktak, amah cu asi taktak, ti cu umawk thei loin kan thinlung i akan tuahtu cu an si. (Note: zeithil poh hi dawtnak mit in kan zoh ahcun an i dawhdih).

(B).Saram lakin sersiam mi kan si maw?
Kan taksa le saram pawl kan chuahkeh ning pungsan pawl ahhin i lawhnak zawntete arak um. Achan pakhat i alang ve mi cu, Pathian nih minung le saram pawl hi hi vawlei cungah khuasa ti dingin a sersiam mi kan rak si ruangah asi. Minung hmaisacem cu saram in sersiam mi si loin, vuidip lakin sersiam mi arak si ti (Genesis 1:24; 2:7) chungah fiangte in kan hmuh khawh.

Minung pawl cu saram lakah kan i thleidannak, kan danglamank cungcuang pahnih a um, cucu van tarlangh ka duh, zeidah asi tiah cun apakhatnak ahcun, “minung pawl nihcun theihkhawh nak, dawtnak thinlung, sersiamtu ttihzahnak ruahnak fimvarte kan nei.” A pahnihnak ahcun, “zungzal nung dingin sersiam mi an si lo caan ah kan nih minung hrangah cun zungtzal nung dingin sersiam mi kan si. Asinain, minung hmaisa cem nih Sersiamtu atthithruai ning, alamhruainak cu a pialtak diaimai  ruangah, a hnawl ruangah mi vialte nihcun thihnak cu kan in huah dih nak chan asi. (Genesis 1:27; 2:15-17) chung kan rel ahcun fiangte kan hmuh khawh. 

Bible nih fiangte in akan chimh mi cu ka caan anai cang ti hmelchunhnak atimi pawl lak i aitel ve mi cu cawnpiaktu maktara pipi, fimthiamnak, nal profet dangdang avan chuak te lai ati mi caan kan phan cuahmah cang. Sersiamtu Pathian i sersiammi kan sinak kawng hmanh tthittha in i cawnpiak huam loin, a olsam zawngin si maw, atanghmasial zawngin  si maw, kan i cawn piak ruangah hin, mitampi cu sersiamtu hi akan sersiamtu taktak asi tiin zumhngamhnak hmanh nei kho ti loin, lunghrinnak in akhat mi tor le cheng kan um cang. 
Curuangah cawnpiaktu lak hin kan i ralrin ngaingai a herh. Anih cu danglam le khuaruahhar maksak, sunglawi ngaiin a kan sersiamtu kan Pathian asi tihi lunghrinh nak pelte hmanh um loin Attangnemte ah dinh khawh ciao i zuam hna usih.

Friday, November 11, 2016

Ruat awla vun ruatbet sal hman aw..!!!


·        Pathain hrangah miṭangkai si dingah buai hmaisa sawn loin kan hrangih Pathian ṭangkaizia hi kan hlawkpi maw, kan ṭangkaipi maw tihi kan mah le kan mah kan zohfel awk hmaisat ding hi asi sawn.
·        Baan hmaisatih Pathian pantum hnakin amah apantupawl sirawk dingih ahruainak hi theihngah/suah apawimawh sawn.
·        Pianthar hi ziangkim caan thluhnak asi loih ziangkim caanngamnak nun, piantharnak cotupawl hi Pathian in akilkhawi lanta duhzet mi asi.
·        Zumtu ziintluan ahhin harsatnak tampi um ko hmansehla, harsatitu diktak theihthiam hnu hicun harsatnak timi hi ahlawhsam sawn ṭheu.
·        Kan duhnak hi kan ruahsanmi an rak si thluh lem lo, ruahsannak nung cu zumnak thawn ṭhenhran atheih lo.
·        Damduhzet lai cingih thihnak, ṭhenawknak hi leitlunah hin thidingih caan hmanthiam/ siar thiam apawimawh zet.
·        Pathianthu harsa zetzet pawl buaipi rero hnakin, aawlsamnak zawntete kan nunpit ih kan thlun cun aharsazetmi pawl khal cu athuneitu in aṭul atitikah in simsal leh mai ṭheu.
·        Pathianthu ih thusuhnak kan neih tamsawn mipawl hi kan nun tihal ruangah sisawn loin theihnak lamih kan tihal ruangah le kan tlaksam ruangah arak si tlangpi ṭheu.
·        Pathianthu theihtuk hi vanih lawman dawnnak khal asi cuang loih, kan theihsunte kan awihih kan nunpit hin asi sawn.
·        Sual nehtheidaan  awlsambik cu Pathian in tuah ding in timi le tuahlo ding in timi tuah lo thei mai hi asi.

Bawipa’n na siarmi parah athar in lo thlawsuah ko seh.....!!!

Thursday, November 10, 2016

US President rak si cangmi an rumnak le neihchiah dinhmun pawl:

Donald Trump hi president a sitak ahcun  president rak si cangmi lakah arumcem asi lai. A hlani US nih President an rak neih cangmi pawl lakah John F. Kennedy cu a rak rum cem, asinain American Civil War hlan le hnu deuh hrawng pawl kha azaran in an rak sifak tlangpi dih.

 John F. Kennedy kha arum bak ve, a pa chanthawk khan mirum cia zong an rak si. A pa, Joe Kennedy nih khan banking leiah siseh, stock trading leiah siseh, daan loin(illegal) loin zu arak zuarnak tibantuk siseh, movie a producenak  tibantukin siseh tangka hrimhrim araklalut khotuk tawn, president asi lioah khan an chungkhar an neihnak hi USD million thawng reng lo ti asi. An innchungkhar tangka kha arak ttawmpi vet awn hna, ankah ruangah aro belte akhawm loh. 

George Washington kha a rakrumtuk ve fawn, hmun le ram kautaktak an rak an nei(plantation areas). Cucun Virginia- lei zongah ramkau taktak an nei fawn rih, cubakah Mount Vernon-timi ah  8,000 eker tluk i kaumi ram zong an nei rih. George Washington zong kha amah bulpak zawngin aneihchiah le rumnak hi tuakpiak khawh asi loh, an chungkhar rumnak cu USD million 525 lengluang atling.

Thomas Jefferson nih khan USD million 212 arak neih i rum leiah pathumnak dinhmun arak si. Chawlehnak leiah nasa ngaiin a hlawhtling(success). Arumnak atelmi pawl cu hmun le ram, inn tibantuk an si hna. Theodore Roosevelt nih khan USD million 125  arak neih caah rum leiah a 4 nak arak tling ban ve. USD million 119 neitu Andrew Jackson cu panganak asi ve.

Hillary Clinton pasal, Bill Clinton nihkhan  USD million 55 a neih i, top 10-ah a rak lang ban, Barack Obama nih hin USD million 7 hrawng aneih lai dah tiah zumh asi.  US president rak si cangmi lakah rethei, USD million zawng angei tling lomi cu Abraham Lincoln, James Buchanan, Andrew Johnson, Ulysses S. Grant, James Garfield, Chester A. Arthur, Woodrow Wilson, Calvin Coolidge le Harry S. Truman te pawl hi an si.

Wednesday, November 09, 2016

Midang hrangih malsawmnak kan si theinak pawl:

• Mi na ṭanpi asi hmanah milakah an hmin, an sinak le dinhmun sem ṭheu awhlah. Na bawm asi ahcun bawmtop men awla,  atheitu diktak asimi Pathian cun athei ding ti hi zumtop aṭha sawn.
• Zokhal na ṭanpit hlanah an ṭulmi ngaingai na pek theihnak dingah le na tuahsak theinak dingah ṭhaten ruat cimciam hmaisa ta ṭheu aw. 

• Zokhal in bawm ding an ṭulnak zawnih ṭanpit dingih kut an lo dawh asi ahcun, beidongin umter hlah. Na titheilo dingmi ṭanpit an lo dil asi khalah na bawm theilonak ding san fiangtein sim thei zuam ṭheu aw. Bawm ding vekin na sim ih na bawmthei leh si lo ahcun, an thin na tina sawn pang ding.

• Midang hrangih mithluasuak kan si theinak hi tangka pek tivek le thil dangdang pek timen lawng hi asi men lo, hnemawknak ṭongkam thlumte tivek an mangbang vansan lai caanih an kiangih kan rak umpi khal hi arak huap ṭheh si.

• Midang hrangih malsawmnak kan si theinak ziindang lala cu, an ziin kan khamsak lo, buainak kan pek lo ding hi kan theih aṭha. Miṭhenkhat cun ṭanghmasial zet leh mai hmaikhua lawng ruatin midang fehnak ding ziin kan rak kham hrim ṭheu. Cukvek nunnei cing cun mihrangah malsawmnak, mithluasuak kan si thei dah lo ding.

Note: Midang hrangih siangzet leh uilo zetih kan pek le kan tuahsak tikah, kan mah riangri kan lung a awi hleiah kan nih Pathian mifateih kan tuah dingdiktak sawn khal arak si, asan cu, kan biak Pathian in Amai roriih arak tuahmi le akehneh thluntu dingih hrilmi kan si timi hi hngilh siang lo tein midang hrangih malsawmnak kan si theinak dingah ṭhatsuah cuh sinsin usih. Thilṭha tuah dingih rundammi kan si(rawngbawl dingih rundammi kan si).  Bawipa'n lo hrusiseh awsehla, mal lo sawm  ko seh.

Saturday, November 05, 2016

Midang hnemhnak cang thiam attha..!!

Ahmaisabikah Bible rel usih: Harnak kan innak kipah akan hnemh caah kan nih zong nih harnak aphunphun in a ingmi kha kan hnemh khawh ve hna i kan hnemh hnannak ahcun Pathian sinin hnemhnak kan hmuhmi kha kan hman.(2 Cor 4-5)
  • Kan Bawipa Jesuh Khrih nunzia dawh tampi lakah ka duh khun cungcuangmi cu (Hnemtu) asinak te hi asi. Harsatnak, lungretheihnak le thihnak um loin zungzal lengding, nung ding kan si lioah Pathian nih nawlpekmi buarter tahratin sualman cawhkuanter kan si, cu kan sualman cu  thildang si hlengloin thihnak kherkher hi arak si, hi thihnak nihcun mivialte cungah zangfahnak samfang tiatte hmanh nei hleng loin kan nun cu dawpdolh bangin kan nunnak cu lodiamin akan lak tawn. Hi thihnak tlukin afakmi daantatnak dang hlei a um ti loh.

  • Pathian thilsersiam ning ruah ahhin khuaruahhar hi atling hringhran ko, ahleicein minung akan sersiam ning hi! Hitluk vawleicung mi lengluang lakahhin hmui le sam ai lomi zong um hlah, thinlungput aikhatmi zong um cuang hlah, acheu le bang cu kan minung hawipi, kan kiang kan kapah thihnak, ṭangṭhennak an tontikah siseh, sungzathlaknak an ton caanah siseh..tampi an um, cutikah ngaihchiatpi, tuarpi ti um hlengloin adiriamh zawngin rak khuasatawk zong cu an rak um kho ṭhiamṭhiam rih.

  • Cubantukin minung kan ziaza le ruahnak thinlung hi i khat loin achia le aṭha he i cawhhrupin anungmi kan si. Asinain khuaruahhar asimi cu kan Pathian hi ka minung mizia he airalkhah(opposite) in mizia dangdaite aneimi asi. Kan nih leitisa ruahnak pawl cu duhhakkuahnak, ṭanghmasialnak, mahzawn lawng ruat, azeipoh ah keimah, ti lawnglawngin akhatmi thinlungchia, achia vialte khawmtu, aneitu kan si. Kan minung mizia nih har atimi le ai hnekkhawh hlenglomi cu kan minung hawipi nih thihnak, ngaihchiatnak, khuaruahhar vangsangin an um lio caanah va (Hnemh) le thazaang(encourage)va pek khi asi.Va diriamtu si loin an thanaunak zawntete ah siseh, bawmh aherhnak zawntete ah an hrangi thilṭhatuahnak ah kan kut hi atawiawk asi hrimhrim lo.

Cucu, kan Bawipa Jesuh nih kan tuahawk ve hnga dingah akan rohtami nunziamawi tukmi asi. Kan nih Khrih hnungzultu aitimi nihcun kan kiang kan kapah thazaang adermi, lungre atheimi, ngaihchimipawl, aphunphun ruangah vangsangin nun ahmangmi hna sinah, Bawipa nih kan harsatnak kipah akan hnemh bangin kan nih zongnih akeneh zulin akan rohtami nunziadawh tehi tuah ve usih, hnem in thazaang pe kho dingin thazaang chuah khawh cio i zuam usih. Miharsatnak kan bawmh tikah asi loah zaangdermi hna thazaang kan pektik hnaah hodah ainuam deuh, kan mah thotho ailawm deuhmi kan si zungzal ṭhiamṭhiam tawn. Adongnakah ka chimduhmi pakhat te cu, thilṭha tuah ruangah ka chirtuk atimi an um bal lo. Mi hrangah dahmu kan tuaht'heu tiin kan ruahmi pawl khi, thlawchuahnak kan rak i khawntu khi arak si deuh, achan cu kan cung Pathian nih kan tuahsermi achia he aṭha he, ahme he angan he akan hmuh dih, ai chinchiah dih. Thlaicii ṭha na tuh ahcun theitlai ṭha na zuun ko lai, asinain na tuh lo ahcun zei cu dah na zuun hnga?

Friday, November 04, 2016

IS HEAVEN A REAL PLACE?

Let me tell you what the Book of God says. John 14:1-3 states:
Let not your heart be troubled: you believe in God, believe also in Me. In my Father’s house are many mansions: if it were not so, I would have told you. I (Jesus) go to prepare a place for you. And if I go and prepare a place for you, I will come again, and receive you unto myself; that where I am, there you may be also. – John 14:1-3
Even though we may not have much on this earth, we can be comforted by the thought that God is building a wonderful house in heaven for us.

Because mankind has done a lot of damage to this earth, God is going to make a new one.
For, behold, I create new heavens and a new earth: and the former shall not be remembered, nor come to mind. And they shall build houses, and inhabit them; and they shall plant vineyards, and eat the fruit of them. They shall not build, and another inhabit; (no one will take it from them) they shall not plant, and another eat: for as the days of a tree are the days of my people, and mine elect shall long enjoy the work of their hands. The wolf and the lamb shall feed together, and the lion shall eat straw like the bullock: and dust shall be the serpent’s meat. They shall not hurt nor destroy in all My holy mountain, so says the Lord. – Isaiah 65:17, 21, 22, 25

For thus saith the Lord that created the heavens; God himself that formed the earth and made it; He hath established it, He created it not in vain, He formed it to be inhabited: I am the Lord; and there is none else. Look unto Me, and be ye saved, all the ends of the earth: for I am God, and there is none else. – Isaiah 45:18, 22
God will give us new bodies.

For our conversation is in heaven; from whence also we look for the Savior, the Lord Jesus Christ: who shall change our vile body, that it might be made like His glorious body. – Philippians 4:20-21
Then the eyes of the blind shall be opened, and the ears of the deaf shall be unstopped. Then shall the lame man leap as a deer, and the tongue of the dumb sing: for in the wilderness shall waters break out, and streams in the desert. – Isaiah 35:5-7

The last book in the Bible states:
And I saw a new heaven and a new earth: for the first heaven and the first earth were passed away; and there was no more sea. And I John saw the holy city, new Jerusalem, coming down from God out of heaven, prepared as a bride adorned for her husband. And I heard a great voice out of heaven saying, Behold, the tabernacle of God is with men, and He will dwell with them, and they shall be His people, and God Himself shall be with them, and be their God. 

And God shall wipe away all tears from their eyes; and there shall be no more death, neither sorrow, nor crying, neither shall there be any more pain: for the former things are passed away. And He that sat upon the throne said, behold, I make all things new. And He said unto me, Write: for these words are true and faithful. And He said unto me, It is done. I am Alpha and Omega, the beginning and the end. I will give unto him that is thirsty of the fountain of the water of life freely. He that overcometh shall inherit all things; and I will be his God, and he shall be my son. – Revelation 21:1-7
The grace of our Lord Jesus Christ be with you all. Amen. – Revelation 22:21

What is our action plan? What can you do as an individual?
(1) Seek ways of staying close to Jesus Christ, Our Savior, by frequenting the Sacraments and leading a life of prayer and goodness. 
(2) Be compassionate and reach out to those who are addicted, encouraging them to lead a drug-free life.
(3) Decide, with God’s help, to avoid serious sin. Stop using drugs or abusing alcohol, and seek help. 
(4) Develop your personal “anti-drug” (for example, volunteer, get involved in sports, hobbies, church, civic activities, join a support group, bible reading, caring for others, etc.)

What can you do as a young person?
(1) Educate yourself on the physical and emotional harm that illegal drugs and alcohol abuse can do to you. 
(2) Choose your friends wisely and avoid those persons who abuse illegal drugs and alcohol. 
(3) Be involved in youth activities in your parish and stay close to the Lord through Sunday Mass, the Sacraments and prayer.

What can you do as a family?
(1) Stay involved in your children’s lives; eat together, do things together and when children go out from home, ask the questions: Who? What? When? Where? and Why?. 
(2) Model good behavior and how to have fun without alcohol and drugs. Forbid illegal drugs in the home or at any family celebration. Use alcohol moderately or not at all. 
(3) Live your faith in Jesus Christ as a family; develop a family spirituality through prayer, Sunday Mass, the Sacraments, and parish activities.

What can you do as a parish?
(1) Parish Council members and parish leaders must study and implement this pastoral letter. 
(2) Offer spiritual support and speak about the drug abuse issue in homilies and in sacramental preparation. 
(3) Provide professional counseling at the parish level, when possible. Initiate a support group in the parish to help those addicted to develop a deep prayer life and relationship with Jesus and Mary to give them strength to stay clean. 
(4) Open parish facilities for use by drug counselors and by support groups, such as Alanon, Alcoholics Anonymous and Narcotics Anonymous. 
(5) Keep a list of treatment centers and their phone numbers handy for referral purposes when the need arises. 
(6) Make young people and youth activities a priority in the parish by providing a youth minister, opportunities and space for young people to be together in healthy ways.

By Beverley Carter

Thursday, November 03, 2016

Ziangvek mizia nei innsangnu hi saw ttha ciah ke...??

1. Rawlsuan lawngih tthahnem mi nupi an um.
2. A dunglam zoh lawngih tthazet nupi an um. 
3. Ceiawk lawngih tthahnem nupi an um.
4. Bazar kai lawng thiammi nupi an um.
5. Dawrkaitu lawngih ttha nupi an um.
5. Hlasak lawng thiam nupi an um.
6. Thiamtah lawng thiam nupi an um.
7. Zoh men ding fangi ttha nupi an um.
8. Sayamah hrang lawngih ttha nupi an um.
9. Siizung Sayamah lawngi ttha nupi an um.
10.Nupi dingi ttha taktak nupi an um.
11.Fa le kilkhawi thiam taktak nupi an um.
12. FB i Like pek huam taktak nupi an um.
13. Mi poke hmang taktak nupi an um.
14. Tlangval teer, biak thiam taktak nupi khal an um.
15. Anka le vel thiam taktakkhal an um.
16. Tangka lawng hmangthiam an um.
17. Pasal uk tteutteu tumtu an um.
18. Pasal thurawn loih mah thuthu ih nung an um.
19.Innsungih ngam ih ngam lo, khualak ngainazetmi an um.
20. Pasal thawn kawkawk caanah nau duh lo remrem an um. (tampi lai...etc.@!!!)

Atlangkawmnak ah:
Athupibikmi sawn cu: (sungthu lengnal mizia nei si lo sehla cucu atthabik), famkim tteh timi hi milai nunah umtheilo tluk asinan, ziangkim hi zuam ngaingai ahcun asia khal, attha khal, atlangpiin atthabik asilo hmanah atawkfang cu tuah theilo ngaingai ti a um lo. Sual phei cu a ol sinsin, curuangah kan sim zo bangin innsangnu tthatthum si ngaingai ding cun ziangkimah ttentto, thinsau, teimak nunneih attulzet Pathian ttihzah cingten. 

Wednesday, November 02, 2016

Na rak ruahchap ve awkah: (for Re-Think)


  • Lawng nganpi le ropi tipi chungah apiltertu hi thilfate, samfangtiatte asimi thil zei i rel lo ruangah asi.
  • Zeihmanh ah na rel lomi kha, nangmah an tluktertu arak si ziar kho, curuangah i ralring.!!!
  • Harsatnak pumpelh dingah hehtiah ttanlaknak cun harsatnak teikho dingin zawng, lamhawl hi abiapi deuh.
  • Biakinn hi na hrawllaknak asi tihi theifiang law, Biakinn lenglei hi na mission fiel asi tihi zeitikhmanh ah philh hlah.
  • Na holh athantuk ruangah minih na holh an thei kho lo tinak asi khah.

  • Mit si loin an hna(ear)in an in ngaih, na nuncan hi..!!
  • Pathian bia chim khawhnak, theihthuknakin zulhkhawh hi apawimawh deuh mi hi philh hlah.
  • Inneih hnu, i tthit hnu, i umh hnu ah nai chit lonak hnga (exam field) i na um chungah khan na biahalnak alehnak kha tthatein i zoh cia, atthabikin i timlam hmaisa.
  • Minih akan hngaithlai, an kan thlingtlai kan ti lio ahhin mahhihi na rak philh sual lai, nan thinlung deuhtu kha Bawipa nih an rel timi te hi.
  • Mi theih lomi le  mi ruahlomi thi khuaruahhar le, heh tiah buaipi duh hlah. Jesuh Khrih thawngttha lonhin zeithil hmanh buaipi awk taktak dang hlei a um cuang loh.
  • Note: ( C & P )

Thursday, October 13, 2016

How to prepare for Group Discussion Exercises???

Group discussion exercises are used to assess general behavior traits such as listening skills, social skills and problem solving skills, although depending on the job you have applied for other behavior may be assessed as well.
The group discussion gives the employer an opportunity to assess and observe your behavior in action. The theme or task given to you is often a reflection of what is required in the actual job. Each group discussion exercise will include one or more assessors who are trained to observe and assess your and your team members’ behavior against the behavior relevant for the job you have applied for.

Common behavior assessed in this way includes:
Communicating – how you get your message across, how your body language helps your communication, how you listen to others.

Analyzing & Interpreting – how you work with facts and data, get to the heart of complex problems and issues, and draw conclusions based on the data given.

Team working – how you work with individuals and teams, support others, and allow others an opportunity to express themselves. It is important to remember not to confuse ‘Influencing’ with ‘Team Working’ as it is highly unlikely that both of these will be assessed during a single exercise.

Influencing – how well you are able to persuade others, get others’ buy-in to your ideas, or direct others’ behavior.

Group discussions typically involve 6 to 12 participants and 3 to 6 assessors. The assessors are positioned so that they can clearly see the candidates assigned to them for the entire session. The assessors document everything they hear and observe about each person’s behavior. Upon completing the group exercise each assessor will review the information they have recorded against the desired behavior. The assessors then make a decision about your match against the job requirements.

How to prepare for a group discussion exercise?
Ensure you contribute to the group: Ensure you contribute to the conversation. Often candidates take up behaviors or actions that aren’t actively contributing to the group’s outcome. For example, taking lead of the group, standing up to make notes on a board. Be careful not to fall into the trap of regarding these behaviors as earning you some positive points. In some cases these behaviors can even lead to you being alienated by other group members.

Manage your body language
Ensure good body language and maintain relaxed eye contact. Make sure when you are listening to others you are attentive and demonstrate this through nods and gestures of agreement. If you feel uncomfortable in terms of how you are sitting, simply ‘mirroring’ other people will help. Smiling always helps too.

Manage conflicts effectively
Avoid confrontation and ensure you allow everyone a chance to speak. If someone is consistently rude and aggressive, do not resort to this behavior yourself. Assessors will pick this up. Avoid being forceful or speaking over anybody.

Manage your time
Keeping a check on the time will earn you points. Suggesting that you will keep a check on the time and providing regular updates throughout the discussion will also work well. However, if you commit to this responsibility then make sure you maintain that check. There is nothing worse than the session running out of time when you have appointed yourself as time-keeper.
Include others.Keep an eye out for those who do not say anything and take the opportunity to ask them for their opinions. This will gain you both assessors’ appreciation and other group member’s gratitude.

Ensure you are a team player
More often than not, the group discussion exercises require coming to an agreement on a particular issue. For example, you may be given individual proposals and asked to agree on two of these as a group. In these situations, remember you do not always have to get your ideas accepted. Try to do what is better for the company or organisation as presented in the exercise, rather than what you think might benefit you. If you wish to further prepare for your group discussion, please book a coaching session with one of our psychologists.
Note: ( Re-post)

Tuesday, October 11, 2016

Mifim Pawlnih an chimmi Biaroling Pawl: (thazaang lakank bak an si)

Miropi si dingin i zuam hlah, thilsunglawi tikhawhtu i zuam deuh.  (Narendra Modi)
Kan ruahnak pawl(dreams) hi tihtakthlakin kan ruah asi ahcun ataktak in aphan kho. (A.P.J.Abdul Kalam)
Hawikom thatnak hi athianghlimin atlo, duh anungin ahngettuk fawn, damchung tiangin anguh khawh, phaisa cawi dingin hna in kan i hal ti lem lo ahcun! (Mark Twain) 
I dawtnak hi innchungkhar in ai thok, diknak belte cu inpa chaktlangah. (Charles Dickens) 
Kanmah le bulpak cioah hin zeimawthil pakhatkhat aum dih i, cucu hnabeiseinak hi asi. (Oscar Wilde)
Catialtu miropipi pawlnak in careltu ropipi pawl hi hgnar an um deuh, athei an lawh i, acawmken ning vialte lakin an luat. (Alexander Smith)
Kan khualtlawnnak hi dawtmi le pawl tonnak ah adong tawn, cucu mifim fanu le mifim fapa le pawl nihcun an theih. (William Shakespeare)
Dawtnak umnak hmun ahcun, nunnak aum. (Mahatma Fandhi)
Dawtnak hi mihrut pawl fimnak, fim pawl hruhnak asi. (Dr.Samuel Johnson)
Zeipoh hi naitimh phot asi ahcun tuah khawhlomi a um lo. (Hellen Keller)
Zeimaw pakhatkhat tuah, zeihmanh asi lo ahcun, adang tithan i zuam. Idea, ruahnak atthlak zeihmanh a um lo. (Hightower)
Cauk umlonak khan(room) cu thlarau neilo taksa bantuk asi. (Cicero) 
Revolution um ding cun, Revolutionary party umawk hrim asi. (Mao Zedong) 
Minung sinak fiantein achimfiangtu cu aruahnak le abiachimmi pawl si loin, atuasernak tu asi. Minung cu athiltuahmi in ahodah si ti alanghter tawn.(Jean Paual Satre)
Kan no lio ahcun vawlei hi danglamter kan i zuam, upat hnu belteah mino pawl danglamter kan i zuam thung. (Gart Henrich)
Mi tampi athluthanmi kan rak hmuh ve bal cang hna, vawlei rawkter si loin an mah le an mah an i hrawktu asi deuh. (Godfrey Winn)
Pelhsolh ding thiamtuk pawl nihhin, thiam dang an nei lo tlangpi.(Bejamin Franklin) 
Ka fimnak neihmi dihlak lawng si loin ka hlankhawh mi vailte tiangin ka hman tawn. (T.W.Willson) 
Nangmah bulpak hrim i tuahthat aharzia kha ruat law, midang pawl tuahthat aharlaining cu na theih thiam khawh lai. (Jacob M.Brande) 
Mihmuhlo karlak te i, nanun can kha nanun can dikcem, hmancem cu asi. (Dl.Moody)
Thil pahnih nanunnak i na zulh peng ding cu hawitha le dawtnak dik le hman hi asi. (Mandy Hale)
Thinhannak hi atthlaknakin ai thok i, i chirnakin adong tawn. (Pythagoras)
Micaklo nihcun angaihthiam kho tawn lo, ngaihthiamnak hi micak le thawngpawl mizia asi. (Mahatma Gandhi) 
Miropi nunzia cu mi nautapawl a zohningah alang tawn. 
(Thamas Carlyle)
Mi tlangrel ruangah na thanauter hrim hlah, sawiselthiam mipawl lawmhpinak lung zeitikhmanhah an phun ti aum bal lo. (Norman Vincent Peale) 
Na riantuan harsatnak ruangah khan i lawm, rian awl ti thei hna sehlaw nangmah nakin nauta deuh pawl nih an tuan diam cang lai. (Anthony Robbins)
Mivialte caah ngamhtlakmi si law, mivialte ca zongah ngainat mi si, micheukhat hrangah komhnuammi s ii zuam law, mipakhat caah hawithabik si i zuam, asinabeltein hohmah huatmibik nei hlah. (Benjamin Franklin) 
Biathli vehharcem cu mah le mah ruahnak hi asi. (Marcel Pagnol)
Lei hi azangtuk nain mitlawmpal te lawng nih an ven khawh. (Dale Carnegie) 
Miropi kan si thlu viar kho lo, asinabelte in thilsunglawi tuahnak belteah kan i tel kho zungzal. (He Fosdict)
Biadik na chimtam asi ahcun aliamciami ruatin na buai lai lo. (Mark Twain) 
Mikip nih kan tuahkhawhtawk tuahkhawh cio hi i zuam hna usihlaw, kan mah hrim zong nihhin mak, khuaruahhar kan ti lai. (Anonymous)  

Sunday, October 09, 2016

Zumtu Luangsuak ve Aw!!!

#Oliver Cromwell timi pa cu 1599 kum so hrawngah England rampiah avanglai(aṭhat cahvak lai) tak arak si, cui rampi sung ahcun tangka(silver) hmuh ding khal a um cuca nawn lo ruangah, tangka tuah ding an ṭultuk laifang arak si. An ram sungah an hmuhsuntete lakhawm dingin mipi hnenah afial. Arak vang nasa cu a si ding, hlawhsam beidongin an rak tlungsal. An hmuhmi umsun cu an biakinn tumzet Cathedral timi ih mithianghlim pawl zuk(statue) silver ṭhaciin an tuahmi lawng an va hmuh thu an va sim.

#Oiver Cromwell cun, “Mithianghlim zukpawl cu rawhti uhla, tangkai zetih hman dingah zemṭheh siseh” tiin thupek a suah. Mithianghlim pawl ih zukpawl cu an rawhti ṭheh hnuah ṭangkai zetin an rampi cun an hmang ti asi.

#Zumtu nun hi mithianghlim pawl ih (zuk) mawizet pawl thawn tahṭhiam theih kan si. Mawizet ih um ko nain, ṭhathnemnak, ṭangkainak nei lo, rawhti hnu lawngih midang hrang vivo khalah thlasuah, malsawmnak thlentu ropitak kan si ṭheu. Zumtu cun azum Pathian ruangah luangsuak ding kan si laiah, zumtunun luangsuak lo siarcawklo kan um!! Zumtu daikhepkhep, zumtu tongpaṭhat ih ṭhat aat hmuarhmi ih um, zumtu sinak ngaiṭhatpi men kan vatam nasa em!!!

#Note: Athupibikmi le aṭulbikmi pakhat cu: Zumtu kan nun hi aluangsuak ve maw tihi kan mah le nun cio zohsal hnik usih..!!!!

Zeitindah nihman kan i thok lai

*Aka cawnpiak ding theih kha zingfatein aka hngalhter.Bawipa Pathian nih hngalhthiamnak aka pek caah amah cu ka do lo i ka piaktak fawn lo. (Isa 50:4-5)
*He awakens me morning by morning; He awakens my ear to hear as the learned. The Lord has opened my ear. (Isa 50:4-5, NKjV)

Na nupi si maw, na  pasal si maw, na hawikom siseh, maw na unau he, zeitindah nithar chunni pumhlum nan hmannak dingah zeitiset in dah timhlamhnak nan neih tawn? Zingkatein Bawipa he i minute tlawmpalte tal i hawikawmhnak nei dingin  na caan na pe bal maw? Na tho bal maw?

Asiloah taksa, thlarau thazaanglaknak cang zong thiamloin duhcencen in dah na ih hlurhtawn? Kan theihawk hnga asimi cu: zingfatinte Bawipa he caan hman hi kan (Habit) pakhat ah i chiah zungzal ding kan si. Cuti kan tuah i, kan zulh asi ahcun, kan thinlung akan luahkhat lai i, kan ruahnak zong thlaw achuah lai culawng si loin kan lam zong  akan hmuhsak zungzal lai.

Nichiartein atlawm atam ti um loin Bawipa he i hawikawmhnak nun neih hi, kan taksa thilherhmi thil tampinakin abiapi deuh, ahmaisabikah kan nun kan reportnak hmunpi centre bik asimi Bawipa he ahmaisabikah caan hmangding kan si. Zingtuante minutes pahnih thumte zong hi Bawipa he caanhmanṭi nak ah caan sunglawitaktak asi tihi philh hlah usih. 

Bawipa nih kan tuahkhawh lo dingmi tiangtiangin zeitikhmanh phurrit akan khinh bal lo. Kan nunnakah kan Pathian hi pakhatnak ah kan chiah zuangzal asi ahcun Pathian zong nih ahmaisabik ah akan chiah zungzal ve lai. 

Tuesday, October 04, 2016

Pathianah kan mawhphurhnak

Ahohmanh Pathian nih laksawng an pek hna ning le Pathian nih an auh hna i nan sining cio khan um ko u. Hihih Khrihfabu kip ah ka cawnpiak mi hna a si. ( 1 Kor 7:17) 

Ahohmanh hi aruhlang relrolh in i chim, i cawnpiak hauthengin kan umti loh achan cu  kan hmuhmi le kan theih mi siseh, cawnpiaknak lei zongin kan virh kan khawih thlu deuh ngawt ko cang tiah ka ruah. Ka chimduh mi cu cawnpiaknak hi kan herh ti hrimhrim lo tinak sitheng lo khin Pathian riantuantu saya, sayamah te leikap zongin siseh, akancawnpiak mi zawng atam lengluang ve ko cang, asinain zeiruangah dah kan nun ko ahhin kan i nunpi khawh hnga lo??? Zeihi dah  kan mawhphurhnak cu asi set hnga???

Mawhphurhnak torlecheng kan nei! Kan mah bulpak ah siseh, kan innchungkharah, kan (organizations) ah, kan nupi/pasa le cungah cucun hleicein Bawipa, kan Pathian cungah!! Mah hi vialte lakah hin akhawzei ko hi dah kan kan tikcu le caanṭhacem kan pekawk hnga dingmi cu asi hnga?? Alehnak fiangtein kan hmuh khawhmi cu: (Matt 6:33, “Cucaah zeidang vialtenakin Pathian pennak le zeidah tuahhnaseh ti akan duh timi kha biapi deuh in ruat u law, thildang vialte hna zong hi an pek ṭhiamṭhiam ko hna lai.”

Aram le Afelnak hawlhmaisa ding cun taksa lei thil kan nun akanborhbang tertawntu vawlei lei thil hipnak pawlhi  hnung kan chon ngam aherh. Pathian nawl kan ngaih i, zeihidah aduhzawng asi ti lungset tein kan hawl asi ahcun  kan mawhphurhnak hi fiang khitkhettein kan theih lawng si loin vawleilei thildangdang hipnak zongnih kan nunnak hmunhnger kan khuar kho hrimhrim lai lo.

Mi ahopoh nih kan caan in siseh, kan talents in siseh, kan thlacamnak in siseh, Bawipa kan ṭihzah taktak asi ahcun sual khuamuihnak nih kan nunah hmun an khuar kho hrimhrim lai lo, akan tei hrimhrim lai lo, Bawipa thlawchuah tu  lunghmui ngangin relkhawhnak tu asi deuh. 

Atlangkawmnakah: Asiahcun, an nih deuh seh, an mah deuh seh ti loin kan mah le kan dawtmi kan nupi/pasal, kan innchungkhar, hawikom ahopoh nih kan mawhphurhnak hi fiangfai tein theih i zuam hna usih, biatakthlak tein kan mawhphurhnak zong hi zumhawktlak in cohlan awktlak asi khawhnak hnga ahleicein Pathian ah kan mawhphurhnak hi!!! Cubantukin kan tuah,kan zulh asi ahcun Bawipa mithmai kan hmu lai i, thilṭha tuahduhnak lawng si loin, ahnget in atlobikmi nun hahdamtein nunkhawhnak zong asi fawn. Bawipa in thlawhcuah ko seh!!!!

Saturday, October 01, 2016

A HO HI DAH LAWMHTER KAN I TIMH?

Hiti ka chim tikah hin minung lungtlinnak kawl ning law cu ko cu ka lo maw? Cucu  ka kawlmi asi lo. Pathian lungtlinnak tu kha ka duhmi cu asi. Zapi sinin thangṭhatnak kha hmuh kaa zuammi cu asi maw? Cucu asi ahcun, Khrih sal cu ka si hnga lo. (Galati 1:10)

Rick Warren nihcun hitihin arakchim bal, “Mipi duhning lawng azulmipoh cu an bei adong zungzal tawn” tiah arak chim bal. Ahmantuk ko, asinain voitampi cu zeitindah mipi duhning set asi timi kan theihthiam tawnlonak zawnte hi, kan sunghnak(fail) nak zong cu arak si tawn ko. Pathian zumhnak le alamhruainak cungi i hngahnak cun kan innpa chakthlang an biachimmi le a kan tlangtlakmi cungah kan  i hngat deuh, a zumh zong kan zumh deuh  tawn hna.

Khamhtu Pathian lunglawmhternak cun, a Pathianbia nakin aminung leiin kan Khrihfabu hruaitu pawl lung lawmhter le kan nakin asikho deuhmi, aneinung deuhmi duhning zulh le lawmhter khawh hi kan i zuamdeuh, kan duhdeuh. Kan nun hi cawhhrup in(mix) in kan nung, kahpiatukin kan nung tawn. Kan Pathian biathiang nihcun cawhpolh nun cu aduh ve loh. Lum le lum lawlaw, daih  le daih lawlaw, fiangpukin nolh haubak loin akan chimh. 

Nitin kan nunnak ahhin ahoset hi dah kan lawmhtercem tawn? Na Pathian maw, asi loah na hawikom dah? Kan lawmhter hmaisabik ding asi mi cu,  innchak thlangpa zong an si loh, kan hawi le zong an si fawn loh, kan family zong an si ṭhiamṭhiam fawn loh, ahmaisabik, abikcem ahauhtu ding cu ziangzong vialte cungi nawlngeitu, ṭhawnnak he akhatmi kan Pathian hi asi. Cu si loin Amah asi lomi thil hrimhrim ah kan hngahtuk asi ahcun Bawipa saldiktak kan si kho hnga maw, kan si kho lai lo! Bawipa salṭha, zumhawktlak asimi nihcun nifatinte anunnak asersiamtu lunglawmhter hi ariannganbik asi zungzal tawn.’ 

Israel Prime Minister Hlun (Shimon Peres) an vuiruangmang cang ai!

Shimon Peres cu hodah asi? – Kum 93 asi mi Sept 28,16 ni ah a nunnak a liam mi Israel ram hruaitu hlun Shimon Peres hi a tuanbia thei tlak asi. 1948 ah Israel ram ser nak ah an hruaitu asi mi David Ben-Gurion (Israel’s founding father) tluk in Israel mi nih an ttihzah mi le an hmaizah mi pa asi ti khawh asi. Amah hi Israel ram foreign minister, prime minister le president a rak ttuan mi asi. Vawlei in a nunnak a van liam ruangmang tik ah Israel mi lawng siloin vawleicung hruaitu tampi a pumh hna i ngaihchiatnak le an sianlo nak an langh ter cio i vawleicung thawngpang cahmai ah Peres kong lawng te asi. Shimon Peres konglam tawi cu hitin asi: Amah hi 1923 ah a tu Republic of Belarus ah khin a rak chuak, cu lio ahcun Republic of Belarus cu Poland ram chung ah a rak um mi asi. A hngakchiat te in a nu le pa nih Britain nih an uk mi Palestine ram ah an rak pem pi, cucaah Hitler nih Judah mi 6 million thahnak Holocaust in an rak luat. An chungkhar in Israel ram Tel Aviv khua ah khua an sa i a no lio tein politics ah biatak in a rak cawlcang. Politics chung ah biatak in a van ipeih in rianrang ngai in a rian a kai tluahmah. Kum 29 asi ah Israel ramkhel rian ah min langsar asi lawng siloin vawleicung ramkhel tiluan pi ah min langsar ah a van i chuah. 

1956 ah Director- General of the Ministry of Defense a tleih lio ah David Ben-Gurion nih Suez-War kong ah France ah a thlah, France lawng siloin Britain zong isawm chih in Egypt cu an rak tuk i Egypt cu an tuk i Suez Canal le Sinai cu Egypt kut in an chuh tthan hna. 1967 Six-Day War lio ah Israel kha a pawngkam ram vialte nih an rak tuk lio ah Israel nih an rak tei hna nak ah siseh, a dang dang Israel ramkhel rian ah philh awk ttha lo in a rak cawlcang mi pa asi.

Peres hi charismatic leader asi i diplomatic ah pahrang a nei taktak mi a rak si. Diplomatic talent a ngeih mi kha France pawl sin ah a hman thiam i France pawl nih an nuclear fimthiam nak le technology kha Israel cu an cheuh hna i Israel nih nuclear program an rak thok. France ram in engineer thiamthiam, technician thiamthiam kha a tomtom in ai hruai hna i Israel nih nuclear tam pi an ser chuah khawh, nihin ahcun Israel nih a tlawm bik nuclear 80 bunh cia a ngei ti asi. France lawng hlah, Norway zong a rak sawm khawh ve caah Norway nih 1959 ah nuclear ser nak tii (heavy water D2O –ti sawhsawh asi loh) cu a rak ngalh ve hna. Cucaah micheu nih Shimon Peres um hlah sehlaw Israel nih hi zet nuclear zong an ngei men lai lo, West Bank zong khi Israel uk mi ah ai chuah hnga lo an ti phah. 

Shimon Peres hi Palestine le Israel kar buainak kong ah a phi kawl a rak izuam zuangzal mi asi i, ramdang vuanci a ttuan lio ah a tli tein Oslo Noway ah Palestine(PLO) pawl he tonnak an rak ngei lengmang i PLO he deihnak khuakhang tti ding in min a rak thu mi asi caah 1994 ah Israel General Rabin le PLO hruaitu Arafat tiin Nobel Peace Prize an rak pek hna.

OPEC ram nih hnatlak nak an tuah : OPEC hi vawleicung nizaan le datsi chuah bik nak ram pawl ram 14 in dirh mi bu asi i nizaan chuahnak le a man control nak kong ah dirh hnawh chan asi. Nai kum hrawng vawleicung zinaan man tlak tuk mi nih vawleicung sipuazi ningcang lo ngai in a tuah, a bik in zinaan chuahtu ram ko nih an tuar khun. Cu tik ah OPEC ram nih an ram cio zinaan chuah mi volume kha a brik van tleih deuh i van tthumh deuh kha zinaan man kai nak ding ah tawhfung cu a rak si ve. Nain an ram phaisa lut ding le mah cangngaikhawrh cio in an um ve hna caah hnatlak nak an tuah kho bal lo. 

Tik ah zinaan man cu a ttum chin lengmang, van tuak hmat uh, 2014 ah 1 barrel = 120 dollars hna a rak si mi kha dawh tukum thok hrawng ahcun 1 barrel = 37 dollars hna a van si tik ahcun zinaan chuah cu tithlet he ai lo cang, a man a um ti lo tik ah rampi phaisa lut a zor, rianttuan tu lahkhah an ipe kho ti lo, minung tamtuk rian in phuah an hau ti khin asi caah projects tamtuk an ngawl. Zinaan siangpahrang asi mi Saudi Arabia hmanh a awlok chong cang, an sipuazi a tla tluahmah, nain zinaan an chuah mi volume sawh a duh ve hoi loh, ai zuar khawh ning poah in zuar i tam deuh chuah hmanh an itim. 

Culakah caan sau tuk ramdang ah zinaan zuar kho loin a um mi Iran cu sanction an van phoih piak in ai zuar khawh ding poah in ka zuar lai, ka chuah thluahmah lai ti asi. Tik ah OPEC pawl lungtlin nak an tuah kho lo, USA le Russia nih tam deuhdeuh an chuah fawn tik ah zinaan cu man a ngei ti lo. Nain nai hrawng tein US zong nih a zinaan chuah mi a van zor ter deuh, tuzerh cawn nithum ni ah Algeria an OPEC ram pawl tonnak an van ngeih tik ah Iran zong nih zor ter deuh ding in ai timhlamh mi he zohchih in Saudi Arabia nih a herh ning in a chuah mi zor ter ve ding in a van chim tik ah OPEC nih hna tlak nak an van tuah khawh i OPEC nih zinaan nikhat an chuah mi chung ah 750000 barrel in zor ter ding in hnatlak nak an tuah, cucu OPEC ram nih nikhat ah 33,24 million barrels an chuah mi kha 32.5 million barrels ah an thumh lai ti nak asi. Cu thawngpang a van len bak in zinaan man cu vuk tiah a van kai I 1 barrel =40 dollars in 1 barrel= 49 dollars hrawng ah a van kai manh. 

Hitin duhsah in production an van tthumh ahcun duhsah ina kai ceomo kho i zinaan lei rianttuan mi ca zong ah thawngpang ttha deuh asi kho. Zinaan kong ka chim a tam cang le an simh men hna lai.:) Atu ka cawn mi ahhin Macroeconomics & Microeconomics analysis hi tam kaw zingzan bih le zoh cang ahcun ttial lo in ka um kho pah tawn loh. :) 
Malaysia vanlawng tla kong ah biafunnak: 2014 summer lio ah Amsterdam in Kuala Lumpur lei ah a zuang mi Malaysia Airlines MH17 cu Ukraine ram cung Russia bomh mi Ukraine tupung pawl umnak cung a zuan lio ah rocket in an rak kah i minung 298 nunnak a rak liam. Nederlands cozah a lung a rak fak tuk, Malaysia cozah zong vawleipi ah mihmai khap loin a herh tiang in hlathlai nak kan tuah lai ti a rak si ve. 

Netherlands cozah nih anmah lawng in hlathlai nak an tuah, a phi an hmuh ko. Nain zumhtlak dotla si khawh ding in ram tam pi fonh in hlathlai tu bu an ser i hlathlai nak an tuah. Cu hlathlai tu bu nih cun 27.09.16 ni ah biafunnak an tuah i MH17 kha Russia ser mi vanlawng kah nak BUK-missile 9M83 in kah mi asi. Vanlawng an kah hnu ah cu vanlawg kah nak thilri cu Russia ah an kal pi tthan tiin bia dongh nak an tuah. Hi hlathlaitu bu hi Netherlands, Australia, Belgium, Malaysia le Ukraine in thiamsang hna fonh in tuah mi asi.
 Sky News ttial ning ahcun hi hlathlai tu bu nih hin tette minung 200 an hal hna, video le hmanthlak ting 5 reng lo an zawt, cun telephone chonhnak 150000 tiang an kherhlai ti asi. Ram kip fonh hlathlai tu bu nih biafunnak an tuah mi le anmah Netherlands lawng nih an tuah mi hlathlai nak hi an hmuh mi a phi ai khat ko ti asi. Russia nih cun ai phisin len ve ko nain, biadik asi ko ahcun ai phisin kho thai te hnga maw?

Saya Sang Uk Ceu (Parku Pa), Norway

Khuaruahhar le Masakin sersiammi kan si

Hibantuk thil thuk le khuaruahharmi thil ruangah hin nangmah cu kan lawmh: keimah kawng i khuaruahhar thil asimi le nangmah nih na tuahmi thil khuaruahhar asimi hna kongah hin kan lawmh. Nangmah nih na ka hngalh dih cikcek ko. (Saam 139 :14)

Kan taksa Pathian nih akan sersiamning pawl hi khuaruahhar bak atling. Bianabia ah sehbantuk zongin khin van tahchunh usihlaw, sehthacem,zumhtlakcem, rinhtlakcem khawl bak si ttheu lai ti ka zumh. Kan taksa peng dangdang an rianttuanning te hna van ruah lawng si loin ahleicein amaktukmi cu kan tasak chunglei (seh) pawl lungrual tein tathipthep tein i kalhneinuai lotein an rianttuanning hrim hi ruah ahcun khuaruahhar hi ava tling hrianghran dah. Ruah deuhdeuh le khuaruah ahar chin lengmang tu khi asi. Kan taksa umtuning le an rianttuan ning pawl hi kan theihnak, ruahnak akauhtertuah van zoh thuakthuak ve hna usih. 

Ruh:
•         Kan chuahkate ahhin  ruhrel 350 hrawng neibuin kan van chuak ti asi, kan vantthan khin kan ruh dangdang pawl tete cu an van i peh ti asi. Kan van pitlin, patling/nutling taktak kan van si hnu cun kan ruh cu 350 in 206 ah ai chuah , ai fonh ti asi. 

Tithrawl:
•         Tithrawl 600 reng lo na nei. Na van nih caan ah khin na tithrawl 17 na hman, na thinhan ahcun na tithrawl 47 hrawng nah man ve fawn ti asi. 

Digestive System:
•         Ni tinin cil litre 1.7 hrawng kan chuahter ti asi, kan dam chungin 10,000 hrawng kan chuahter ti asi. 
•         Mi pangai nihin kumkhatah rawl Kg 500 tluk aei ti asi. •         Pawpii chunglei tuamtu ‘cells’ pawl hi pawpi thur nih a rawhter hlanah ni 3 danah atharin ai tleng tawn. 

Respiratory System:
•         Minung pangai hi nichiarin voi 22,000 hrawng kan thaw kan chuah, boruak ttha Litre 11,500 hrawnghi kan hiplut in kan thaw kan chuah manh. Minute khat chung teah Oxygen 250ml hrawnghi kan hip hnuah Carbon Dioxide 200ml  kan thaw kan chuah tawn ti asi. 
•         Cuap chungi thisen zamtete pawl  hi peh sisehlaw kilometer 1,600 tluki sau asi. Cuap cungi khan tete hi parh viar sisehlaw Tenis Court khuh kho ding tiangin kau asi tiah chim asi. 

Heart & Circulatory System:
•         Lung hi minit khatah vawi 72 vel turin, nitin in voi 100,000 reng lo atur i, kum khatah 40,000,000 hrawng atur manh. 
•         Lung nihhin nitin in thisen gallon 2,000 hrawng a(pump) chuak, dam chungin gallon million khat le acheu apump chuak, cucu chitipung Oil ttengki 200 i aphurh khim asi.  Thisenzam vialte hi peh sisehlaw meng 60,000 tluk sau asi lai ti si.  

Central Nervous System:
•         Minung pakhat thluak nihhin vawleicung  telephone vialte an i chawnhnakin tamdeuh nikhat ah akuat khawh! 
•         Thluak in taksa dangdang ah thawng athanh, acah zawng, akal cahzawng hi nazi pakhatah meng 248 tluk hrawng asi.  

Mahhi lawng hi si loin minung taksa khuaruahhar asimi tawrlecheng aum rih, chimcawk asi loh.Asinain, atu kan chimmi pinah afiangtukmi cu hihi asi: 
Pathian nihhin minung taksa hi Ngandam ding le zawtnak lakah mahtein i veng kho dingin asersiam mi kan si! Hibia fiangtein alanghtertu cheukhat cu van tarlang hnik u sih. 

•         kan chuahkhehning:  Kan taksa peng derdeptuk mi le kilhkamh hau zungzalmi (tahchunhnak ah; kan thluak, kan lung tbk) pawl hi felthlipthlap tein kan ruh chungah a chiah hna. Kan hnar siseh kan hnakhaw siseh ruahti dawnglo ding zawngin achiah ningtete pawl hna hi afimthlaktuk hringhran.  Kan vun hna hi  ‘water proof’ bakin special bakin atuah culawng si loin, kan vun i thlan le thil dang ummi pawl nihhin zawtnak hrik zeibantuk asiah arak thah thluahmah hna avamak hringhran dah! 

•         Mah le mah tein i tuah tthan kho dingin akan tuah: Taksa peng pakhatkhat ah hliamhma si maw, pem a umtikah zeitiin kan van thlawpbul lo zawngah khin amah tein atuahkhawhtawk awk asimi cu hngaphngap tiah hma ala colh. Doctor pawl nih operation akan tuah caan zongah kan ahnak zawng kan taksa tthatein apehtertu cu kan tasa cell thotho an si. Kan thisen achuah caan zawngah pitter dingin hngap tiah kan taksa nih hma alak colh kan thisen cu tibantukin luang thluahmah i a umnak hnga lo, rian arak ttuan colh lengmang tawn cunih cun kan thisen cu avan pin colh tawn. 
•         Taksa i ummi tii: Thisen, mitthli, cil le hnap tiangin zawtnak thahkhawhnak an nei dih cio hna. 

•         Ral do seh (Immune System):  Immune system amak ning hi holhfang chim fiang khawh sawhsawh ci hi asi loh. Zawtnak hrik taksa ummi pawl an rak thah hna lawng si loin, kan damchungin cu zawtnak hirk lakah kan taksa rakkilveng tu asi. Zawtnak hrik raklutmi pawl an rak thah hna lawng si loin arak i chinchiah ziar hna. An philh sawhsawh bal lo, nidangah khabantuk zawtnak si maw avan luhthan tikah tthaktiin an theih khawh colh, athahning cang an thiamsa te kha tthak tiah an van hman colh tawn ti asi. 

Mah vialte tlangkawmnak cu hihi asi: Ngandamnak hi na caanvo asi caah,  cucu Pathian nih aduhmi le a kan sersiam chan pakhat zong cu asi ve fawn. Curuangah, na taksa kha tthatein kilkhawi ttha dingin mawhphurhnak na cungah a um colh, na ngandamnak abawrhbahter thil vialte lakah ralringtein khuasak thiam dingin sawm kan si dih!!! 
*This article from Lawmkima blogspot*