Thursday, December 01, 2016

Chhùl Cancer..!!! (Lo chiar ve ngeingei rawh abengvar thlak ania)

Chhùl Cancer chu engnge?  
Mizovin chhùl cancer kan tih mai hi chhùl pumpui cancer ni lovin chhùl hnuai lam hmâwr (cervix) cancer a ni tlângpui.  Chhûl han tih ngawt pawh hi a fiah tâwk lo hle a,  Sâpṭawnga 'uterus'  an han tih mai hi Mizo hian 'chhùl in  nghâk' kan tih nèn hian thuhmun a ni em? A lem hi lo en chhin ila:  

He milema 'cervix'  hi chhùl hmâwr kan han tih mai chu a ni a, he lai hi cancer awm tamna lai ber chu a ni.  Nau paina hmun tak tak chu chhùl pui (uterus) chhûngah hian a ni thung.  Helai pawh hi a cancer thei tho va, mahse chhùl hmâwr lai ai hi chuan cancer a awm khât fê zàwk.


(Fallopian tube = chi kawng)
(Ovary = chi bâwm)


Chhùl Cancer hi eng ang taka tam nge?  
Chhùl cancer hi hnute cancer dawta hmeichhe cancer vei tam ber a ni.  Khawvèl pumpuiah kum tin hmeichhia 2,50,000 aia tamin an thihpui mêk.  Chhùl cancer zà zêla sawmriat (80%) hi ram hnufual (developing countries) hmeichhiaten an vei a ni.  

Chhùl Cancer hi eng vanga lo awm nge? 
Chhùl Cancer awmtîrtu nia an hriat zinga langsàr zualte  chu:
• Human Papilloma Virus (HPV):   He virus hi chhùl cancer tam berah hian a inhnamhnawih tih hmuhchhuah a ni a, chhùl cancer za zêla sawm sarih (70%) vêl lai hi HPV vànga awm niin an chhût.
• Vaihlo zial zûk:  Mei zûk hrim hrim hian chhùl cancer a awmtîr thei an ti bawk.
• HIV: HIV positive-te hian chhùl cancer an vei awl bîk bawk.
• Kawppui ngah: Sex lama inhmang hmâ leh kawppui nei ngahte hian chhùl cancer hi an vei hma bîk bawk.
• Hriat loh: chhùl cancer ṭhenkhat chuan a chhan puh tùr an nei lo.

Chhùl Cancer chu engtinnge a lo lan chhuah ṭhin?  
A ṭan tìr lamah chuan engmah taksaah danglamna sawi tùr a awm lo fo ṭhin. Amaherawhchu tlêma a lo nasat ṭan deuh hnuah erawh chuan hêngte hi a lan chhuah dan tlângpui a ni:
• A hun pangngai ni lova thi chhuak (a bîk takin nupa inpàwl hnûah te)
• Serha bawlhhlawh chhuak tam
• Nupa inpàwl laia nâ
A natna a lo nasat tak tak hnuah phei chuan:
• Thi pùt nasa
• Serha bawlhhlawh chhuak rim chhia
• Tai chhûngril nâ
• Chaw ei tui lo
• Chêr tawlh tawlh
• Ke vûng / ke nâ
• Zun emaw êk emaw serh kua aṭanga pût

Chhùl Cancer leh Cancer loh engtinnge kan hriat ang?
Chhùl hmâwr pân aṭang khân 'sample' an la a, chu chu 'biopsy' an tih hi a ni. Chu chu  enlennain an lo en a, cancer a nih leh nih loh an finfiah thei ṭhin a ni.

Chhùl Cancer hi a tihdam theih em?
Theih e...a nasat hmâa hmuhchhuah chuan!  Hei tak hi hriat atâna pawimawh êm êm chu a ni. Chuvângin chhùl cancer hi a hmâ thei ang bera hmuchhuak tùrin hmeichhe tân inentirna pawimawh êm êm mai a awm a, chu chu 'Pap Smear' an tih hi a ni.


Pap Smear chu engnge? 
 A hmuchhuaktu Papanicolaou-a hming chawiin 'Pap Smear' an ti a. Chhùl hmâwr lai aṭang khân heta milem ang hian 'cell' la chhuak tùrin a bîka siam hmawlhtê ang tak hmanrua hmangin an han hru zeuh a, chu chu 'slide'-ah an dah a, enlenna hmang bawkin an en a, cancer a insiam ṭan mêk emaw insiam hlauhthâwnawma a awm emaw kha an hmu chhuak thei ṭhin a ni.   Pap smearlan dàna zirin CIN-I, CIN-II leh CIN-III tein an thliar hrang leh a. (CIN = Cervical Intraepithelial Neoplasia)
CIN I: Hei hi chu engmah hlauhthâwnawm lova ngaih a ni.
CIN II: Cancer la siam thei mai dinhmuna ding a ni.
CIN III: Cancer a siam hlauhthâwnawm taka ngaih a ni.

Engtinnge ni zêl ang le? CIN chin hi chu chhùlah a langa hmuh tùr pân emaw engmah a awm lo va, cancer tak tak vei lova enkawl dam theih vek anga ngaih an ni. Chuvangin, Pap Smear tih tîr hi a pawimawh êm êm a, hmeichhia kum 30 kai chin chuan mahni inrinhlelh kher loh pawhin vawi khat tal pap smear tih a ṭha. A hnu zêlah chuan a ṭùl dàn angin doctor thuràwn zawm tawh mai tùr a ni.

CIN enkawl zui dàn tlângpui: CIN I chu engmah tih a ngai lêm lo. Amaherawhchu, a lan dàna zirin thla 3 emaw 6 hnuah Pap Smear tih nawn leh pawh a ṭha mai thei.

CIN II emaw III a lo nih chuan enkawl dan hrang hrang a awm thei ang a, a lâr zual deuhte chu:
• "Cell" tihchhiat: (Ablation/Tissue Destruction)
o Cryocautery: Khâwl hmangin hmanrua kha vawt êm êmin an siam a, chu thil vâwt (cold) hmang chuan chhùl hmâwr dik lo lai nia langa 'cell' te kha an tichhe ta ṭhin a ni. Chûng 'cell' chhia chu a thar leh ṭha zâwkin an rawn thlâk leh ṭhin a ni.
o Electrocautery: Hetah hi chuan sâ (heat) hmangin 'cell' kha an tichhe thung.
o Laser:  Laser hmang pawhin 'cell'  kha an tichhe bawk ṭhin.
• Hleh thlâk:
o LEEP (Loop Electrical Excision Procedure) - Electric chakna hmangin chhùl hmâwr ṭha lo lai kha an hlep thla ṭhin.
o Cone Biopsy: Chhùl hmâwr kha "cone" angin an zai thla ṭhin.
Chemte hmangin (Cold knife conization)
Laser hmangin (Laser conization)

• Biopsy:  Colposcopy-Directed Biopsy:  Chhùl hmâwr enlenna khâwl, Colposcope an tih hmangin chhùl hmâwr an en a, a rinhlelhawm lai ber nia lang lai aṭang khân 'Biopsy' an la ṭhin a ni.

Chhùl Cancer ṭai darh dàn: 
Chhùl cancer hi  chhùl kiang  vêl hnai bâkah taksa hmun hrang hrangah a ṭai darh duh hle a. A darh nasat dâna zirin an ṭhen hrang leh thliah thliah a, chûng chu "stages" an ti a. Stage 1 aṭangin 4 thleng a awm a, Stage tin kha A leh B-ah an ṭhen hrang leh bawk.  Stage 1-ah hi chuan cancer pân kha chhùl hmâwrah a la awm a, Stage 4-ah hi chuan taksa peng hrang hrangah a darh tawh tihna a ni. Heng stage dinhmuna zirin enkawlna pawh a dang ṭhin.

Chhùl Cancer enkawlna:
• Zai (Surgery):  He cancer hi a ṭai darh hma êm avangin Stage 1A aia nasa hi chu an zai meuh lo. Avàng chu chhùl kha paih kim vek mahse cancer kha taksa hmun danga a lo ṭai darh hman tawh si chuan zaiin  awmzia a nei tawh lo a ni. 

• Hem (Radiotherapy): A tlangpui thuin Stage 1B chung lam hi an hem ṭhin. 
• Chemotherapy: Hei hi chu chhùl cancer nasa lutuk tawh tlêma tawrh ziaawm nan an hmang deuh ber a, amah maia hmang lo vin hem (radiotherapy) nen an hmang kawp tlângpui.
• Combination:  Zai leh hem te, chemo leh hem te, zai leh chemo te pawh a ṭùl dàna zirin an hmang kawp bawk ṭhin.
INVÈNNA: Hei hi a pawimawh lai tak chu a ni!  
Chhùl cancer hi hmuh chhuah hmà chuan tihdam theih a ni kan tih tawh kha! Hêng a hnuaia mite hi invènna kawng  pawimawhte chu an ni:
1. Pap Smear: Pap smear lâktîr hi a pawimawh êm êm a, duhthusàm chuan hmeichhia kum 21 a tlin aṭangin pap smear ti ṭan se a ṭha.  Engtia zinga tih tùr nge tihah ngaihdàn hrang hrang a awm a, pap smear ṭha pangngai tân chuan kum 3 dan vêla tih nawn a tâwk mai thei. Uluk taka kum 3 - 5 vêl dana pap smear entir zat zat chuan chhùl cancer zaa sawmriat laiin a titlêm thei niin an sawi. Engmah ṭhat lohna nei lo chuan kum 60 vêl an nih chuan Pap smear entir an titàwp theia ngaih a ni bawk.
2. HPV Vaccine: HPV (virus) laka invènna HPV Vaccine lâk hian chhùl cancer zaa 90 (90%) vêl zetin a vêng thei an ti. He vaccine hi HPV kai hmâa inchiu tùr a nih avàngin hmeichhia kum 9 leh kum 26 inkarte hnenah an pe deuh ber ṭhin.  Amaherawhchu he vaccine hi a man a to êm avàngin leh engtia rei chiah nge a vèn theih tih hi an la chian loh avàngin duh angin khawvêl pumah an la hmang kim hlei thei lo  a ni.
3. Condom: Condom hman hian chhùl cancer veina 'chance' a titlêm deuh thei.  Hei hian HPV kai engemaw chenah a vêng bâkah mipa chi aṭanga cancer tizual theia an ngaih prostaglandin chu a dang thei bawk niin an sawi.
4. Mei zûk loh: Mei zûk hian chhùl cancer a awmtîr thei a, zu lo chuan chumi chu an pumpelh dâwn tihna a ni. 

He article hi aziaktu 
Pu Dina, amah phalna thlapa repost ka ni. 
Kan mihringpuite abikin hmeichia tetan hriatzaunan leh enkawl daan kawng hmang an thiam leh zual nan tiin duhsakna nen kan repost e.
                                      .....................

Wednesday, November 30, 2016

Malsawmnak Hrampi si ve Aw!!


  • Pathian in Abram hnenah, “Na ram, na miphun le na pa ih inn taanta awla ka lo hmuh dingmi ramah feh aw. Tefa tampi ka lo pe dingih miphun tumpiah an cang ding. Ka lo thluasuah dingih na hmin ka thanter ding, cutin thluasuah mi na si ding.(Genesis 12:'1,2)
  • A hmaisabikah tuah ding asim hmaisa, cuṭhehlen thu akam, culen, Abraham cun Pathian thukam aco theinak dingah tuah ding anei hmaisa, cumicu, Pathian in feh dingih atinak hmunah thuawih zetih feh asi. Ciithlahtu  ropitak si dingah thukam hmaisabik Isak ahngah sung caan arei zet, asinan, akamtu arinum ruangah thukam cu ruahsannak thawn athinlungah beidong loin akai hnget asi kha. Cunah mal ka lo sawm ding atimi ah Pathian thlawsuah acemmen lo, ziang si umlai ti silen, nang thluasuahnak hram si hram aw tiin athluncih. 


  • Curuangah nang le  kei khal, Bawipa’n taksa le thlarau ah thluasuah in duh, cui thluasuah kan co theinak dingah thuawihnak tangah tuhlutawk dingih kawh kan si. Kan Pathian cun Athuawihtu pawl hmuahhmuah cu thluasuah pek inthiam, kan Pathian cu arinumih, athianghlim fawn, athuawihtu cun ziangruangah athutiam cu kan beisei lo ding!  Abraham khal cu thu aawihih, a ruahnak khal Ahnenih ahngat tikah athukam ahmuh bangtukin kan hmuh hlanlo beidong ding kan si hrimhrim lo, beidong menmen dingah  tukammi kan si lo. 


  • Cuimalsawmnak thutiam ngahzotu pawl hrangah cun thupek aum sal lala, cuthupek cu ziangmi asitilen, midang hrang vivo khalih thluasuahnak hrampi si ding hi asi. Pathian in amah zumtu le thuawihtupawl hrangih Athukammi cu beidong men loih ruahsannak thawn thlaraumitin cuan aw! Cuithluasuahnak ruangah midang hrangih “THLUASUAHNAK HRAMPI RAK SI HRAM AW."           

Friday, November 25, 2016

Thar Thawhlehna --- (Lo chiar ve chin mah teh)

Lalthutthlenga thu chuan, “Ngai teh, thil engkim ka siamthar e,” ati a. (Thuphuan 21:5)
• Tuktin nithar leh engmai taktak te hian Lalpa faknan chiarsenloh huntha, hun remchang arawn chuahpui fo thin a, he nithar lawmawmtak chhungah hian a duhzawnga nungtur leh azirtirna daante zawmturin kan Pathian chuan duhsakna sangber min hlan fo thin ani. Chutiang ang bawkin tuktin nithar kan hmuh te hian, Lalpa daan leh zirtirna te zawm duh lova, amah aṭanga hlataka tlanbo theihna hunremcang (chance) tepawh arawn chuahpui vetho mai tihi kan hriat leh atan atha awm mang e.
• Voitamtak hi te hi chu mu leh mal pawh awm hlek lo hian kan hun remchang, kan hun hlutaktak te hi Pathian faknan chuan dahthat keimah ni tana thiltha, remchanna zawnna chang pawh hre hlei lovin kan khawhral maimai thin chu anih hi. Achutianga mawl leh hawihhawm lotak kan nihchung pawh hian kan Pathian chuan min hmangaiha  athathei ang berin ruahmanna a la nei thei te hi avan lawmawm thintak em!! Chutiang anga kan sual chungchung pawh chuan kan dilna mawltete  tepawh mingaihsak in min chhang thin bawk.

• Ngai teh..! voiin hi ni lawmawm chu ania, in siamtharna hun remchhang ber ni chu ani. Engti khawpin lo sual tawh mah la thinlung leh tihtakzet tharthawh duhna le in chirna thinlung nen ipan anih ngai chuan, pantu te apiang hnawl ngai lova duattaka lo kuangkuah thintu Lalpa anih zia hi i tem ve ngei ka beisei. Chutichuan, kan ngaihtuahna (senses) te thleng pawh hian amah duhzawnga hmangthiam turin kan in hlanfo te pawh alo ngai leh zel bawk ani. 

• Voiin kan tih, kan chenmek ni le hun te hi Siamtu faknan hun remchangber  chu an lo ni, Pathian faknan hun ka nei lo kan tih hi chuan dawthlum kan sawi chiang tihna ani ngei ang, kan hun pekphal zatah a in nghat mai zawk ani. I huntha hi hlauh suh la, naktukah ti hek suh, naktuk hi i tan alo in herchuak lo te pawh ani thei. Remchanna leithiam i la, atamthei ang berin amah faknan hman theuh i tum ang u... Lalpan malsawm cheu rawh se..!!

Wednesday, November 23, 2016

Scientist Stephen Hawking nih kan vawleipi dinhmun achim ning

Stephen Hawking nihcun, “kan vawleipi sik le sa caktukin mu le mal zong nei hleng loin ai thlencaktuk ning pawl, kan khuasak cuahmahnak vawleipi  kan thurhhnawmhter ning le kan rawhter  ruangah  kan vawleipiah na men loin rawhralnak aphan lai, atu zawngah upa cu chim lo hngakchia chuakte hmanh nih theihkhawh in a um cang. Kan vawleipi chakleikam hrimhrim hmanh ahlani asining tawnte hmanh si kho ti loin cuhlan dinhmunnak in Degree Celsius 2 tamin alumchap ning pawl sis eh, vawleicung i  Cobon atam chin lengmang pawl ruang zongah siseh, kan vawleipi dinhmun hi thlingza ṭihnungza asi ko cang. Tuhnu aralai dingmi kum 1000 chungah asi lo hmanhah cunak hnung deuh zong cu asi kho men, cutikahcun mivialte thihthlu khawh viarnak vawlei chiatnak aphan kho tiin zumhnak zong anei fawn. 

Pakhat achimṭhan mi cu, minung pawl nih fimnak le thiamnak kan neihmi pawl zong hi kan mah le kan vawlei pumpi hrangah rawhter simaw, rawhnakah hmangtu si loin, kan vawleipi airawk dingmi vengtu le kilhkamnak tuah si dingin kan i zuam, kan hmanthiam aherh. Tuahcopmi fimnak, robot tibantuk, nuclear ralthuam sersiamnak tibantuk pawl hi kan khap i kan dinhtak ahau, hibantuk pawl hi vawlei rawhnak lakin le minung pawl hrangi rawhralnak aphan khomi lakah vengtu(security) an ruah. Asinain, hibantuk lei i ṭangcho cuahmahmi fimthiamnak pawl hi kan hmanthiam lo i kan luar chinchin asi ahcun hi kan vawlei pumpi nihhin namen loin atuar hrimhrim lai. Acukarlakah, ram tampi nihcun robot  minung bantukin ral ado kho mi hehtiah tuahkhawh hmaisatu an i cuh, an i zuam. 

Vawleipi nihhin rawhralnak avanphaktaktak tikahcun, vanlei boruak(space) hna ahkhin umnak hawlin kan vak kan vai, kan phar kan kio ahau te lai i, minung pawl hi kan malhvair lonak hnga, hmun kan hawl aherhte lai ati. Kan vawleipi nihhin second, minute, nikhat hnu nikhat in airawk cuahmah, kan sik le sa zong nih mumal fumfe set zong an nei kho ti lo, asinain, Stephen Hawking nih thilṭha(positive) avan chimmite pakhat cu aliamciami kum 50 in tuchunni tiangah kan thinlungput ning siseh, kan fimthiamnak nasatukin aṭhancho ning belte lunglawmhawk ngai asi ko, asinain kan fimthiamnak belte cu kan vawleipi le kan damnak caah sunglawitein minung nihhin hmang cio khawh kan i zuam ahcun, zeitluk sunglawi khi dah ava si chinchap hnga tiah abia adonghter. 

Karuahnak tlawmpalte ka vun chap ve lai: 
Vawlei mifim mithiampipi hna nih,  an neihmi fimnak zong cu sersiamtu Pathian nih apekmi hna an si dih ko, zeidinhmunah set ahdah kan um timi cu an minung fimthiamnakin aphakkhawh tawk cun ani dothlat sek ve, an hmuh an theihmi pawl hi mivailte caah hlawknak, ṭhathnemnak le ralrinnak akanpetu an si. Mivialte ka van titikah ahleicein kan nih zumtu caah ka van chimuar duhkhunmi cu: kan cathiangnih achim bangin  acahnak, aṭhawnnak copin ai rawk cuahmahmi vawlei, kumhlun lo ding vawlei ah atlawng alengmi, khua asami kan si, kan chan hi chanchia asi caah caanṭha nan hmuhmi poh hi sunglawitein hmankhawh i zuam uh tizongin kan cathiangnih akan chimh rih fawn, a hohmanh akumhlun dingmi kan um lo, kan nunnak zong ruahlo piin chumloh bangin miṭhep karah alak dup ko, cunun aneitu kan si kan i theih i, caanṭha kan neihmi poh hi, Bawipa hmai kan phak tikah kan hmai a kan hngaltertu asi khawhnak hnga lungfimtein thilṭhalo mertak ngamin aram le afelnak hawlhmaisat cio i zuam ko hna usih.

Monday, November 14, 2016

Pathian vehvaimi le akut thengtein asersiammi kan si

(A)Sersiamtu a um ti ruat dingin mitampi acawlcangh tertu cu zei dah asi ?
Aliamcia mi kum 3,000 hrawngah khan hlaphuahtu pakhat nihcun: “T’ihnungza le khuahruahhar ngai in sersiam mi kan si,” tiah arak phuah.(Sam 139:14).  Mitampi nihcun kan zumh mi le kan pom mi cu thilnung pawl an muihmel, an chuahkeh ning aphunphun kan zoh, kan hmuh tikah Sersiamtu ruangi avan chuak mi, avan um mi an si ti hi kan pom ning asi.(Sam 139:13-17; Hebru 3:4) kan rel ahcun fiang tein kan theih khawh, kan hmuh khawh.
Van a Sersiamtu le vawlei cungah minung khuasa kho dingin asertu nihcun nunnak zong aserchih fawn. (Sam 39:9) Pathian nihcun  minung pawl hi a kan chawnh tawn i, abia le hla akan vehvai tawn fawn ti cu fiang tein (Isaiah 45:18) ah kan hmuh khawh tthan. Curuangah a sersiam mi thilpawl nihhin aropitnak, asunlawinak an langhter hlei ah  thleidannak zeihmanh um lo tein adawtmi afale kan nunnak ah  kan lenglei theihnak men lawng si loin kan thinlung chung muril teah Athlarau thianghlim zilthlinemte nihcun akan vehvai zungzalnak i Amah cu sersiamtu asi ti kan theihfian khawh nak dingah akan canghvaih tertu cu Thlarau thianghlim lawng si loin mit i hmuh khawh mi a kutchuak, a sersiammi khuaruahhar thilnung pawl nihhin Sersiamtu a umtaktak, amah cu asi taktak, ti cu umawk thei loin kan thinlung i akan tuahtu cu an si. (Note: zeithil poh hi dawtnak mit in kan zoh ahcun an i dawhdih).

(B).Saram lakin sersiam mi kan si maw?
Kan taksa le saram pawl kan chuahkeh ning pungsan pawl ahhin i lawhnak zawntete arak um. Achan pakhat i alang ve mi cu, Pathian nih minung le saram pawl hi hi vawlei cungah khuasa ti dingin a sersiam mi kan rak si ruangah asi. Minung hmaisacem cu saram in sersiam mi si loin, vuidip lakin sersiam mi arak si ti (Genesis 1:24; 2:7) chungah fiangte in kan hmuh khawh.

Minung pawl cu saram lakah kan i thleidannak, kan danglamank cungcuang pahnih a um, cucu van tarlangh ka duh, zeidah asi tiah cun apakhatnak ahcun, “minung pawl nihcun theihkhawh nak, dawtnak thinlung, sersiamtu ttihzahnak ruahnak fimvarte kan nei.” A pahnihnak ahcun, “zungzal nung dingin sersiam mi an si lo caan ah kan nih minung hrangah cun zungtzal nung dingin sersiam mi kan si. Asinain, minung hmaisa cem nih Sersiamtu atthithruai ning, alamhruainak cu a pialtak diaimai  ruangah, a hnawl ruangah mi vialte nihcun thihnak cu kan in huah dih nak chan asi. (Genesis 1:27; 2:15-17) chung kan rel ahcun fiangte kan hmuh khawh. 

Bible nih fiangte in akan chimh mi cu ka caan anai cang ti hmelchunhnak atimi pawl lak i aitel ve mi cu cawnpiaktu maktara pipi, fimthiamnak, nal profet dangdang avan chuak te lai ati mi caan kan phan cuahmah cang. Sersiamtu Pathian i sersiammi kan sinak kawng hmanh tthittha in i cawnpiak huam loin, a olsam zawngin si maw, atanghmasial zawngin  si maw, kan i cawn piak ruangah hin, mitampi cu sersiamtu hi akan sersiamtu taktak asi tiin zumhngamhnak hmanh nei kho ti loin, lunghrinnak in akhat mi tor le cheng kan um cang. 
Curuangah cawnpiaktu lak hin kan i ralrin ngaingai a herh. Anih cu danglam le khuaruahhar maksak, sunglawi ngaiin a kan sersiamtu kan Pathian asi tihi lunghrinh nak pelte hmanh um loin Attangnemte ah dinh khawh ciao i zuam hna usih.

Friday, November 11, 2016

Ruat awla vun ruatbet sal hman aw..!!!


·        Pathain hrangah miṭangkai si dingah buai hmaisa sawn loin kan hrangih Pathian ṭangkaizia hi kan hlawkpi maw, kan ṭangkaipi maw tihi kan mah le kan mah kan zohfel awk hmaisat ding hi asi sawn.
·        Baan hmaisatih Pathian pantum hnakin amah apantupawl sirawk dingih ahruainak hi theihngah/suah apawimawh sawn.
·        Pianthar hi ziangkim caan thluhnak asi loih ziangkim caanngamnak nun, piantharnak cotupawl hi Pathian in akilkhawi lanta duhzet mi asi.
·        Zumtu ziintluan ahhin harsatnak tampi um ko hmansehla, harsatitu diktak theihthiam hnu hicun harsatnak timi hi ahlawhsam sawn ṭheu.
·        Kan duhnak hi kan ruahsanmi an rak si thluh lem lo, ruahsannak nung cu zumnak thawn ṭhenhran atheih lo.
·        Damduhzet lai cingih thihnak, ṭhenawknak hi leitlunah hin thidingih caan hmanthiam/ siar thiam apawimawh zet.
·        Pathianthu harsa zetzet pawl buaipi rero hnakin, aawlsamnak zawntete kan nunpit ih kan thlun cun aharsazetmi pawl khal cu athuneitu in aṭul atitikah in simsal leh mai ṭheu.
·        Pathianthu ih thusuhnak kan neih tamsawn mipawl hi kan nun tihal ruangah sisawn loin theihnak lamih kan tihal ruangah le kan tlaksam ruangah arak si tlangpi ṭheu.
·        Pathianthu theihtuk hi vanih lawman dawnnak khal asi cuang loih, kan theihsunte kan awihih kan nunpit hin asi sawn.
·        Sual nehtheidaan  awlsambik cu Pathian in tuah ding in timi le tuahlo ding in timi tuah lo thei mai hi asi.

Bawipa’n na siarmi parah athar in lo thlawsuah ko seh.....!!!

Thursday, November 10, 2016

US President rak si cangmi an rumnak le neihchiah dinhmun pawl:

Donald Trump hi president a sitak ahcun  president rak si cangmi lakah arumcem asi lai. A hlani US nih President an rak neih cangmi pawl lakah John F. Kennedy cu a rak rum cem, asinain American Civil War hlan le hnu deuh hrawng pawl kha azaran in an rak sifak tlangpi dih.

 John F. Kennedy kha arum bak ve, a pa chanthawk khan mirum cia zong an rak si. A pa, Joe Kennedy nih khan banking leiah siseh, stock trading leiah siseh, daan loin(illegal) loin zu arak zuarnak tibantuk siseh, movie a producenak  tibantukin siseh tangka hrimhrim araklalut khotuk tawn, president asi lioah khan an chungkhar an neihnak hi USD million thawng reng lo ti asi. An innchungkhar tangka kha arak ttawmpi vet awn hna, ankah ruangah aro belte akhawm loh. 

George Washington kha a rakrumtuk ve fawn, hmun le ram kautaktak an rak an nei(plantation areas). Cucun Virginia- lei zongah ramkau taktak an nei fawn rih, cubakah Mount Vernon-timi ah  8,000 eker tluk i kaumi ram zong an nei rih. George Washington zong kha amah bulpak zawngin aneihchiah le rumnak hi tuakpiak khawh asi loh, an chungkhar rumnak cu USD million 525 lengluang atling.

Thomas Jefferson nih khan USD million 212 arak neih i rum leiah pathumnak dinhmun arak si. Chawlehnak leiah nasa ngaiin a hlawhtling(success). Arumnak atelmi pawl cu hmun le ram, inn tibantuk an si hna. Theodore Roosevelt nih khan USD million 125  arak neih caah rum leiah a 4 nak arak tling ban ve. USD million 119 neitu Andrew Jackson cu panganak asi ve.

Hillary Clinton pasal, Bill Clinton nihkhan  USD million 55 a neih i, top 10-ah a rak lang ban, Barack Obama nih hin USD million 7 hrawng aneih lai dah tiah zumh asi.  US president rak si cangmi lakah rethei, USD million zawng angei tling lomi cu Abraham Lincoln, James Buchanan, Andrew Johnson, Ulysses S. Grant, James Garfield, Chester A. Arthur, Woodrow Wilson, Calvin Coolidge le Harry S. Truman te pawl hi an si.

Wednesday, November 09, 2016

Midang hrangih malsawmnak kan si theinak pawl:

• Mi na ṭanpi asi hmanah milakah an hmin, an sinak le dinhmun sem ṭheu awhlah. Na bawm asi ahcun bawmtop men awla,  atheitu diktak asimi Pathian cun athei ding ti hi zumtop aṭha sawn.
• Zokhal na ṭanpit hlanah an ṭulmi ngaingai na pek theihnak dingah le na tuahsak theinak dingah ṭhaten ruat cimciam hmaisa ta ṭheu aw. 

• Zokhal in bawm ding an ṭulnak zawnih ṭanpit dingih kut an lo dawh asi ahcun, beidongin umter hlah. Na titheilo dingmi ṭanpit an lo dil asi khalah na bawm theilonak ding san fiangtein sim thei zuam ṭheu aw. Bawm ding vekin na sim ih na bawmthei leh si lo ahcun, an thin na tina sawn pang ding.

• Midang hrangih mithluasuak kan si theinak hi tangka pek tivek le thil dangdang pek timen lawng hi asi men lo, hnemawknak ṭongkam thlumte tivek an mangbang vansan lai caanih an kiangih kan rak umpi khal hi arak huap ṭheh si.

• Midang hrangih malsawmnak kan si theinak ziindang lala cu, an ziin kan khamsak lo, buainak kan pek lo ding hi kan theih aṭha. Miṭhenkhat cun ṭanghmasial zet leh mai hmaikhua lawng ruatin midang fehnak ding ziin kan rak kham hrim ṭheu. Cukvek nunnei cing cun mihrangah malsawmnak, mithluasuak kan si thei dah lo ding.

Note: Midang hrangih siangzet leh uilo zetih kan pek le kan tuahsak tikah, kan mah riangri kan lung a awi hleiah kan nih Pathian mifateih kan tuah dingdiktak sawn khal arak si, asan cu, kan biak Pathian in Amai roriih arak tuahmi le akehneh thluntu dingih hrilmi kan si timi hi hngilh siang lo tein midang hrangih malsawmnak kan si theinak dingah ṭhatsuah cuh sinsin usih. Thilṭha tuah dingih rundammi kan si(rawngbawl dingih rundammi kan si).  Bawipa'n lo hrusiseh awsehla, mal lo sawm  ko seh.

Saturday, November 05, 2016

Midang hnemhnak cang thiam attha..!!

Ahmaisabikah Bible rel usih: Harnak kan innak kipah akan hnemh caah kan nih zong nih harnak aphunphun in a ingmi kha kan hnemh khawh ve hna i kan hnemh hnannak ahcun Pathian sinin hnemhnak kan hmuhmi kha kan hman.(2 Cor 4-5)
  • Kan Bawipa Jesuh Khrih nunzia dawh tampi lakah ka duh khun cungcuangmi cu (Hnemtu) asinak te hi asi. Harsatnak, lungretheihnak le thihnak um loin zungzal lengding, nung ding kan si lioah Pathian nih nawlpekmi buarter tahratin sualman cawhkuanter kan si, cu kan sualman cu  thildang si hlengloin thihnak kherkher hi arak si, hi thihnak nihcun mivialte cungah zangfahnak samfang tiatte hmanh nei hleng loin kan nun cu dawpdolh bangin kan nunnak cu lodiamin akan lak tawn. Hi thihnak tlukin afakmi daantatnak dang hlei a um ti loh.

  • Pathian thilsersiam ning ruah ahhin khuaruahhar hi atling hringhran ko, ahleicein minung akan sersiam ning hi! Hitluk vawleicung mi lengluang lakahhin hmui le sam ai lomi zong um hlah, thinlungput aikhatmi zong um cuang hlah, acheu le bang cu kan minung hawipi, kan kiang kan kapah thihnak, ṭangṭhennak an tontikah siseh, sungzathlaknak an ton caanah siseh..tampi an um, cutikah ngaihchiatpi, tuarpi ti um hlengloin adiriamh zawngin rak khuasatawk zong cu an rak um kho ṭhiamṭhiam rih.

  • Cubantukin minung kan ziaza le ruahnak thinlung hi i khat loin achia le aṭha he i cawhhrupin anungmi kan si. Asinain khuaruahhar asimi cu kan Pathian hi ka minung mizia he airalkhah(opposite) in mizia dangdaite aneimi asi. Kan nih leitisa ruahnak pawl cu duhhakkuahnak, ṭanghmasialnak, mahzawn lawng ruat, azeipoh ah keimah, ti lawnglawngin akhatmi thinlungchia, achia vialte khawmtu, aneitu kan si. Kan minung mizia nih har atimi le ai hnekkhawh hlenglomi cu kan minung hawipi nih thihnak, ngaihchiatnak, khuaruahhar vangsangin an um lio caanah va (Hnemh) le thazaang(encourage)va pek khi asi.Va diriamtu si loin an thanaunak zawntete ah siseh, bawmh aherhnak zawntete ah an hrangi thilṭhatuahnak ah kan kut hi atawiawk asi hrimhrim lo.

Cucu, kan Bawipa Jesuh nih kan tuahawk ve hnga dingah akan rohtami nunziamawi tukmi asi. Kan nih Khrih hnungzultu aitimi nihcun kan kiang kan kapah thazaang adermi, lungre atheimi, ngaihchimipawl, aphunphun ruangah vangsangin nun ahmangmi hna sinah, Bawipa nih kan harsatnak kipah akan hnemh bangin kan nih zongnih akeneh zulin akan rohtami nunziadawh tehi tuah ve usih, hnem in thazaang pe kho dingin thazaang chuah khawh cio i zuam usih. Miharsatnak kan bawmh tikah asi loah zaangdermi hna thazaang kan pektik hnaah hodah ainuam deuh, kan mah thotho ailawm deuhmi kan si zungzal ṭhiamṭhiam tawn. Adongnakah ka chimduhmi pakhat te cu, thilṭha tuah ruangah ka chirtuk atimi an um bal lo. Mi hrangah dahmu kan tuaht'heu tiin kan ruahmi pawl khi, thlawchuahnak kan rak i khawntu khi arak si deuh, achan cu kan cung Pathian nih kan tuahsermi achia he aṭha he, ahme he angan he akan hmuh dih, ai chinchiah dih. Thlaicii ṭha na tuh ahcun theitlai ṭha na zuun ko lai, asinain na tuh lo ahcun zei cu dah na zuun hnga?

Friday, November 04, 2016

IS HEAVEN A REAL PLACE?

Let me tell you what the Book of God says. John 14:1-3 states:
Let not your heart be troubled: you believe in God, believe also in Me. In my Father’s house are many mansions: if it were not so, I would have told you. I (Jesus) go to prepare a place for you. And if I go and prepare a place for you, I will come again, and receive you unto myself; that where I am, there you may be also. – John 14:1-3
Even though we may not have much on this earth, we can be comforted by the thought that God is building a wonderful house in heaven for us.

Because mankind has done a lot of damage to this earth, God is going to make a new one.
For, behold, I create new heavens and a new earth: and the former shall not be remembered, nor come to mind. And they shall build houses, and inhabit them; and they shall plant vineyards, and eat the fruit of them. They shall not build, and another inhabit; (no one will take it from them) they shall not plant, and another eat: for as the days of a tree are the days of my people, and mine elect shall long enjoy the work of their hands. The wolf and the lamb shall feed together, and the lion shall eat straw like the bullock: and dust shall be the serpent’s meat. They shall not hurt nor destroy in all My holy mountain, so says the Lord. – Isaiah 65:17, 21, 22, 25

For thus saith the Lord that created the heavens; God himself that formed the earth and made it; He hath established it, He created it not in vain, He formed it to be inhabited: I am the Lord; and there is none else. Look unto Me, and be ye saved, all the ends of the earth: for I am God, and there is none else. – Isaiah 45:18, 22
God will give us new bodies.

For our conversation is in heaven; from whence also we look for the Savior, the Lord Jesus Christ: who shall change our vile body, that it might be made like His glorious body. – Philippians 4:20-21
Then the eyes of the blind shall be opened, and the ears of the deaf shall be unstopped. Then shall the lame man leap as a deer, and the tongue of the dumb sing: for in the wilderness shall waters break out, and streams in the desert. – Isaiah 35:5-7

The last book in the Bible states:
And I saw a new heaven and a new earth: for the first heaven and the first earth were passed away; and there was no more sea. And I John saw the holy city, new Jerusalem, coming down from God out of heaven, prepared as a bride adorned for her husband. And I heard a great voice out of heaven saying, Behold, the tabernacle of God is with men, and He will dwell with them, and they shall be His people, and God Himself shall be with them, and be their God. 

And God shall wipe away all tears from their eyes; and there shall be no more death, neither sorrow, nor crying, neither shall there be any more pain: for the former things are passed away. And He that sat upon the throne said, behold, I make all things new. And He said unto me, Write: for these words are true and faithful. And He said unto me, It is done. I am Alpha and Omega, the beginning and the end. I will give unto him that is thirsty of the fountain of the water of life freely. He that overcometh shall inherit all things; and I will be his God, and he shall be my son. – Revelation 21:1-7
The grace of our Lord Jesus Christ be with you all. Amen. – Revelation 22:21

What is our action plan? What can you do as an individual?
(1) Seek ways of staying close to Jesus Christ, Our Savior, by frequenting the Sacraments and leading a life of prayer and goodness. 
(2) Be compassionate and reach out to those who are addicted, encouraging them to lead a drug-free life.
(3) Decide, with God’s help, to avoid serious sin. Stop using drugs or abusing alcohol, and seek help. 
(4) Develop your personal “anti-drug” (for example, volunteer, get involved in sports, hobbies, church, civic activities, join a support group, bible reading, caring for others, etc.)

What can you do as a young person?
(1) Educate yourself on the physical and emotional harm that illegal drugs and alcohol abuse can do to you. 
(2) Choose your friends wisely and avoid those persons who abuse illegal drugs and alcohol. 
(3) Be involved in youth activities in your parish and stay close to the Lord through Sunday Mass, the Sacraments and prayer.

What can you do as a family?
(1) Stay involved in your children’s lives; eat together, do things together and when children go out from home, ask the questions: Who? What? When? Where? and Why?. 
(2) Model good behavior and how to have fun without alcohol and drugs. Forbid illegal drugs in the home or at any family celebration. Use alcohol moderately or not at all. 
(3) Live your faith in Jesus Christ as a family; develop a family spirituality through prayer, Sunday Mass, the Sacraments, and parish activities.

What can you do as a parish?
(1) Parish Council members and parish leaders must study and implement this pastoral letter. 
(2) Offer spiritual support and speak about the drug abuse issue in homilies and in sacramental preparation. 
(3) Provide professional counseling at the parish level, when possible. Initiate a support group in the parish to help those addicted to develop a deep prayer life and relationship with Jesus and Mary to give them strength to stay clean. 
(4) Open parish facilities for use by drug counselors and by support groups, such as Alanon, Alcoholics Anonymous and Narcotics Anonymous. 
(5) Keep a list of treatment centers and their phone numbers handy for referral purposes when the need arises. 
(6) Make young people and youth activities a priority in the parish by providing a youth minister, opportunities and space for young people to be together in healthy ways.

By Beverley Carter

Thursday, November 03, 2016

Ziangvek mizia nei innsangnu hi saw ttha ciah ke...??

1. Rawlsuan lawngih tthahnem mi nupi an um.
2. A dunglam zoh lawngih tthazet nupi an um. 
3. Ceiawk lawngih tthahnem nupi an um.
4. Bazar kai lawng thiammi nupi an um.
5. Dawrkaitu lawngih ttha nupi an um.
5. Hlasak lawng thiam nupi an um.
6. Thiamtah lawng thiam nupi an um.
7. Zoh men ding fangi ttha nupi an um.
8. Sayamah hrang lawngih ttha nupi an um.
9. Siizung Sayamah lawngi ttha nupi an um.
10.Nupi dingi ttha taktak nupi an um.
11.Fa le kilkhawi thiam taktak nupi an um.
12. FB i Like pek huam taktak nupi an um.
13. Mi poke hmang taktak nupi an um.
14. Tlangval teer, biak thiam taktak nupi khal an um.
15. Anka le vel thiam taktakkhal an um.
16. Tangka lawng hmangthiam an um.
17. Pasal uk tteutteu tumtu an um.
18. Pasal thurawn loih mah thuthu ih nung an um.
19.Innsungih ngam ih ngam lo, khualak ngainazetmi an um.
20. Pasal thawn kawkawk caanah nau duh lo remrem an um. (tampi lai...etc.@!!!)

Atlangkawmnak ah:
Athupibikmi sawn cu: (sungthu lengnal mizia nei si lo sehla cucu atthabik), famkim tteh timi hi milai nunah umtheilo tluk asinan, ziangkim hi zuam ngaingai ahcun asia khal, attha khal, atlangpiin atthabik asilo hmanah atawkfang cu tuah theilo ngaingai ti a um lo. Sual phei cu a ol sinsin, curuangah kan sim zo bangin innsangnu tthatthum si ngaingai ding cun ziangkimah ttentto, thinsau, teimak nunneih attulzet Pathian ttihzah cingten. 

Wednesday, November 02, 2016

Na rak ruahchap ve awkah: (for Re-Think)


  • Lawng nganpi le ropi tipi chungah apiltertu hi thilfate, samfangtiatte asimi thil zei i rel lo ruangah asi.
  • Zeihmanh ah na rel lomi kha, nangmah an tluktertu arak si ziar kho, curuangah i ralring.!!!
  • Harsatnak pumpelh dingah hehtiah ttanlaknak cun harsatnak teikho dingin zawng, lamhawl hi abiapi deuh.
  • Biakinn hi na hrawllaknak asi tihi theifiang law, Biakinn lenglei hi na mission fiel asi tihi zeitikhmanh ah philh hlah.
  • Na holh athantuk ruangah minih na holh an thei kho lo tinak asi khah.

  • Mit si loin an hna(ear)in an in ngaih, na nuncan hi..!!
  • Pathian bia chim khawhnak, theihthuknakin zulhkhawh hi apawimawh deuh mi hi philh hlah.
  • Inneih hnu, i tthit hnu, i umh hnu ah nai chit lonak hnga (exam field) i na um chungah khan na biahalnak alehnak kha tthatein i zoh cia, atthabikin i timlam hmaisa.
  • Minih akan hngaithlai, an kan thlingtlai kan ti lio ahhin mahhihi na rak philh sual lai, nan thinlung deuhtu kha Bawipa nih an rel timi te hi.
  • Mi theih lomi le  mi ruahlomi thi khuaruahhar le, heh tiah buaipi duh hlah. Jesuh Khrih thawngttha lonhin zeithil hmanh buaipi awk taktak dang hlei a um cuang loh.
  • Note: ( C & P )

Thursday, October 13, 2016

How to prepare for Group Discussion Exercises???

Group discussion exercises are used to assess general behavior traits such as listening skills, social skills and problem solving skills, although depending on the job you have applied for other behavior may be assessed as well.
The group discussion gives the employer an opportunity to assess and observe your behavior in action. The theme or task given to you is often a reflection of what is required in the actual job. Each group discussion exercise will include one or more assessors who are trained to observe and assess your and your team members’ behavior against the behavior relevant for the job you have applied for.

Common behavior assessed in this way includes:
Communicating – how you get your message across, how your body language helps your communication, how you listen to others.

Analyzing & Interpreting – how you work with facts and data, get to the heart of complex problems and issues, and draw conclusions based on the data given.

Team working – how you work with individuals and teams, support others, and allow others an opportunity to express themselves. It is important to remember not to confuse ‘Influencing’ with ‘Team Working’ as it is highly unlikely that both of these will be assessed during a single exercise.

Influencing – how well you are able to persuade others, get others’ buy-in to your ideas, or direct others’ behavior.

Group discussions typically involve 6 to 12 participants and 3 to 6 assessors. The assessors are positioned so that they can clearly see the candidates assigned to them for the entire session. The assessors document everything they hear and observe about each person’s behavior. Upon completing the group exercise each assessor will review the information they have recorded against the desired behavior. The assessors then make a decision about your match against the job requirements.

How to prepare for a group discussion exercise?
Ensure you contribute to the group: Ensure you contribute to the conversation. Often candidates take up behaviors or actions that aren’t actively contributing to the group’s outcome. For example, taking lead of the group, standing up to make notes on a board. Be careful not to fall into the trap of regarding these behaviors as earning you some positive points. In some cases these behaviors can even lead to you being alienated by other group members.

Manage your body language
Ensure good body language and maintain relaxed eye contact. Make sure when you are listening to others you are attentive and demonstrate this through nods and gestures of agreement. If you feel uncomfortable in terms of how you are sitting, simply ‘mirroring’ other people will help. Smiling always helps too.

Manage conflicts effectively
Avoid confrontation and ensure you allow everyone a chance to speak. If someone is consistently rude and aggressive, do not resort to this behavior yourself. Assessors will pick this up. Avoid being forceful or speaking over anybody.

Manage your time
Keeping a check on the time will earn you points. Suggesting that you will keep a check on the time and providing regular updates throughout the discussion will also work well. However, if you commit to this responsibility then make sure you maintain that check. There is nothing worse than the session running out of time when you have appointed yourself as time-keeper.
Include others.Keep an eye out for those who do not say anything and take the opportunity to ask them for their opinions. This will gain you both assessors’ appreciation and other group member’s gratitude.

Ensure you are a team player
More often than not, the group discussion exercises require coming to an agreement on a particular issue. For example, you may be given individual proposals and asked to agree on two of these as a group. In these situations, remember you do not always have to get your ideas accepted. Try to do what is better for the company or organisation as presented in the exercise, rather than what you think might benefit you. If you wish to further prepare for your group discussion, please book a coaching session with one of our psychologists.
Note: ( Re-post)

Tuesday, October 11, 2016

Mifim Pawlnih an chimmi Biaroling Pawl: (thazaang lakank bak an si)

Miropi si dingin i zuam hlah, thilsunglawi tikhawhtu i zuam deuh.  (Narendra Modi)
Kan ruahnak pawl(dreams) hi tihtakthlakin kan ruah asi ahcun ataktak in aphan kho. (A.P.J.Abdul Kalam)
Hawikom thatnak hi athianghlimin atlo, duh anungin ahngettuk fawn, damchung tiangin anguh khawh, phaisa cawi dingin hna in kan i hal ti lem lo ahcun! (Mark Twain) 
I dawtnak hi innchungkhar in ai thok, diknak belte cu inpa chaktlangah. (Charles Dickens) 
Kanmah le bulpak cioah hin zeimawthil pakhatkhat aum dih i, cucu hnabeiseinak hi asi. (Oscar Wilde)
Catialtu miropipi pawlnak in careltu ropipi pawl hi hgnar an um deuh, athei an lawh i, acawmken ning vialte lakin an luat. (Alexander Smith)
Kan khualtlawnnak hi dawtmi le pawl tonnak ah adong tawn, cucu mifim fanu le mifim fapa le pawl nihcun an theih. (William Shakespeare)
Dawtnak umnak hmun ahcun, nunnak aum. (Mahatma Fandhi)
Dawtnak hi mihrut pawl fimnak, fim pawl hruhnak asi. (Dr.Samuel Johnson)
Zeipoh hi naitimh phot asi ahcun tuah khawhlomi a um lo. (Hellen Keller)
Zeimaw pakhatkhat tuah, zeihmanh asi lo ahcun, adang tithan i zuam. Idea, ruahnak atthlak zeihmanh a um lo. (Hightower)
Cauk umlonak khan(room) cu thlarau neilo taksa bantuk asi. (Cicero) 
Revolution um ding cun, Revolutionary party umawk hrim asi. (Mao Zedong) 
Minung sinak fiantein achimfiangtu cu aruahnak le abiachimmi pawl si loin, atuasernak tu asi. Minung cu athiltuahmi in ahodah si ti alanghter tawn.(Jean Paual Satre)
Kan no lio ahcun vawlei hi danglamter kan i zuam, upat hnu belteah mino pawl danglamter kan i zuam thung. (Gart Henrich)
Mi tampi athluthanmi kan rak hmuh ve bal cang hna, vawlei rawkter si loin an mah le an mah an i hrawktu asi deuh. (Godfrey Winn)
Pelhsolh ding thiamtuk pawl nihhin, thiam dang an nei lo tlangpi.(Bejamin Franklin) 
Ka fimnak neihmi dihlak lawng si loin ka hlankhawh mi vailte tiangin ka hman tawn. (T.W.Willson) 
Nangmah bulpak hrim i tuahthat aharzia kha ruat law, midang pawl tuahthat aharlaining cu na theih thiam khawh lai. (Jacob M.Brande) 
Mihmuhlo karlak te i, nanun can kha nanun can dikcem, hmancem cu asi. (Dl.Moody)
Thil pahnih nanunnak i na zulh peng ding cu hawitha le dawtnak dik le hman hi asi. (Mandy Hale)
Thinhannak hi atthlaknakin ai thok i, i chirnakin adong tawn. (Pythagoras)
Micaklo nihcun angaihthiam kho tawn lo, ngaihthiamnak hi micak le thawngpawl mizia asi. (Mahatma Gandhi) 
Miropi nunzia cu mi nautapawl a zohningah alang tawn. 
(Thamas Carlyle)
Mi tlangrel ruangah na thanauter hrim hlah, sawiselthiam mipawl lawmhpinak lung zeitikhmanhah an phun ti aum bal lo. (Norman Vincent Peale) 
Na riantuan harsatnak ruangah khan i lawm, rian awl ti thei hna sehlaw nangmah nakin nauta deuh pawl nih an tuan diam cang lai. (Anthony Robbins)
Mivialte caah ngamhtlakmi si law, mivialte ca zongah ngainat mi si, micheukhat hrangah komhnuammi s ii zuam law, mipakhat caah hawithabik si i zuam, asinabeltein hohmah huatmibik nei hlah. (Benjamin Franklin) 
Biathli vehharcem cu mah le mah ruahnak hi asi. (Marcel Pagnol)
Lei hi azangtuk nain mitlawmpal te lawng nih an ven khawh. (Dale Carnegie) 
Miropi kan si thlu viar kho lo, asinabelte in thilsunglawi tuahnak belteah kan i tel kho zungzal. (He Fosdict)
Biadik na chimtam asi ahcun aliamciami ruatin na buai lai lo. (Mark Twain) 
Mikip nih kan tuahkhawhtawk tuahkhawh cio hi i zuam hna usihlaw, kan mah hrim zong nihhin mak, khuaruahhar kan ti lai. (Anonymous)  

Sunday, October 09, 2016

Zumtu Luangsuak ve Aw!!!

#Oliver Cromwell timi pa cu 1599 kum so hrawngah England rampiah avanglai(aṭhat cahvak lai) tak arak si, cui rampi sung ahcun tangka(silver) hmuh ding khal a um cuca nawn lo ruangah, tangka tuah ding an ṭultuk laifang arak si. An ram sungah an hmuhsuntete lakhawm dingin mipi hnenah afial. Arak vang nasa cu a si ding, hlawhsam beidongin an rak tlungsal. An hmuhmi umsun cu an biakinn tumzet Cathedral timi ih mithianghlim pawl zuk(statue) silver ṭhaciin an tuahmi lawng an va hmuh thu an va sim.

#Oiver Cromwell cun, “Mithianghlim zukpawl cu rawhti uhla, tangkai zetih hman dingah zemṭheh siseh” tiin thupek a suah. Mithianghlim pawl ih zukpawl cu an rawhti ṭheh hnuah ṭangkai zetin an rampi cun an hmang ti asi.

#Zumtu nun hi mithianghlim pawl ih (zuk) mawizet pawl thawn tahṭhiam theih kan si. Mawizet ih um ko nain, ṭhathnemnak, ṭangkainak nei lo, rawhti hnu lawngih midang hrang vivo khalah thlasuah, malsawmnak thlentu ropitak kan si ṭheu. Zumtu cun azum Pathian ruangah luangsuak ding kan si laiah, zumtunun luangsuak lo siarcawklo kan um!! Zumtu daikhepkhep, zumtu tongpaṭhat ih ṭhat aat hmuarhmi ih um, zumtu sinak ngaiṭhatpi men kan vatam nasa em!!!

#Note: Athupibikmi le aṭulbikmi pakhat cu: Zumtu kan nun hi aluangsuak ve maw tihi kan mah le nun cio zohsal hnik usih..!!!!

Zeitindah nihman kan i thok lai

*Aka cawnpiak ding theih kha zingfatein aka hngalhter.Bawipa Pathian nih hngalhthiamnak aka pek caah amah cu ka do lo i ka piaktak fawn lo. (Isa 50:4-5)
*He awakens me morning by morning; He awakens my ear to hear as the learned. The Lord has opened my ear. (Isa 50:4-5, NKjV)

Na nupi si maw, na  pasal si maw, na hawikom siseh, maw na unau he, zeitindah nithar chunni pumhlum nan hmannak dingah zeitiset in dah timhlamhnak nan neih tawn? Zingkatein Bawipa he i minute tlawmpalte tal i hawikawmhnak nei dingin  na caan na pe bal maw? Na tho bal maw?

Asiloah taksa, thlarau thazaanglaknak cang zong thiamloin duhcencen in dah na ih hlurhtawn? Kan theihawk hnga asimi cu: zingfatinte Bawipa he caan hman hi kan (Habit) pakhat ah i chiah zungzal ding kan si. Cuti kan tuah i, kan zulh asi ahcun, kan thinlung akan luahkhat lai i, kan ruahnak zong thlaw achuah lai culawng si loin kan lam zong  akan hmuhsak zungzal lai.

Nichiartein atlawm atam ti um loin Bawipa he i hawikawmhnak nun neih hi, kan taksa thilherhmi thil tampinakin abiapi deuh, ahmaisabikah kan nun kan reportnak hmunpi centre bik asimi Bawipa he ahmaisabikah caan hmangding kan si. Zingtuante minutes pahnih thumte zong hi Bawipa he caanhmanṭi nak ah caan sunglawitaktak asi tihi philh hlah usih. 

Bawipa nih kan tuahkhawh lo dingmi tiangtiangin zeitikhmanh phurrit akan khinh bal lo. Kan nunnakah kan Pathian hi pakhatnak ah kan chiah zuangzal asi ahcun Pathian zong nih ahmaisabik ah akan chiah zungzal ve lai. 

Tuesday, October 04, 2016

Pathianah kan mawhphurhnak

Ahohmanh Pathian nih laksawng an pek hna ning le Pathian nih an auh hna i nan sining cio khan um ko u. Hihih Khrihfabu kip ah ka cawnpiak mi hna a si. ( 1 Kor 7:17) 

Ahohmanh hi aruhlang relrolh in i chim, i cawnpiak hauthengin kan umti loh achan cu  kan hmuhmi le kan theih mi siseh, cawnpiaknak lei zongin kan virh kan khawih thlu deuh ngawt ko cang tiah ka ruah. Ka chimduh mi cu cawnpiaknak hi kan herh ti hrimhrim lo tinak sitheng lo khin Pathian riantuantu saya, sayamah te leikap zongin siseh, akancawnpiak mi zawng atam lengluang ve ko cang, asinain zeiruangah dah kan nun ko ahhin kan i nunpi khawh hnga lo??? Zeihi dah  kan mawhphurhnak cu asi set hnga???

Mawhphurhnak torlecheng kan nei! Kan mah bulpak ah siseh, kan innchungkharah, kan (organizations) ah, kan nupi/pasa le cungah cucun hleicein Bawipa, kan Pathian cungah!! Mah hi vialte lakah hin akhawzei ko hi dah kan kan tikcu le caanṭhacem kan pekawk hnga dingmi cu asi hnga?? Alehnak fiangtein kan hmuh khawhmi cu: (Matt 6:33, “Cucaah zeidang vialtenakin Pathian pennak le zeidah tuahhnaseh ti akan duh timi kha biapi deuh in ruat u law, thildang vialte hna zong hi an pek ṭhiamṭhiam ko hna lai.”

Aram le Afelnak hawlhmaisa ding cun taksa lei thil kan nun akanborhbang tertawntu vawlei lei thil hipnak pawlhi  hnung kan chon ngam aherh. Pathian nawl kan ngaih i, zeihidah aduhzawng asi ti lungset tein kan hawl asi ahcun  kan mawhphurhnak hi fiang khitkhettein kan theih lawng si loin vawleilei thildangdang hipnak zongnih kan nunnak hmunhnger kan khuar kho hrimhrim lai lo.

Mi ahopoh nih kan caan in siseh, kan talents in siseh, kan thlacamnak in siseh, Bawipa kan ṭihzah taktak asi ahcun sual khuamuihnak nih kan nunah hmun an khuar kho hrimhrim lai lo, akan tei hrimhrim lai lo, Bawipa thlawchuah tu  lunghmui ngangin relkhawhnak tu asi deuh. 

Atlangkawmnakah: Asiahcun, an nih deuh seh, an mah deuh seh ti loin kan mah le kan dawtmi kan nupi/pasal, kan innchungkhar, hawikom ahopoh nih kan mawhphurhnak hi fiangfai tein theih i zuam hna usih, biatakthlak tein kan mawhphurhnak zong hi zumhawktlak in cohlan awktlak asi khawhnak hnga ahleicein Pathian ah kan mawhphurhnak hi!!! Cubantukin kan tuah,kan zulh asi ahcun Bawipa mithmai kan hmu lai i, thilṭha tuahduhnak lawng si loin, ahnget in atlobikmi nun hahdamtein nunkhawhnak zong asi fawn. Bawipa in thlawhcuah ko seh!!!!