POLITICIANS, PASTORS, EVAN, ZUMTU PAWL IH KAN TLUK T'HEUNAK HRAMPI PATHUM (3)

Pathian ih thinlung cu Amah theihhngilh lo ih len le a fahniang le pawl taksa thlarau ih thanso vivo dinghi a sinan, Pathian thu kan thlunlo ruangah, malsawm kan dawn dingzat dawng loin leh Pathian ih in hman dingzat hmang nawn lo. A hnuailam ih tarlang mi Pathum (3) pawl hi a hmannak dik tak ih kan hman thiamlo, theu ruangah thlasuah tampi kan canphah. .

1.Thilti theinak,cahnak ( Power)

2. Tangka ( Money)

3. Sex ( Nulepasinak)

A pathum hin a hman nak dik tak ih hman thiam ahcun pakhat hman a sual lo.Thiltitheinak, cahnak hmang thiam lon, tangka, nupasinak ah kan tlu theu ti ahcun a hman nak dik tak ah kan hmanlo ruangah a si.

1. Thiltitheinak, Cahnak human (Power)

Thiltitheinak, cahnak huham thu neihnak hi a hman dan thiam lo ahcun tlukbahnak le hloral nak hrampi a si. Hipawl hmangin Satan cu nasa takin mi a thlem theu. Thiltiheinak le cahnak ticu mi dang va thu nun thei le mai thu hnuai ih ret thei tinak a si. Leitlun ram uktu hrekkhat pawl cun an thuneinak le thiltitheinak hi a diklo zawng ih an hman ruangah Ram le Mipi an siat phah rori. Cuvekin, Senpi vantlang, pawlkom hruaitu, kawhhran hruaitu mibur hohatu pawl in an mawhphurh mi ngai poimawh lo, An thutiam vekin an tuansuaklo, an hlensuak lo tikah buailonak dingah mipi an buaiter.

Thimnak ah Kan Kawlram ih hruaitu hmasapawl, India Pu Lalthanhawla, US Obama, Thailand ih Thekson pawl hi khabe BA an si, ram le mipi tuahsia tu an si. Cuvekin, leitlun ih politician tampi cu Ram le Miphun tuahsiatu ah an cangriangri. Election lai ih vote duh ih mipi hnen ih an thutiam zozai le an cangan mi pawl cu ca hnah ( paper) par ah an ria ralter men ruangah a si. Cuvekin, Sumdawng pawl in, tangka ngah ding le an thil khawng ding lawnglawng ruat in sii phunphun mi lai siatsuah theitu hmangin thlaihnah an cing, an tuah, olaiten an zuar mi cu lei ih ei cio a si tikah pumna dah lo in pum nat an neih phah ih hardamnak tampi a siatsuah. 

Ziang theilo mipi pawl in an tuar phah. Biaknak ih hruaitu, Pastor pawl in an buaipi sawn dingmi thlarau hlo kaih le Thuthangtha phuandarh ih an tuu rual kilkhawi sawn lo ih politics lam cozah tuan pawlih tuahmi tiangtiang ih an va hrawlh , buaipi tikah mi tampi hrangah tluknak hrampi an an cang. Politician, Leitlun ram uktu Bawi pawl cun an duhduh ih um tlan theinak thu an nein nan kannih Kawhhran hruaitu, Pastors pawl cuvek thu neihnak kan nei ve lo. Riantu siahlawh lungput nei sawn ding kan si Dungthluntu pawl lakah zoso a tum bik ih ruah ding a si, tiin thu-el awknak a um. 25Jesuh in an hnenah, “Leitlun siangpahrang pawl in miseenpi pawl kha lal zetin huham thawn an uk ih cuih uktu bawi pawl cun ‘Miseenpi ih Rualpi,’ tiah an ti aw.

 26Sikhalsehla nannih cu cubangtuk nan si lo ding; nanmah lakih upa bik cu nauta bik bangtuk in a um ding ih hotu bik cu hnen-um bangin a um ding. (Luke.22:24-26) Dungthluntu pawl in an lak ih upabik le thu neitu si an cuhaw ciamco ih nan lak ih a tumbik hruaitu si a duhtu cu riantu siseh tiah an ti. Jesuh Khrih cu lei le van ih thu neihnak hmuahhmuah cu pek thluh a si. A duhduh tuah thei a si. Asinan, A thu neihnak pawl cu Pai hrangah dikten a hmang. Jesuh Khrih bangin hruaitu kan si lai caan , tuan lai ah kan tuah thei mi mihlor unsuah le ziangkim thiltha Ram le Mipi thatnak ding hrangah tuan uhsi.Hruaitu tampi cu thiltha tuah ding tampi an thei nan, mi huat phangah tuah loin an tikcu caan an liamter a si. Sakhua lam hruaitu siseh cozah lam hruaitu siseh thate’n , felfai tein Pathian pekmi an mawhphurhnak cu famkimter dinghi a si. Pathianin Thlarau lam hruaitu siseh, cozah lam hruaitu pawl mipi Riantu dingah A hrilnak san a si. 

Tahthimnak ah: Saul siangpahrang cun a thu neihnak cahnak huham cu dilozet ih in a hmang. A dinhmun sinak cu siatphahnak a hmang. Prophet Samuel hmang ih Pathian thusim mi cu a lung duh lo. Saul in, “Bawipa ih thu ka ngai ko sokhaw! I fial vekin ka feh ih Amalek siangpahrang Agag lawng a nungin ka rak thlenpi. Midang hmuahhmuah cu ka thah ṭheh a si.

21Asinain ka ralkap pawl cun an kaihmi lakih tuu le caw ṭha bik pawl cu an that lo. Gilgal khuaah Bawipa na Pathian hnenih thawinak pek dingah an rak keng sawn a si,” tiah a ti.

22Cutikah Samuel in, “Khuimiso Bawipa in a duh sawn? Amah ih thu thlun maw, a si lole saserh peknak le thawinak so? Tuu a ṭha bikmi thawn a hnenih raithawi hnakin amah ih thu thlun cu a ṭha sawn a si. Amah dodal cu polsia dawihmang tlukin a ṭha lo a si. 

23Puarthau ih nun cu milem biak tlukin a sual a si. Bawipa ih thupekmi na duh lo bangtuk in anih khal in siangpahrang ah a lo duh ve lo,” tiah a ti.

24Cutikah Saul in, “Ka sualzet a si. Bawipa ih thupekmi le nangmah ih thucahmi ka thlun lo. Ka milai pawl ka ṭih deuh ruangah an duhnak bangin ka thlun. ( 1 samuel 15:20-24)

Saul cun, Pathian thinheng ding hnakin mipi thin hengding a phang sawn. Pathian thu hnakin mipi thu a thlun sawn. Pathian thu lunglo ih a um ruagnah a cihtu rah cu kha fualfawn a seng famteh. Thin buaizet le vansang takin a um. Cuvekin, Biaknak lam ih hruaitu pawl in Pathian thu hnakin mipi thu an ngaisawn tikah kawhhran cu nung cingin an thi. Pathian mithmai hnakin kawhhran cu ih milian nei nung, thiamsang mithmai an zohsawn ruangah buainak tipungtertu ah an cang. 

2. Tangka ( Money)

A pahnihnak kan tluk theunak cu Tangka a si. Miropi tampi tluk theunak cu “Ka, ka ti thei, ka timi, keimai ruangah” timi le Tangka ah a si theu. Rev. Senrosang in” Tangka le nunau ih fel cu ziangkim ah rinsan an tlak “ a ti hngehnge. Thildang ih felzet khal tangka hmuh cun mi aa a tam awzet. Ahleicein, Minu pawl hrang tla ahcun tluknak hrampi rori a si. Rawngbawltu pawl hrang khal thlemnak tum bik a si. Politician pawl hrang khalah thlemnak tum bik a si. Tangka cu ziangtitluk ih tam khal nei sehla a kilkhawi dan thiam lo ahcun hmakhat men ah a cem thluh. Thli le va vek men a si. Hruaitu zovek khal sumpai thu ih a fel lo ahcun a rei tumsuk lam a pan rero tinak a si.Mipa khat in tangka hi neih ringring theih a si lo. Sumpai sui le ngun nei thluhtu cu Pathian a si “ Leilung tlun ih sui le ngun hmuahhmuah hi ka ta an si” ( Hag 2:8) . Pathian lungkimnak a tel lo ahcun ziangtitluk ih tuan rero khal sehla tangka tampi neih a theih lo zia hi nah in sim fiang. Jesuh khrih khal in tangka thu hi fiangfaiten tahthimnak thawn a sim. Tangka malte pungter thiam ih thil malte parih rinum cu thil tumpi khal ah a rin um ding a ti. Pathian LAL RAM hrangah sumpai hi a pakhatnak a silo tin Jesuh in a sim.

Sumpai neih locun zianghman ti a theih lo, Thuthangtha simnak le karhzaiternak dingah a lo theih loin a tul. Khual tlawn suksonak ah Sumpai a tul. Sui le ngun tel locun Tv, radio, Broadcast, Missionary thlah a theih lo. Sui le ngun tel lo sehla Siangpahrang Solomon in Biakinn pi a sak thei lo ding. Nehemiah in Jerusalem siat a rem salnak ah tangka, sui le ngun tampi a cem. Tangka lo cun Biakinn khal sak theih a si lo. Petu, hlutu an um ruangah biakinn sak thei kan si. Tangka hi thupi tul pawimawh tuk mi a si. Mai kawhhran sung khal tangka nei lo mi harsa pai/nui thusim cu ngai khal kan paih lo, Caan khal an co thei lo. Hih ruangah, Satan in tangka hmangin zumtu tampi cu lamzin peng le pangah in hruaisual theu. Mi nung tampi hrangah tangka hi pathian te, milem ah a cang. Zumtu pawl ih kan ranrin thiamnak le cintawk nei ih tangka kan duh thiamnak dingah Jesuh in fiangfaizet in in sim. “ Pathian le tangka nan riantlang thei lo ding” ( Mat 4:24)

 Fiangte in ka lo sim: Lian hrangah Vancung Uknak sungih luh a har sawn tiah a ti. Milian tampi cu Pathian an thei lo. Chinmi tam tla Pathian ram nuam ah in hruai ih mi tampi cun Ram nuam tiangin hruaitu Pathian kan theihhngilh. Rawngbawltu tampi khal Pathian thu ruangah ramtintian an thleng, mi upat tihzahmi ah kan si, Vanmal sawm cu siarcawk loin kan dawn, kan cen. Vawi tampi cu thlawsuah siar thiam loih taksa nuamcemnak ih hmang tla tampi a umaw. Pathian thlasuah tangka hman thiam lo ruangah mi tampi cu ningzahnak le mualphonak , tlaksiatnak tawng tla tampi an um. Asinan, Pathian tihzahtu cun a thansonak le nun lungawinak ah a can a hmang a si.A hmang thiam lo tucun,mi hlothlau ah ancang. Paul cu, Tlasam ih nundaan ka thiam ih neinung zetih um khal ka thiam zo. Cutiih umdaan thupte cu ka zir ngah zo ruangah khuitawk hmun hmanah le ziangtik caan khalah ka pumpuar in siseh, ka riilrawng in siseh, malte ka neih ah siseh, tampi ka neih khalah siseh, thinlung nuamte ih um ka thiam zo. 13Cahnak i petu Khrih sungin ziangkim ka ti thei.

14Sikhalsehla harsatnak ka ton caanah in rak bom thei cu nan ti ṭha zet a si. (Phili 4:12-14) harsat can khal tampin a nei ti ka thei. Milian pawl ralrinnak a pek hai.Milian pawl kha, “Leilung thilri sumsaw nan neih ruangah puarthau ding a si lo,” tiah thu sim aw. Rinsan tlak lo leilung tlun lennak ah an ruahsannak bun ding a si lo; kan nomnak hrangah ziang hmuahhmuah siangzet in in petu Pathian ah bun sawn haiseh. 18Thil ṭha tuah dingah le hnaṭuan ṭhatnak ah milian si sawn dingah le tirhsiangmi an si ih an neihmi kha midang hlawm siang dingah ralrinnak pe aw. 19Cu bangtuk in an thlun thei a si ahcun, hmailam hrangih hram ṭha a buntu an si ding ih ro sunglawi an khawl ding a si. Cuticun nunnak taktak cu an co suak ding a si. (1 timo 6: 17-19)

Tangka hi thupizet a sinan a pakhatnak ih ret ding a si lo. Luar tuk duh lo ding tin ralrinnak a pek. 10Ziangah tile paisa duhtuk cu sualnak phunkip thoktu hram a si. Mihrek cun paisa neih an duhtuk ruangah kan zumnak an tlansan ih riahsiatnak in voi tampi an thinlung a kuaiter.(1 Timo 6:10), Deuter 8: -1-20, 28:1-14) Pathian cun kan thin lung a zoh ringring a si. Pathian hrangih sumpai pek tiah siangzet ih pek ding ti le pek ih a hlawkzia pawl a zirh. (Efe 4:28). Lalpa ih a tul a ti ahcun zokhal,ziangkhal mi a mi le fa pawl a cawm thei a si.5Cule mi zapi hnenah cun, “Duhhamnak a phunphun kha ralring uhla fimkhur zetin um uh; ziangah tile mi pakhat ih nunnak taktak cu, ziangtluk milian a si hmanah, a thilri neihmi ahhin a um lo,” tiah a ti. (Luke 12:15)

3. Nu le pa sinak ( Sex)

Apathumnak kan tluk theunak cu nulepasinak a si. Nulepasinak hin mibur, innsang, khuatlang, kawhhran sungah, fala /tlangval duhaw zet kilhimaw thei loin sex hmangin Satan cun in thlem theu. Indian Pastor pakhat tlacun” Church member pawl vehvah khal an pasal um lo ahcun pastor, kawhhran upa amah lawng kan fehter lo” a ti. Leitlun hmun tampi ahcun fala tlang an ngai cun sex hman tengteng ding vek in an ruat. Chinmi mino lak khalah hivek theih a um phahphah thlang. Supawk thei loih sex an hman ruangah fa an pai ih nau an thla. Ram hruaitu, Pastor, rawngbawltu tampi khal caan remcang a um cun supaw theilo tampi an um. Satan hmanrua hriamhrei tha tak a si. Fala pawl pawhte le kaiza tlun langzuakzo, skirt hlitawzuakzo hmuh tikah tampi cu ruahnak danglamter mai.

Mahlemah kilhimawk dan

Na ziangtitluk ih na cak khal len supaw tento aw. Caknak hi RUAHNAK, SUANGTUAHNAK in a tan hmaisabik. A cang thei ahcun mai nupi fala tlangval a si ceng lo ahcun tilper lo sullak cu mah pahnih lawng um tam lo thei sehla kan him deuh ding. Pathian Thalrauthianghlim ih ukmi kan si ceng lo ahcun fenhrial ih um thei a tha bik. Sex hman ruangah Cozah hnatuan tampi a sinak ihsin a tlak phah, rawngbawltu tampi hminsiatnak an ton phah, innsang tampi then thekawknak a suah phah. Pathia thu ta rori ruat aw. Zozo khal Khrih thawn an pehzom awk tikah cun mithar a si; a nun hlun cu a cem ih nun thar a thok zo. ( 2 Cor 5:17) Rom 12: 2, Colo 3:2, Rom 8:5-7, 8:12-13, Gala 5:16,

Pathian na thinlung zaten ruat aw,

Curuangah a nungtu cu kei ka si nawn lo; ka sungih a nungtu Khrih sawn a si. Atuih ka nun hi cu i duhdaw ih ka hrangah a nunnak a petu Pathian Fapa rinnak in ka nung a si. Gala 2:20, Psalm 37:23-24).

By HENRY SUITHANHRANG

ZU RALT'HA LE ZOHCHUNH TLAK

Hi hmanthlak hi zoh ahlawh ngaimi hmanthlak asi. Kan theih cio t'heu lai dah tiah ka ruah, asinain a story taktak thei lotu kan um sualah tawite in van chim khawh van i zuam usih, mahhi tuanbia te hin thazaang tampi atharin kai lak t'han ve. Curuangah bulbak kan nunah kan i hlawkpi ve khawhsual ah tiah tawi tein van tarlang khawh ka van i zuam t'han hnik lai.

China ramah Hangzhou timi saram vulhnak chung i, rul rawl hrangah tiin nitin atlawmbik  zu(mouse) pahnih hi an pek tawn ti asi. Hmanthlak i zuvar pahnih pek an timh minih khin apetu le mithring bakin a hmutu pawl thinlung khawihtuk in thil aphan mi a um, cucu zeidah asi ti ahcun, Rul nihhin zu pakhak aseh cuahmah lio ahcun ahawi zu pakhat nihcun zamtak men loin a thian chuan tlanchhiat san mai lovin,theihtawp chuah in le a nunnak thap in ahawipa chanh ding cun rul cu heh tiah beidong loin arak seh ve. A hawipa heh tiah atheihtawp chuah in, chanhkhawh ding tengteng heh tiah anun thap in rul cu athuat len ve.

Rul rawl petu  Wen Shao timi pa nihcun, " Rul ei ding i zu kan van chiah bak hin arianran khawh chungin rul um lonak ah an tli, an zam ve colh tawn ti asi. Asinain, hi zu nihhin a hawipa rulnih aseh cuahmah lio ahhin zamtak men loin, chanhchuah kho dingin heh tiah ai zuam, atih lo abei adong hrimhrim lo. A ral at'hat hleiah, a hawipa hrangah anun thap ngam in bawmh dingin a cawlcangh ning kan hmuh tikah rul umnak hmun cun cu zu te kan lak chuak i, aduhnaknak ah khuasak ding zalen kan pek." tiin mak tinawn khin a van chim.

Theih dingmi:

Ramsa thilnung zong nihhin dawtnak, zumhawktlak sinak le annun thap ngam tiangin ralt'hatnak an langhter tawn.Kan mah minungtu hi kan nunphung hi van i zoh usihlaw, kan minung hawipi bawmh ahnekin kan zamtak  hlei hna pinah ka hei hlawtbet zungzal hoi fawn hna, acan ahhin cun ramsa, rannung pawl hmanh hi ka tluk tawn hna lo. Pathian sersiam mi lak i cungnungbik dinhmun asimi kan nih minung pawl nihhin kan kan tang i a ummi le zeihmanh i kan ruah lemlo mipawl annun hin cawn dingmi thil, kan va ngah hringhran dah....!!!!

"Midang bawmhtu le chanhtu tluk i miralt'ha le pasalt'ha sinak dang a um hlei cuang lo e."

ZU TEL LOIN KHUA ASA KHO MI, ZOHṬHIM TLAK MILAR PAWL

Zu tel loin khuasa kho lo dingah airuat mi, mi tampi relcawk lo an um. Zu hi kan nun akan nuamhtertubik asi ko lo maw tiin a ruattu torlecheng kan um ṭheu lai ti zong ka zumh. Asinain zutel lo hin rak i nuamh khawhtuk hi arak si tihi kan teih hmaisa dingah ka van chim duh. Zeiruangah ti ahcun vawleicung minthangpipi, milar lar pawl  an duh ahcun lu le taw zong hngal loin ading kho mi an si;  zu hmanhah zu sawhsawh si loin a ṭhacem, minthang, mirum torlecheng an um asinain cupawl nihcun zu le sa ei-ding lo tein an an nun, an caan an hmankhawh ṭhiamṭhiam  ko. Hi zawnah  kan hmuh khawhmi cu; zu lawng hi nuamhnak taktak akan pe khotu asi ti phungsan in kan rak ruahnak tampi hi kan nih zumtu i kan rak ruahsual mi le kan theihsual mi thil pakhat asi. Zu le sa loin i nuamhkhawh asi ning cu; a tanglei bantukin milar zohṭhimhtlak tete  nun in van zoh hna usih. Hitluk in milar le hlawhtling an si ko bu-ah zu tel loin khua an sakkhawhnak achan zong hi kan theih aherh tukmi thil asi fawn, zeiruangah an nih thengte dingei loin an umkhawhnak chan hi asi hnga ti ahcun, achan le ruangbik i alangmi cu; zu le sa lo hin nunkhawh, arak sizia le zu hi minung kan nunnak akan nuamhtertubik arak si lozia fiang chin in kan theihnak akan bawmtu ah an nun kaltlangin van zoh hnik hna usih.

Jennifer Hudson:nih zu a din cu chim lo, a tep hmanh atep lo nak hi khuaruahhartuk ding aum lem loh, achan cu amah hi zumtu ṭha asi ve hrimhrim. Reality star Kim Kardashian zong, hi ti zohnak ahcun zuhrai domh kho ngai ding pei asi khi kan ti sual ahcun, ka zumhsual diam tinak asi. US-40 million hrawng neitu, reality star mirum Kim Kardashian nihhin, "Zu lei bantuk hrimhrim ka ding bal i, asianin ka sahlawh ka rualchan  pawl belte nihcun an din tawn ko” tiah ati. Dollar ting tampiin Las Vegas-ah  show nei  dingin an sawm cangmi  Jennifer Lopez zong hi zu ṭha ṭha cawknak ding phaisa aneituk lengluang ko, asianin zu hi a rak ding lo hrimhrim. Zeiruangah dah kannih kan laimi(chinmi) pawl hi kan zohtikah zulawngah hlah maw nuamhnak taktak hi a rak um titu ko khi kan lo. Kan ramtuk pinah  adinzia zong kan thiam fawn lo, laimi kan nun le innchungkhar akan hrawktu hi zu rimnak ko hi arak si. Azeiko ahhindek ṭhawn ah maw kan rel, chanman ah maw kan rel zeidek?  

 Zu lawngah hin pei i nuamh taktak hi arak um ko hi ti pungsanin zeiruat ngutngat loin khau asami  achuk acho i, a vak a tawimi  kan tamtuk hringhran, duhsaknak he zu lawng hi hnangamnak, i nuamnak, lawmhnak a kan petu a rak si lo tihi  milar ṭhenkhat pawl nun in cawn ding tampi kan nei, hmuh khawh zong an si. ( Toast ) timi pa belte hi  a zeimaw caan teah (champagne) a hei tem dukdak ve tawn lawng khi asi, cubaak lo cu zu lei hrimrhim cu a dingin atep  bal lo ti asi fawn. (Champagne) a din zeimaw caan hmanh ahhin  avoikhat dinah tlak toptop cipawl minung asi lo, aheitem ve dukdak khi asi tawn,  adin lonak chandang deuh in an chimmi ahcun “vun hrangah aṭha lo ti asi”  tit le vun dawhnak leiah ataksa vun pawl ah ai ralring ngaimi (acare) asi tiah a chim. Zu nihhin kan vun le kan taksa vialte cu rungrul, ṭuangtuan bantukin a kan ei thlu thawn i, kan taksa tituai ṭha le sen dawh tete pawl cu dum cekcukpipi hna ah akan chuahter tawn, tuahsernak leiah siseh, kan tuahkhawh dingzat tuah kho loin a kan tuahtu, kan chan akan tawitertuk fawn. Zunih hin 100 ah 90 hi ṭhatlo nak, hrawhralnak a kan pek pinah kan i nun chanbikmi zungzal nunnak JESUH hnung kan zulhnakah hell lamah akan pialtu Setan hmanrua siivai tuurchia asi tihi atharin  thei ṭhan hna usih.

Oscar Awards leiah a hlawhtling ngaimi, Silver Linings Playbook film i a cangtupa, The Hangover zongah  hlawhtlinnak  he hmai anawrtu, People Magazine- ah 2011- lio i Sexiest Man Alive-ah an thimmipa Bradley Cooper zong nihhin zeitik hmanhah zu hi a ding bal lo ti asi. Anih hi Catholic chungkhar, decendent, ciithlah in avan ṭhanglian mi asi. Atuahhin kum 30+ mi asi ve cang, zeitindah zu hi achim ve ti ahcun “ zu nihhin nun a hrawk” tiah mizapi hmaiah ralṭha ngaiin a aupi tu asi ve. Spiderman- film i  hlawhtling ngaiin a changtu (Toby Maguire) hi a tleirawl lio hrawng ahcun  zu le sa, dinhmun, nunramah khua araksavemi asi ve. Asinain,  atu ahcun zu timi hrim hi ka tongh lonak hrim a sautuk cang tiah ati ve fawn. An varopi hringhran hna dah, zohṭhimh an vatlak hringhran hna dah. Kum 19 asi lio tein  tuchun tuni tiang Alcoholics Anynomous timi ah ai telh mi le a min a cuang zungzalmi zohṭhimhtlak asi.

Hipawl hna hi cu an chungkharin mipangai cupei ansi cu na ti khawh men. Rocker Ozzy Osbourne chungkhar lakin aṭhanglian mi hrang ahcun zu din loin van um khawh ding ngai khi cun zumhkhawh lo ding ko khi alo. Zeitluk hmanh khin lu le taw hngal loin an varibuai hmanhah khuaruahhar ding a va umtuk lem ding khi zumh aum lem lo. Asinain thil timi hi van ruah ngaingai ahcun zu aṭha loh ti theinabu cun ding loin a um kho ngaingai hnga hme maw tiin an ruahmi Ozzy fanu dunung le muidawh, iangnei Kelly Osbourne nihcun dahawh, zu hi hrangah aṭha lo hlawknak zong aum lo pinah, kan hrangah siivai thihnak, kan nun akan tawitertu asi tiah achim ve bak ve hoi fawn rih.

A tleirawl chuahtirh hrawngah khan cun siivai le sualnak aphunphun chungah a rak tlong, a rak leng, a rak khawsain a caanṭha sunglawi vialte cu chuahsualnak khurchungah rak hmangin caan saupi chuak kho loin arak talbuai ve mi asi. Asinain, cu sualnak khur chung cun talchuak in, zu le sa he i nuamhnak ni,  nuamhnak tlingtaktak arak pekkhawh lozia fiangtukin a van theihtik ahcun tuni tiang zu le sa va din cu chim lo, ahmuh hmanh hi angaite ahcun ka duh ti lo tiah ati ve. Ava sunglawi hringhran dah, milar, muidawh, minthang, mi cungcuang pawl,  zu le sa tawng le tham lo tein an rak umnak chan le an rak umkhawh nak achan pawl hi, atawi zawng tein athlamin van chim u sihlaw:

• Zu nihhin minung kan nitin nunkhawsaknak  dingah hlawhchamnak akan petu asi tihi fiang tein kan theih aherh. 
• Kutdawh dinhmun tiangin akan phakter khotu hmanrua an si fawn. 
• Zu timi hi atep zong, tep chin ding zongah ka ruat lem lo, ziah ti ahcun voikhatnih voihnih ahrin tawn tihi kan theihcio bantukin a tharin thei ṭhan hna usih. Pathianbia nihcun thildang vialte nakin na thinlung kha venkhawh i zuam tiah a kan ti. Voikhat duhnak nih voihnih duhnak a chuahter.

Bible nih achim bantukin thihnak lam cu akau i, anuam zong anuam, a zawhtu zong mitampi an si, nunnak lam cu a bi i, a zawhtu zong mitlawmte an si, tiah akan chimh  curuangah  vawlei nuamhnak zu le sa i, nuamcen hi anuam zong anuam, azalen zong azen, a kau zong kau, a zawh zong anuam, asinain nunak lam kan zawh asi ahcun harsat tuarngam dingin kan i pumpek ngam a herh, nuamtukin Bawipa hnungzulh i timnak hin faktukin a kan ṭahter tawn. A kan tuarter tawn. Na taksa ruangpi cu Thlarau Thlianghlim umnak, umnak hmun asi tikha nan hngal lo maw, tiah Abiathiang chungah kan hmuh, curuangah hi kan lei taksa ruangpi hrimhrim zong hi thianghlim tein umter a kan duh, zeicaah tiah cun kan ngan adam asi ahcun amah kan sunlawih in kan thangṭhat  khawh, ngandam ding cun hi vawlei thil lakin kan taksa ruangpi, kan taksa harhdamnak a rawk khotu, a kan hrawkraltu le a kan thurhhnomhtu zu le sa thil aphunphun lakin i thiarfilim dingin kan Bawipa nihcun  akan duh, a kan fial fawn. Cucu a sunparnak ding asi caah na nun pumhlum in Amah na sunlawih khawhnak hnga  hi capar tawite hmangin atharin Bawipa nih thlawchuahnak in pe ko seh.       

“MASTER, THE TEMPEST IS RAGING” TIMI HLA ROPI TUKMI LE MARY A. BAKER TUANBIA TAWI

(JESUH NIH THLICHIA LE TILET NAWL A PEKNAK HNA KONG)

Hi hla phuahtu hi Mary A. Baker a si, a thluk siamtu belte cu H.R.Palmer a si, a hla le a thuk hi ai remtuk hringhran, a thluk he i rem in, a chord chiah ning pawl zong hi ai dawh in sak hi a nuam kho tuk hringhran. A music a van i vorh sannak hmun, chord 7 a van hman mipawl hna khi ai dawhtuk hringhran. A hlathluk siamtu nih hin a hla kalphung arak tlaihfuh tuk tihi theih khawh asi, cuhrang zong ahcun  achord zong a van hman thiam hoituk fawn, culawng si loin  ahla musical sign a van chiah mi zong nihhin a hleiin avan dawh zualter chinchin. Hi hla a cangkhat nak hi JESUH vawlei a len lio i, thlichia le tilet nawl a pek hnanak cungcang avantarlangh kha asi. Jesuh le a hnungzultu pawl 'lawng'  an cuan cuahmah lio i, thlichia le tilet nih umawk thei loin a nuai len lio hna caan i a zultu pawl khawruahhar, vansang, lungrethei in an um lai ning kha hihla athu le hla biafang umzia khin theih khawh an si. 

1).Master, the tempest is raging!

The billows are tossing high!

The sky is o’ershadowed with blackness,

No shelter or help is nigh;

Carest Thou not that we perish?

How canst Thou lie asleep,

When each moment so madly is threat’ning

A grave in the angry deep?

 A hnungzultu pawl nih lungrethei vansang ngaiin an um lio caan ah thawngaiin aa hngilh cuahmah mi JESUH cu an va thawh, Jesuh nihcun lei le van Bawibik asi zia le uktu asi zia alanghter i, thlichia hrang le tilet pawl cu nawl a pek hna lio caan i, A hnungzultu pawl nih an khawruahhar ding ning le an muihmel ah lawmhnak in an khah lai ning ding zong khi a hlathu pawl khin mithlam khin van suaikhawh an si fawn.  An cuannak lawngah khan lei le van Siangpahrang a cuang ve tikha thei hnasehlaw cu lungrethei le vansang khan an um hnga lo. Jesuh ahkhan an zumhnak kha hngat hirhiar hna selaw cu lawng cungah khan thinthi tein lawng cu i ciit in thlichia le tilet ruang menmen i, buai le lungretheih ding an si lo zia cangkhat nak nih khin fiangtuk in a van tar lan ti kan hmuh khawh.

2).Master, with anguish of spirit

I bow in my grief today;

The depths of my sad heart are troubled—

Oh, waken and save, I pray!

Torrents of sin and of anguish

Sweep o’er my sinking soul;

And I perish! I perish! dear Master—

Oh, hasten, and take control.

. 

A canghnihnak hi cu a phuahtu Mary A. Baker nihhin  amah  nun behchan in a a phuah mi asi, a nun cu lawng i a cuangmi bantukin a van taht’im . Thlichia nih nasatuk in a vannuai bantuk khin a van chim, Mary A.Baker i anu t’apa  hi hrisel lemlo deuh hi asi i, a hrisel t’hatlonak ruangah khawtlang leiah boruak thlifim t’ha dong dingin khual atlawng i, peng thong tampi akal, asinain cutibu zong cun  t’hat lam a panh kho hlei cuang loh, cutilio ahcun  Baker zong dam loin arak um ve, anu t’apa vaveh ding zong cun, kal kho lo ding tiangin  dam lonak nih atlunh ve, karhnih khat chung teah anu t’apa cu vanduaithlak ngain a thi ai. Pathian sin zongah a vui ve, culawng si loin Pathian lak in zei maw cen cu a hel ve manh. Asinain Pathian nih a vansannak le a awlokchon nak vialte cu a van ti t'hanghharh t’han. Zumhnak thar le thlamuannak thuk chin cu a van neih t’han khawh. 

Culio hrawng ahcun Baker cu Sunday School hla phuah dingin an sawm i,  an cawnmi lak i pakhat cu Jesuh nih thlichia le tilet daitein um dingin nawl a pek hnanak kong kha asi, Baker nih cun an Sunday School cawn lio mi cu avan kau i, a nun he, pehtlaituk in a hmuh caah hi hla hi  avan phuah chuah nak chan cu asi. Kan nitin nun hmannak ahhin thlemnak, turhforhnak a phunphun hin kan ton tawn, cu tukforhnaknak pawl cu thlichia le tilet bantukin a van taht’himh, harsatnak le beidonnak kan ton caan i, kan nun a nguit’hup i, a um lio caan ahcun Pathian lei naih hi a rak hartuk hringhran tawn.  Curuang ahcun Vanram phak khawh lo ding tiangin ka zumhnak a derthawng tawn. Keimah le keimah kai zumh lo caan voitampi a um tawn. Asinain kan harsatnak vialte cu kan mah te nih tuar i tim loin Pathian rinchan bu tein kan tuar ding hi arak si, Anih nihcun kan nunnak thlichia le tifawn, tilet pawl vialte cu nawl a pekkhawh hna, adaihter hna lai. 

Harsatnak kan ton caan i, Pathian auhnak caang kan theih lo ruangah hin kan leihringnun zong cu, hi sual le khawchia pawl thlemnak, tukforhnak thlichia le tilet chungah voi tampi cu pil dingah kan i ruah tawn. Curuangah kan buainak le kan harsat hi kan mah tein  cinfel hi i zuam hlah usih, kan mah caahnak kan i bochan chung poh cu zeitik hmanah kan hlawhtling bal lai lo, kan hlawhcham zungzal ko lai, na nunnak thlichia le tilet nawlpe khotu Nazareth Jesuh auh hi philh hrimhrim hlah, nan hragah siseh, ka hrangah siseh, Anih cu Alfa le Omega, ahramthawk le ahnuhnung cu amah hi asi. Bawipa nih kan zate hrangah athar in thlawchuahnak kan pekpiak ko seh. 

THLARAU THIANGHLIM SAWM U SIH.

BIBLE CANGTHIM : (Johan 20:22).

"Cu bia cu a achim dih in  a thaw a chuahhnawhhna i, “ Thian Thlarau kha hmu ko u. Mi kha an sual nan ngaihthiam hna ahcun ngaihthiam an si ko, nan ngaihthiam hna lo ahcun ngaihthiam lo an si ko,” tiah ati.(Johan 20:22).

Exodus bung khat in relhram kan i thok asi ahcun  Israel thlahpawl nihcun Egypt ramah cii tampi an thlah, nasa ngai khin an karh,  an van t’hawng chin lengmang, Egypt ramah cun  khatmup in an van karh ai. Cubantuk in Israel thlah pawl an karh caktuk ruangah Egypt mipawl zong cu lungrethei in an um phah. Asinain cutluk mipum tam komi le cak ko mi cu dahawh, hrem le tlaih le khih in an an um ko.

Hika zawn bia  te hi, kai ruahsek ve tawn, cubantuk i, Israel thlah pawl van kharh i,  cak chin lengmang in, Egypt mipawl  lung rethiehnak khop tiangin mitam kha, harsatnak tuarin le hmuhsit elrelnak tuarin, an um ka van hmuh tikah ka khuruah hi arak har tuktawn. Van t’angrual deuh sehlaw cu, Egypt mipawl cu olsam tein an teikhawh hrimhrim hna lai tiin a kei ruahnak mawlmang te cun ka ruah tawn. Asinain arak si ziar lo ai, nasa le cimniknek tein hrem in arak um. Israel fale pawl nihhin herh mi, chambau mi an nei ziar ko. An herh mi Pathian Thlarau tello cun zeitetak hmanh khi an si lo, bawmtu Thlarau tello cun leilak i avakmi cangcel hmanh an tluk loh. Zeitluk hmanh in mipum cu tam ko hnahmanh sehlaw  zeihmanh an si lo, t’hawnnak an nei lo. Asinain, a hnu ahcun Pathian nih Moses hmangin kutcak in, khawruahhar thilmak

le ropi sunglawi tukin, Egypt ram cun ahruai chuah hna. Amamawh  Pathian Thlarau he cun sunlawi ropitnak he saltan lak cun an chuak. 

Ezekiel bung 37 ahcun  hawrkuam pakhat cu ruh hlirin a khat, ruhro hlirin a khat. Asinain cu ruhro sin ahcun Bawipa Thlarau nih Ezekiel hamngin bia avan chimtik ahcun  cu ruhro vialte cu ralkapbu ropi tukmi an hung si. A va sunglawi hringhran dah. Tuni ahhin kan nih zong hi Pathian Thlarau Thianghlim tello cun zeite hmanh hi kan va si lo hringhran dah!! Nung ve ringawt hmanh u sih law, Pathianmi siin a rian hi t’uan vetawn ko hmanh u sih, kan nunah sualsal betmi a um chung ahcun kal ngaihnak thei loin kan vaicuan tawn. Hma  sawn khawh asi hrimhrim lo.Thlarau Thianghlim kan va mamawh hringhran dah!! Thlarau Thianghlim bomhnak tello cun sual ral doh khawh asi lo, t’hawnnak, cahnak hrimhrim a um kho lo. Ruhro  bantuk menmen kan si ko. Buu zong tamin Baikin zong ngan pipi nei ko hmanh hna  usih law, Thlarau Thianghlim nih a tihnun mi le a bomhmi kan si lo ahcun t’hawnnei lomi ruhro hmunkhat i pumh mi  bantuk men kan si ko lai. 

Johan bung 20:22 ah chung ah  Jesuh  nih cun,  "Thlarau Thianghlim nei uh," a ti. Kan sinah  Thlarau Thianghlim pek kan rak si cang. Hi Thlarau Thianghlim hi kan hrangah aherhtuk mi, kan mamawh tukmi thil asi, a tu kan chan, chan hnuhnungah hin Bawipa nih nang le kei  nawrnak hmanrua ah aherh mi an si. Paul nihcun, "Thlarau Thianghlim ngaihchiat ter hlah uh,” (Ephesi 4:30)  akan  ti. Thlarau Thianghlim hi a ngaih chiat ter khawhmi asi hleiah, nuarter khawh zong arak si ve tihi kan theih a herh, ai thlahrung i, ai ngai tlawm fawn, kan ngaihsak vak lemlo phei ah hin cun, akan hnek ngam lem  lo, a cubet ah an caak vak lemlo phei ah hincun cu ti menmen in a pe bal hna lo ti hi kan theih fiang aherh. Asinain Thlarau Thianghlim nih bawmh akan caktuk ko, sual donak ding i, kan sawm phawt asi ah hincun ralakap t’hawngngai mi bantukin  thiam hi akan cak tuk ve ko ti hi thei t’han hna usih. Tuni ahhin kan bawm dingin Thlarau Thianghlim sawm hna usih. 

Thlarau Thianghlim- 

T’huro iangnei le zaidam nunnem, 

Kan thinlung kan luah khat law, nun zemawi, Jesuh Khrih nunmawi tukmi cu, 

Ni tinin kan cawnpiak zungzal ko sawh tiin thinlung tak tein sawm t’han hna u sih. Bawipa nih thlawchuah nak kan pekpiak ko seh.  

NA NEIHTAWK AH LUNGAWI THU SIM AW

( Matthai 14 : 13 – 21 )

Jesuh Khrih leitlun a lenlai ah, thilmak tamzet tuahmi a nei ih, cumi lak ihsin sang panga le nga pahnih hmang ih mi thawngnga rawl a darmi khal hminsintlak a si. Thawngnga timi hi mipa lawng an si ruangah, nauhak le nunau tel cun an tamzet ding. Ziangkim tithei a sinak thawn zoh cun, mi thawngnga lawng hman si lo in, leitlun mipi zate khal rawl a dar thei ding timi cu el theih lomi a si. Cumi lak ah, Jesuh Khrih in sang panga le nga pahnih tlun ih a thil tuahmi hin thazang thar mi a pe zet.

Jesuh Khrih cun Nauhak pa hnen ihsin an rak kenmi sang panga le nga pahnih cu a lak ih, “Pathian hnenah lungawi thu a sim…” timi kan hmu thei. Ziangruangah lungawithu a sim? Pathian in khai thil malte hmangin, mi tamzet rawl a dar ding ti a theihfiang ruangah lungawithu a sim ih, cui a lungawi thusimnak ih rahsuah cu, “An ei theh hnu ah a hleifuan bawm hleihnih an khawm” a si. Jesuh Khrih cun a kut ih umsun mi te ah Pathian hnenah lungawithu a sim ih, cumi cun thlawsuahnak khal a thlen hngal a si.

Tufang ih kan neihsun ah kan lung a awi thei maw? Kan neihsun ah kan di a riam maw? Kan neihsun ih kan di a riam lo a si ahcun, kan diriam lomi kha kumtluanin aihram rero phahin kan nei lanta ding. Asinan, kan neihsun, kan par ih a thlengmi ziangkim ah, Pathian hnen ah lungawi thu kan sim thiam a si ahcun, a phen ah Pathian thlawsuahnak a rak um ringring theu ih, kan neihmi sunte kha Pathian in pungthang nei in thlawsuahnak in pe ding a si.

Pathian cun kan neihsun, kan kut ih ummi parah ziangvek lungput kan nei timi hi a zoh ringring. Tufangah dinhmun thalo zet ah kan ding, harsatnak kan tuar reo a si hman ah, Pathian parih kan lungput hi dik seh. Pathian cun kan parah thil a tisual dah lo ruangah, kan Pathian hnenah lungawithu sim sawn ding kan si. “Na neihsun te ah, Pathian hnenih lungawi thusim thiam na si ahcun, na neih dahlomi tiang Pathian in a lo pe thei a si”.

“Na neihsun te ah, Pathian hnenih lungawi thusim thiam na si ahcun, na neih dahlomi tiang Pathian in a lo pe thei a si”.

JESU KAN RUALPI T’HA BIK By Joseph Scriven

Joseph M. Scriven (1819-1896) hi Irish mi le sa a si i, kum 25 asi lai fangte ah nupi nei dingih phurzet le lungawinak thawn a timlam awk rero laifangah an neihawk ding ni simfiang tum ih an ruah/pol rero lai fangah anupi ding cu rapthlak zetin tidai ah a cangsual tariai, rin lo piin anunnak a cemcih. Joseph dinhmun vun ruahsak cun ziangtluk  thinna le riahsiaa in tikcu caan hmang pei maw??. Thinlung hliam nasazet tuarphah cingin  Joseph cun a umnak suahsan in nun tobul/ hram  thawksal dingin Canada lam panin a fehsuak ta. Canada ahcun cazirhin anunhram a vun thawk sal asi cu. Cui tiih phurzet le lungawizet ih ahna a t’uan rero lai fangah  Eliza Roche, timi a tlawngta zir rero laimi pakhat, asung le pawl thawn an nelawzet cutin an duhdawtaw emem cun caan a vun hmang thawk, cutin atawinak in ni le thla ziang mawzet ahung herlaim awk hnu cun duhdawt awk menmen sinawn loin neih awk dingih hualawknak  tiang neiin dinhmun a hung thleng. Asinan caan a hung herliam vivo cun, Joseph a tumtah nak le beiseina hmuahhmuah pawl titop dingin Eliza cu nasatuk in a hung na lala, an neih awk zikte ti ahcun a thihsan lala, Aw mingun ruahnak men cun tuar dan thiam a va hare m..riahsiatnak sumzingpi cun anun cu a zelkhat t’heh asibik.

Joseph dinhmun hi kan dinhmun ah vun ret cio sehla, ziangkim, ziang hmuahhmuah khal hi an tawp t’heh asi lo sawm kan ti ka zum. Asinain PATHIAN neitu sinak le A mah hnenih hngahawk nakhin beidonnak hawrkuam sung ihsin akhaisuak lo ti zo si sim theitu um ding? Eliza ih mual  a vun liamsan lala cun aziang le khaw le zirhtu hna ihsin a bang a hung bang lala ih, cutin Plymouth Brethren a vun zomsal, culen Baptist Kawhhran lamah a rawngbawlnak tikcu le caan pe dingin a thinlung timtuah a thok. Cutiih aduhdawt zetmi a fala le pawl ih an vun thihsan hnu cun a minung ruahnak ahcun nupi naih ti hrimhrim a rel in a tum nawn lo, anun, a caan, pawisa, thuamhnaw ziangtinkim hmuahhmuah khal cu mi fahrah ei le in ding nei lo pawl hnenah a zem t’heu. A fehnak hmuntin ah Thuthangt’ha khal cu a sim phah vivo fawn.

 A duhdawt zetmi Eliza athih pek hrawngah khan, Joseph cun an ram, Ireland ih um, a nu adam lo ti thu arak dong. Duhduh ih feh sukso thil olsam asi lo ruangah anuh hnen ahcun ca a hei kuat, cumi a cakuat ahcun anu thlamuannak thu hleiah ahla phuah mi ( poem ) lak ih pakhat, “JESU KAN RUALPI T’HABIK” (What afriend we have in Jesus) timi hla te hi, a cakuat mi cahnah te ahcun a kilhcih. Kum tampi hnu ahcun Joseph cu nasazet a damlo ih, adamlo va kan ding cun rin lo piin arualpa a vafeh dukdi aw,  hi a damlo va kan dingih va feh cun Joseph ih hlaphuah mi cu u lukzet avun zoh, avun siar, arualpa cun t’ha tiin a lungkim nasa, himi a hla phuah mipawl lak ahcun “Jesu ka rualpi t’ha bik” timi hlamawi khal cu arak tel cih ti asi.

Arualpa vun kantu hnenih, hlan laiih a rualpa feh tlangin anu hnenih ca  arak kuat mi lak ih atelhcih mi hla mawi (What a friend we have in Jesus) Jesu kan rualpi t’ha bik timi cu akuat ihsin kum 30 rei hnuah Joseph hla cu cabu pakhat, “Hymns and Other Verses” timi ahcun an suah thawk. Himi hnu rei lo teah  musician thiam zet mi Charles C.Cinverse timi cun (1834 – 1918 ) kum ah athluk mawi zet in a vuntuahm cutin athu a t’ha emem hleiah a thlukmawi emem le music mawinak cun a vun khuh vivo fawn, musician, revivalist khal si  tho, Ira D.Sankey  (1840 – 1908 ) cun  kum ( 1875 ) ah himi hla hi Hlabu theih hlawh zet Sankey’s Gospel Hymns Number pakhat nak ah telhmi, mi thinlung khawihzet mi, minun hneh zettu hla mawi le um zenei zetmi ah a hung cang suak.

 Joseph Scriven a thih hnu ah Port Hope, Ontario, Canada ih mipi pawl, rawng abawlsak t’heu mipawl cun amah theih ringring nak monument an tuah. Caan harsa le caan khirhkhanzet paltlang t’heutu cun, a rualpi Jesuh anei a theifiang, Bawipai nunsung ahcun hahdam tein a hngat ngam aw t’heu, a riahsiat nak hmuhhmuh khal cu a sawn awkter t’heu asi, hi hla kan saksung hmuahhmuah hi cu, anih cu thiin mual in liam san zo hmansela, anung ringring thlang ding.

“Mi pakhat in  a rualpipawl hrangah a nunnak a liam, cu mi hnakih ropisawn duhdawtnak zohman in a nei lo.” ( Johana 15:13)

NOTE:

Joseph M. Scriven

Poet

Joseph Medlicott Scriven, was an Irish poet, best known as the writer of the poem which became the hymn "What a Friend We Have in Jesus". Wikipedia

Born: September 10, 1819, Dublin, Republic of Ireland

Died: August 10, 1886

Education: Trinity College, Dublin

BAWIPAI JESUH IN RALRING DINGIH IN CAH MIPAWL ARAK THLENG CUAHCO THLANG

Pathian hnat’uantu pawl ka sawiselnak si lawn, tulai kan sanih Pathian hnatuantu pawl t’henkhat mitin vun cuan cun maw, fihnung, Bawipa duhzawng asi thei na cingih tuahduh lo tahrat ih mahduhnak sawn thlunih anomnak men lawngih rongbawltu pawl vun hmuh hin cun maw anunnak zinzawh mi le an hmailam khua hi a va em..!!! Bawipa Jesuh cun nang le kei hnenah Amai nunih a hngat awtu pawl hrangih theih dingmi pawl cu ziangmi an si kan theih apawimawh zet, Mitampi cu (JESUH) vekin rel awin mitampi bumin an um ding thu in sim kha a va diktak em!! Kan leilung tlun kiltin kan zoh asilen zirhnak mak taktak, Jesuh rori vek ih salaw khal an tam, an um hnauihni ngai. Kan leilungpi cu rel loh kan ram, kan khawtlang hmanhah rongbawltu pawl zirhnak mak taktak theihding an um vivo thlang ti hi kan theihfiang apoimawh nasa. Tulai rongbawltu t’henkaht pawl nundan, an nuncan, kan theihthei nak dingah Athuthianghlim Bible bung le caang kan vun zohhnik pei uh,  JESUH kan tlunih  arak thlentik ah kan rak theihthei nak dingih in timi  asi. Curuangah t’haten khan rak siar ve aw; theih rak tum hram aw;

(Marka 13:5-6)

Jesuh in a sang hai ih an hnenah hitin sim a thawk, “Zohman in an lo bum lonak dingah varalring uh. Ziangah tile, mitampi ka hmin in an ra dingih, “ Khrih cu keimah hi ka si,” tiah mitam pi an bumding.

(Matthai 24:4-5)

Cule Jesuh in ahnenah hitin a sawm hai, “Zohman in an lo bum lonak dingah va ralring uh. Ziangahtile, ka hmin in mitam pi an ra dingih,  mi tampi an bum ding.

(Luke 21:8)

JESUH cun, “Zohman ih an lo bum lonak dingah va ralring uh.Ziangahtile, ka hmin in mi tampi an ra dingih, “Keimah hi Khrih ka si,” tiin le, “A caan khal anai zo,” tiah an ti ding. Cu tikah an dung va thlun hlah uh.

Leilungtlun hmun zakip ih um milai pawl hi zawiih thlah kan si pei?? Bawipa ramkauhnak dingah, sunlawinak dingah rong kan bawl kan titak nan, kan Pathian hnat’uantu t’henkhat kan rongbawl dan hi ningzahthlak hi a va si t’heu em!! A thuhtak amuril sungih lutih coihsuak lo hin, kan ruahnak men le kan nunnak lenglam luangliam men men in kan aupi tamsawn thlang, A thutak, eitlak si loin, ngainuam men, hngawng tlunlam, kaa lawngin duhthusam ih relnuam titu rongbawltu tor le seng kan um zo leitlun, leitlun cu rel lo, kan nih laimi, chinmi lak khalah relcawk lo kan um zo. Ziangvek in so cung PATHIAN ih minung pawl in hmuh dan mithurel mimen tawk loin Bible sung mi a thu rori kan vun zoh pei. Ziangvek ih thusim ding le thusimtu kan si ka vun zoh pei.

(Matthai 12:34)

 Nan nih cu rulturnei cithlah pawl nan si. Mit’halo nan si laiah ziangtin at’hami nan t’ong thei ding? Ziangahtile, kaa cun thinlung sungih a khat mi a t’ong.

Tui kan san kan hman rero mi, kan cen rero mi hi lei ahhin rongbawltu siarcawk lo torleseng Pathian thuthangt’ha rongbawlnak ihsin sunzawn thei nawn lo ding le t’uan thei nawn lo dingih dinhmun athleng tu an tamtuk zo, cuvek rongbawltu cu ziangvek milai, rongbawltu an si pei? Hinah kan theihding um cu ziang asi tilen, Bawipa Jesuh in in cahta mi A thu kan vun zohsal pei..

(Rom 1:25)

Pathian thutak cu thuphan ah an thleng. Sersiamtu hnak in sersiam mi thil sawn cu bia le rian in an um. Sersiamtu cu kumkhua thangt’hat in um seh. Amen.

Thuthangt’ha ruangih  kan tlunah ziangvek harsatnak a hung thleng asi khallen, riahsiatu sisawn loin lungawi sawn ding kan si. Adinhmun ihzir in kan nunnak tiangih liam a t’ul hmanah ralt’hazet le A hmin sunlawinak dingah kan pek ngam sawn ding hi arak si. Pathianthu theifiang lotu hnenah bum ih an um lonak dingah nang le kei tuahsuak ding le t’uansuak dingah in duh asi. Asiammi minung t’ih rero hnak in in sersiamtu Bawipa t’ih a t’ha sawn. Curuangah a thudik hi ralt’ha le felfai tein sim le phuang kan zuam sawn pei. Kan nunnak ding hrangah kan thinlung kan nunnak in luahkhattu ding hrang ahcun himi bung le caang, a thute hi luahkhat ter sawn u sih, cumi cu kan taksa thlarau hrangih rawlt’habik asi ding.

(Philipi 1: 21-24)

Ziangahtile, kei ka hrangah cun nun hi Khrih a si ih, thih cu hlawknak asi. Sikhalsehla, taksa ih ka nun vivo asile cumi cu ka t’uanbangnak rah suahtertu ding asi; cuticing cun ziang ka thil sawn ding ti ka thei lo. Ziangah tilen kei thil pahnih lakah awlawksawngin in ka um, fehsuak ih Khrih thawi um duhnak ka nei; cumi cu a t’hasawn mi asi.Sikhalsehla taksa ih ka um hi nanmai hrangah a t’ul sawn.

Ka Bawipa Jesu ih in cah vekin hmuntin, khuazaramkip ih fehsuak in athuthangt’ha ausuahpi dingih thupek, fialmi kan si ti theiin, tomen hlah u sih, Athu hi um menmen pidingin in ti lo, kan hnatheih men ih sim mi kan si lo, nang le kei hi, fehsuak ih Amaicahnak, fimnak rinsan ih hmainor ih rundamnak thuthangt’ha hi ausuah pidingin in fialmi kan si. A thuailam ih bung le caang hi ka vun zoh Pei:

(Luke 4:18)

 “Bawipa thlarau cu ka parah a um, Ziangahtile, miretheipawl hnenih thuthangt’ha sim dingah hriak i thih zo. Thinlung kekkuai mipawl damter dingah, saltang mipawl hnenah suahnak thu sim dingah le mitcawpawl in khua an hmuh theisalnak dingah, nehsawh tuartupawl zalenter dingah le Bawipa duhsak kum thu phuang dingah i rak thlah asi.”

Leilungtlun huap si loin, kan mai chinmi, laimi hnenah hi vek rongbawlnak hi ziangvek asi pei tihi t’haten fiangte’n rak zoh ve hnik aw, rak ruat ve hnik aw?? Mah ruahnak men ih t’habik titu si maw, rorel t’heutu, Pathian duhdan sawn silawn mah remruahnak sawn ih hngawt awtu hi zo asi ti khal rak ruat ve cih aw? Kan ramah rongbawltu t’henkhat pawl cu atlun ih kan Bible thu vek in fehlem lo, anuam nakcin ih rongbawltu, thlarau sualsal sungih tang mipawl, hruaisuak tu le zawnruahnak taktak nunneitu cu malte bak kan si lo t’heu, kan thiltum le kan tuah dingmi taktak, kan Bawipa in in fialmi taktak kan duty atam sawn cun kan mai t’anghmasial nak le duham nak siseh, anuam cinih rongbawlnuam kan tituk ruangah ka tihding bikmi kan t’helh lel lel atam sawn cun, hihi kan theih at’ul, kan ralrin a t’ul.  

ZAN TLAITUK IT A T'HAT LONAK

Mizan sun ah harhdamnak lam workshop ka va kai ve ih, Rachel (thusimtu pakhat) ih a rel mi it (sleep) thawn pehpar aw in malte ngan ka duh ve. Kei mah vek zan tlai pi 1:00 or 2:00 am hrawng ih it hmang pawl nan um ah cun hi thu ka ngan mi hi nan theih tul tuk mi asi.

Tulai hrekkhat kan lai mino tampi laihlum le ramdang ih um, thimnakah, Singapore, Delhi, Malaysia, cun a dang dang, pawl hi kan zoh tik ah ka theih nak a sual pang lo a silen mino hrekkhat hi nazi 12:00 am hlan ah an it lo asi. Cuih mino hrekkhat pawl cu tlawng ta tla an siih, hrekkhat cu hna tuan nei tla an si. Cutivek ih hna tuan nei mi le tlawng kai lai pawl ihhmuh khop ten an it that lo tik ah an tuah ding mi zat an tuah thei lo bakah an kum upat hnu ah tasa lam buai nak an nei asi.

Hi thu hi fiang zet in wordshop ka va kai nak ah sibawi Rachel in hitin in sim, " Nan zir ding mi (courses) ah hlawngtling nan duh maw?" inti. Hlawhtling nan duh ah cun tuan ten it uh a ti. Sibawilam mithiam pawl ih hmuh suah mi a rel mi cu minung hi zing kan tho ih thazang thar thawn asinan cui kan cahnak cu zanlam nazi 6:00 pm hrawng cun a cem thluh deuthaw ih zan nazi pakua a kim cun kan thazang, zing ih kan thawh pit mi, hi a cem thluh asi a ti. 

Cule cu mi hnu kan it that lo ih kan meng bet asiahcun a thai sun ih kan hman ding mi thazang kha a hmang aw thawk a ti. Ihhmu lo vek ih nazi hleihnih lole pakhat ti vek ih kan um hi thaisun hrang ih kan hmang ding mi thazang kha ka taksa in a hmang ruangah asi a ti. Cuiruang ah a thaisun cun kan bang cuang ii Kan hna tuan ding mi le Kan tuah tul mi assignment ti vek khal Kan tuah zamrang thei lo nak asi a ti. 

Cutivek ih kan um tik ah thlawhtlin lo nak ah ka thleng ati. Culen a rel bet mi cu hiti vek ih ihhmu khawp lo in kan um tik ah kan no lai ah cun ahmual (affect) kan taksa ah a theih theih tuk lem lo, asinan kum 45 kan kim hnu ah nasa tak in kantaksa in a hmual a tuar leh ding asi a ti.Cuiruang ah tuanten it tuanten tho kha harhdam nak hrang thil tha tak a rak si.

Tlaituk nazi pahra hnu ih it cu hlawhtlin lo nak lawng si lo in hmai lam kan taksa par ih damlonak tihnungtak thlen thei tu nungcang (behavior) a si. Ka mino pi duhdawt mi tuanten kan it thlang pei uh.......

By Khuang Ceu Ellijah Lal

USA PRESIDENT LE AN NUPI MIN PAWL(1st -23rd)

1. George Washington
Martha Dandrige Washington

2. John Adams
Abigail Smith Adams

3.Thomas Jafferson
Martha Wayles Skelton Jafferson

4. James Madison
Dolley Payne Todd Madison

5. James Manroe
Elizabeth Kortrigh Monroe

6. John Quincy Adams
Louisa Catherine Johnson Adams

7. Andrew Jackson
Rachel Donelson Jackson

8. Martin Van Bureu
Hannah Hoes Van Bureu

9. William Henry Harrison
Anna Tuthill Symmes Harrison

10. John Tayler
Letitia Christian Tyler
Julia Gardiner Tyler
11. James Knox Polk
Sarah Childress Polk

12. Zachary Taylor
Margaret Mackall Smith Taylor

13. Millard Fillmore
Abigail Powers Fillmore

14. Franklin Pierce
Jane Means Appleton Pierce

15. James Buchannan
Harriet Lane Buchannan

16. Abraham Lincoln
Mary Todd Lincoln

17. Andrew Johnson
Eliza McCardle Johnson

18. Ullysees S. Grant
Julia Dent Grant

19. Rutherford B. Hayes
Lucy Ware Webb Hayes

20. James Abram Garfield
Lucretia Rudolph Garfield

 21. Chester Alan Arthur
Ellen Lewis Herdon Arthur

22. & 24. Grover Cleveland
Frances Folsom Cleveland

23. Benjamin Harrison
Caroline Lavinia Scott Harrison
Tampi an um rih adang zOng, hi vial hin sirih seh.

PIANTHARNAK TI UM ZIA CU ZIANG MI A SI PEI??

Tlangval pakhat hi thawng atla ih, cumi thawnginn sungih atla ve mi, midang pawl cun,  lungawi hnisiamsi tein an rak wellcome t’ha nasa. Cui thawnginn sungih tlanlen le khawsak cu nuam atituk ruangah thawngtla e tilawn, suah khal nuam a tituk ah suah khal a paih nawn lo ti asi. A duhmi hmuahhmuah le a cak zawng  hmuahhmuah an tuahsak t’heu ih cutin nitin nuamawk zet le lungsi zet in a nitin caan cu a hmang liam t’heu ti asi. Hiangpawl an lungawinak le nuam an tibik nak  asanbik ih an ruah mi cu ziangsi asi telen, hi mi thawnginn ih tangmi pawl hi  an duhduh ih nun, tlanlen theih  le zovek mi va t’ih le va hmaisong  um loih nuamtawl ih an duhduh tuah thei ih an um hi a sibik  ko ti’n an hmu. T’henkhat in le Sex an hmang, t’henkhat  pawl len rittheih thil an duhduh, an cak hmuahhmuah an tuah thei fawn. Nuamcennak hmunpi tisehla a sual lo ding. 

 T’umkhat cu thawnginn vengtu pakaht cun, “ thawnginn sungih  sual aphunphun an ti nasa letuk ruangah, an nunnak a siatsuah thluh hlanah  hi thawnginn ihsin suah zalen an t’ul, an mamawh asi hi” tiah thawngtla pawl suah zalennak dar a vun tum. Cutin thawnginn saangkapi cu a vun hawnsak hai, t’henkhat pawl cun saangkapi lam panin suah zai an rel rero,  asinan thlagval pakhat thawnginn sungih nuamtawl rero, nuam cen rerotu cun thawngin ihsin suak thei lo dingah a ruat aw,  thawnginn saangkapi ongaw cu azoh ih a zumthei cuang lo, “ suak khal sehla in kai thotho ding” ti’n thawnginn saangka kiltu hnen ahcun a thinlung, aruahnak a hngatngam taktak thei lo asi.

Thawnginn saangka kiltu cun, “Tlangvalpa, thawnginn saangka hi on asi e, zokhal a duhtu pohpoh cun hi thawnginn sung,  sual rawngbawlnak hmun ihsin suah theih asi. Na thubuai hmuahhmuah kha siatbal in/ malh in a a um thluh zo asi. Na sualnak hmuahhmuah nawhreh thluh asi zo. Na sualnak hmuahhmuah kha ngaithiam na si zo ti na zum ngam ih, ka thusim mi na zum phawt asi ahcun thawnginn ahhin na tang nawn  lo ding. Saangkapi ongaw ahkhin suak thlang awle, tiin a sim phah rero. Asinan, tlangvalpa cu rinhlelhnak, nun cun anun a tuam t’heh ruangah thawnginn ihsin cun suak thei lo ding vekin a ruat aw ringring asi.

 Thawnginn ihsin suah ding cu thil harsazet mi thil ih aruat. Thawnginn sungah nuam citin hmuahhmuah tham in, nuam a tawl rero zo ruangah athlah thei lo, a nundan hmuahhmuah voilekhat ih tlengawk dingah a ruat aw, cumi cun thawnginn ihsin suah ding cu phurrit a pek belhsah sinsin asi.  Thawnginn vengtu cun, “Khati na umdan khan a tawk, ziang hman a t’ul lo, na umdan le na khuasak dan khal danglam awk tengteng thluh ding asi cuang lo. Ka thusim mihi zum awla, ka thu hi thlun mai aw, atlacop in nundan le khawsak dan cu na thiam ve mai ding. Thawnginn ihsin suah ruangah voilekhat ih nundan thlengawk a t’ul cuang lo pi. Na ruat thuk letuk asi kha. In zum awla, na lam cu ka lo khawhhmuh sak vivo ding” tiin a simbeet vivo hrih....

KAN THEIH DIGN LE KAN ZIR DIGN MI

Ka rual, tlangvalpa vek hi kan si ve lo maw??? Piantharnak hi thil harsa letuk le nundan hmuahhmuah thlengaw thluh hngal dingah na ruat ve t’heu maw? Cutivek ih thinlung pitu nasi pang ahcun piantharnak taktak ziangtik hmanah na co dah lo ding. Kan lei taksa duhzawng le cakzawng pawl hmuahhmuah fehsan/ tanta thluh hngal dingin ruahnak thinlung nei hlah.  Na pianthar ruangah khan nanun dan le na khawsak dan khan danglam thluh hngal dingin ruat hrimhrim hlah. Na hmaiah  saangka a ongaw ringring so khaw, rinhlelnak/ zumngamnak nei loin hmailam pantop mai aw. Hilei mawinak le nun diriamnak pawl hi thlahlel hrimhrim hlah, ziangah tilen mitt’hep karlak men ziamral thluh men ding leimawinak pawl hin kumkhua nunnak alo pethei silo. Na hmai saangka ongaw mi ahkhan luttop mai aw, t’ihhrimhrim hlah. Anihcu in tumcop Pathian asi kha aw. Anih cun na zalam cu alo khihhmuh sak vivo ding so khaw.

Na si dandan vek khan ngaithiam na si so khaw. Na tisual mipawl khal ngaithiam na si thluh zo so khaw. Tuah khan na hrangah saangka a  ongaw ringring so khaw. Saangka onnak lam cu pan mai aw, cui saangka feh dingin man a um lo, free thluh asi. Na hrangah saangka a ongaw ti na zumngam ih, hmailam panin ke na kar asi ahcun na thawngtlaknak hi leitlun ihsin suah zalen an si ve ding. Cemni nei lo kumkhua lungawinak hmun ih ceng rero tupawl  neihmi bangtuk nunthar nei dingah saangka na hrangah a ongaw ringring. Rinhlelnak tal loin A hnen pan awla, Anih cun na lamzin, na fehnak zalam alo hmuhsak vivo ding. AMEN  

(BAWIPA JESUH NIH NA SINAH HI PAWL HI CHIMH AN DUH)

Hi vawleiah na sem hlanpi khan Pathian thinlung chungah siamin na rak um cang, tihsual ruangah hi vawlei cungi a hung semmi na si fawn lo, nanu pumchung i na umhlan pi khan kan theih cang, ka zohkhenhnak tangah na um cang i, na samzaikhat zong hrelh loin theitu ka si tiah Bawipa nih akan ti.

Ka dawttuk hringhran, asinain Sual nihcun na thinlung an cawhleh i an dehnak tawn, sual nihcun in dehnak in, aharsat khawhnak bik dingin na thilung tuarter aitim, an timh, nangmah le nangamh hrimhrim i huatnak, i fihnak, ka lamlei zohngam lo khawpin, amah lakin avan chuakmi sual cu na thinlungah thunin, an dehnnak lai ti kha ka theih, curuangah cu sualnak ding vialte cu a hrmnak, na tuarh ding aiah ka rak in tuarpiak viar cang caah, nanunnak cu thuhpiak in, na hrangah hmunnuam tukmi na hrangah kan tuahpiak cuahmah lio asi. 

Ka fa hi vawlei hnangamnak, tlaihchannak ruangah hin na lungre i theihter loin, i donhkham ter hlah law ka va duh hringhran dah,  na mamawh, na herh tawk ka hal law kan pek zungzal ko lai. Na titheih tawk na ti hnu i, nai nuamh khawh lonak nihhin ka lung na ka fahter tawn, Na tikhawh lo bak kha cu kan tipiak khawh, ka zum law hnangam tein um khawh i zuam tuah, Van i a zungmi vate pawl hmanh an eiding ka pek ahcun  alet tampiin na hlu deuh dakaw tihi na thei lo maw? Duhamnak sual ahhin sual ahhin tlu siang hramhlah.

Na hrangi ka tuarnak zozai vialte kha nitin in lunglawm tein na um khawhnak dingah le zalen tein na um khawhnak dingah dakaw khabantuk dinhmun tiang ka phaknak kha asi cu. Nitin in sual nihcun lunglomh lonak hlir na cungah a van phakter tawn, a van chim tawn, kha kha rakngaih piak hrim hlah, na hna rak khonpiak hrim hlah. Ka hngawngkawl hi i batlaw ka sinah cawngtuah, ka phur hi a zaang i,  zalenna tlamtling an pek lai.Huatnak nihhin nanun in hnihsawi hlahseh, na unau pawl cu dawhna law,na hrang i VAN JERUSALEM ah na hrang i hmun kan remhpiak mi cu hi vawlei cung na nun lio hrim zongah hin dawtnak le zalennak nun in na hman khawh dakaw.

Ka sinin lamdang na pial i, na nuar hin ka ngaih achia tawn, na t'ahnak nihhin ka thinlung a ka hliam tawn, sual cawhdehnak ruangah zalennak kan pek mipawl cen kholo ding i an siamtu, an tuahtu sual hi ka huattuk hringhran hna.Tu ahcun hihi thei zungzal cang, zeibantuk thil zong na cungah van phan hmanhsehlaw, na theihthiam maw, theihthiam loah maw, na cung i ro a reltu ding cu BAWIPA hi a si. Na t'hatnak ding lawng khua a khangtu/ atuahsertu asi zungzal tawn. Nangmah te lawng na sibal lo i,  nangmahah hin ka um zungzal, ka aw ngaituah i zuam, ka hnem zungzal lai, ka bia hi zul dingin na theihtawp na chuah hin ka lawmtuk hrinhran, na tluk caanah kan theihthiam,  asinain  tluk lengmang i tim hlah, thawhvat i zuam law hmuitinh neiin hmailei ah na hmuitinh mi na phak hlan lo cu, fekte in zumhnak in, thlacamnak in phanh khawh i zuam, na hrangah thil sunglawi, thilt'hatuk mi kan chiah piak, tihi thei t'han tuah. Asinain na hmuitinh mi hmun goal na phak hlanah a khawimaw zawn i, alaihawl laklawh i, ka huam tilo na tisual asi ahcun na cungah zeitik hmanah ka lung  ai lawm kho hrimhrim lai lo. 

A ZEIPOH CU SISEHLAW, KAN DAWTTUK HRINGHRAN, ZUNGZAL HRANGAH KAN DAWTTUK ZUNGZAL LAI KA FA, tihi "A kan khamhtu Bawipa nih chimh akan duhtukmi thil an si. BAWIPA  nih athar kan dihlak caah thlawhchuah nak kan pekpiak ko seh." 

LAI NUNPHUNG LE LAI KUM THAR (Chin Culture and Chin New Year)

Lai Nunphung le Lai Kumthar Puai thu hi Laimi pawlin kan theih ṭulzetmi pakhat a si tiah ka ruat. Hi thuhla ka ngan tikah ka theih ban tawkte ngan ka tum hnik ding. Duhthusam vekin famkim zet in ka ngan thei lo ding, ti cu ka thei aw cia ko. Asinain a cang thei tawkin ka khawlkhawm cia dahmi le ka ngan dahmi cahram tete pawl khawm sal in “Lai Nunphung le Lai Kumthar Puai” tiah thulu bun in ka ngan a si. Cun, himi cahram sungah “Chin” le “Lai” khuimi sawn hman ding timi thu ah kan hman tambikmi tiin ka ruahmi “Lai” hi hmang sawn dingah ka hril deuh a si. Ziangahtile kum reipi kan hman rero mi a siih kanmah le kanmah kan kawh awknak ih kan hman thawt cia mi a si ruangah ka hman deuhnak a si. Cuin tlunah ‘Lai Kumthar puai’ thu lawng si loin ‘Lai Nunphung’ thu hi tam deuh in ka rak ngan. Ziangahtile “puai” timi hi “nunphung” sungih kan neihmi pakhat a si tiah ka ruah ruangah a si. A famkim lonak parah ngaithiam ka lo dil. 

Lai Nunphung le Khristian Nun

Tuihsan kan Khristian nun daan pawl kan zoh tikah vei tampi cu khuahlan nunphung le Khristian nun daan ah kan buaipi phah ṭheu a bang. Zumtu Khristian ka si tiah kan ti aw ko nain kan ruah daan, hmuh daan, theih daan, pom daan le kan nuntu khawsak daan pawl hi kan bang aw thei hrim hrim lo. Khristian kan can hnu kan Laimi sungah lungrualnak a um lo deuhdeuh a bang. Cumi cu kan umnak tlang le mual a dang vekin kan ṭong khal a dang thluh ruangah a si a titu tampi kan um ko ding. Asinain cumi ruangah khal a si thluh lo thei men ding. Ziangahtile ṭong bangaw cing ih lungrual thei lo miphun tampi kan um thotho. Kan ṭhekdarh awk thluhnak cu mah le mah kan khaisang aw kan duh tuk ruangah a si thei ding tiah ruahnak ka nei.

Tulai zumtu mi tampi in hlanlai kan pipu pawlih nuntu khawsak daan (nunphung) pawl cu khawzing an biak lai ih nun daan a si. Curuangah Baibal zirhnak a thluntu Khristian pawlih hman dingmi a si nawn lo, tiah an sim ṭheu. Cumi ruahnak cu Missionary pawlih zirhnak ihsin a rahsuahmi a si thei men. Cumi laifangah mi hrekkhat in hlanlai nunphung pawl hlo thluh lo dingih kilkhawi ringring theinak dingah a phunphun in an zuam ve. Cuticun an tikcu caan, an fimthiamnak, an thazaang le an neihmi sumsaw pawl suahin hna an ṭuan nasa ve. Ziangruangah hiti vekin kan Laimi sungah zum daan, hmuh daan, tuah daan le nun daan tiang bangaw loin kan um thluh a si pei? Khristian kan si zo ruangah hlanlai ih kan pipu pawlih nunphung hmuahhmuah tansan thluh ding teh a si maw? A si lo le Khristian kan si hnu khalah khawzing a biatu kan pipu pawl nun daan (nunphung) le Laimi kan sinak a hlo lonak dingah kilkhawi ciamco teh a ṭul maw? timi thusuhnak tampi a um thei. Cutin asile nunphung timi hi ziang a si? timi thu ah kan Missionary pawlin Lai nunphung ziangtin an hmu ih tulai zumtu pawlih kan hmuh daan pawl teh ziangtin an si, timi pawl hi mallai in kan zoh duak ta hrih ding.

Nunphung cu ziang a si?

Nunphung timi sungah minung pawlih kan umtlan daan, kan pom daan, kan khawruah daan, kan nuntu khawsak daan le kan hnipuan hruh daan tiang a tel thluh. Cumi pawl cu sankhat hnu sankhat kan kilkhawl vivo. Pathian ih sersiammi rannung pawl khalin anmah le nunphung te an nei ve cio. Anmah le nunphung vek te’n a burbur in an tlangleng. Cutin asile minung pawl kanmah le nunphung vekih kan nun lo ahcun rannung pawl hman kan tluk lo kan ti thei men ding. Ziangahtile Pathian in lei le van a sersiam thok ihsin amah te’n nunphung a nei ve ih amai’ sinak le a sersiammi pawlin kan thei thei ruangah a si.

Myanmar Institute of Theology (MIT), Yangon ih Principal hlun, Kawlram ih theologian hminthangbik lakih pakhat a simi Rev. Dr. Simon Pau Khan En in, “Nunphung timi cu Pathian ih laksawng a si lo. Satan hnenih kan ngahmi khal a si cuang lo. Nunphung cu Pathian minung pawl hnenah famkim lozet ih a lang awknak a si sawn (partial revelation of God)”, tiah a rak sim dah. Kan pipu pawlih nuntu khawsak daan kan zoh tikah Pathian duh taktak pawl an si. Tuini kan biakmi a nung Pathian cu an bia ngah hrih fawn lo. Cule an theihbanmi khawzing, khuavang pawl cu hmuh theih an si ve lo ruangah mit ih hmuh theihmi pathian pawl tiah an ruahmi thingpi, lungpi le tlangpi pawl an biak thiam a si. Kumkhua a nung Pathian cu kan pipu pawl hnenah a langaw (laar-aw) ih hmuh theih in um bang ta sehla Laimi pawl in khawsia, khuavang, lungpi le thingpi pawl hi an biak hrimhrim lo ding ka zum.

Nunphung kan ti tikah nunphung sungih a telmi kan Ṭong le Calai khal kilkhawi ṭhat ding a thupi ngaingai. Tubaite  Rev. Run Cung Mang in Nunphung ih Muril “Ṭong” le “Calai”, October 23, 2012 ni Rihli Group mail ah a nganmi cu: “Tulaifang hi kan Chin Calendar zoh ah Faang-er thla a si ih Kan suahseemnak le kan laihri phumnak Lairam (Chinland) ah le kan umnak khua le ramtin ah Chin Kum Thar (Faang-er) [Chin Harvest Festival] Puai hman culci laitak a si. Curuangah a tikcu caan le a nikhua umtu daan in ka thinlung i ṭhangharhzet ve. Kan Ṭong le Calai sunglawi Pathian ih in thluasuahmi pawl hi kan humhual ding ti vial lawng ah tawk ti le lungkim mai loin, kan sunsak (honor) ding; Man kan neihter (value) dingih kan khaisang (improve) ding timi thinlung le kekar cangvaihnak sawn hi thupitter sehla ti’ ka sawmngiar aw duh... Curuangah kan Ṭong le kan Calai humhim le khaisang kan duh taktak a si ahcun, sunsakzet in nitinte innsang, kawhhran le khuatlang pehtlaih awknakah kan ṭong te thawzet le lungkim diriamzet in hmang ringring sehla, Kan fanu/fapa, tunu/tupa tesin fapar ṭhangthar nonawn pawl hnenah San khat hnu san khat ro sunglawi ah roh aw sin vivo cio uhsi la, Pathian ih in pekmi kan Laica (Calai) hi lungrual te'n hmang bangrep vialvo thei sehla; Nitin cat baang loin Laica te rori in Baibal le Ca dangdang siar ringring sehla, Telephone SMS ihsin thokin email le facebook ah Laica felfel hmang fekfo cio sehla, Sunloih le khaisan hi Humhual a thupit hnakin a thupi sawn timi hmu fiang sehla...” tiah a saduhthah a nganmi hi a thupi zetmi a si tiin ka ruatih ka lungkimpi nasa.

Missionary Pawl Hmuh Daan

Kan Lairam ih thuthangṭha in simtu missionary pawlin kan Lai nunphung hi an hmu niam nasa. Khat lam ahcun anmah Mirang pawl ih nunphung le dinhmun lam ih zoh ahcun hmu niam ding tlak khal kan si dah ko ding. Asinain khat lam ahcun cumi san lai ih Laimi pawl dinhmun le sinak hi mifim, mithiam le nunphung sang zet zomi an si ruangah theihthiam sak ding a awm zet na’n an hmu thiam lomi te hi a poi deuh in ka ruat. Kan pipu pawlin Pathian an duhtuk na’n an hmu thei ve lo ruangah an theihban tawk khawsia, khuavang an biak, zu in ih an umnak cu a si. Cumi cu Missionary pakhat in “Lai mi pawl cu zu an in tuk, an borhhlawh tuk, fih an nung tuk ih ramsa vek an si ruangah ṭih an nung tuk e,” tiah a rak ti. A dang Missionary pakhat khalin, “A thim tuk lawmmam! Laimi pawlih thim daan cu thil pakhat parih sidum hnuh tikih dum daan hman in a bang lo ding. Cubangtuk ih thim bembem mi in Lairam cu a khat thluh ruangah Laimi pawl kan ruun dingih thimnak hmuahhmuah kan hlon thluh ding a ṭul” a ti ve. Cuihtlunah a dang Missionary pakhat khalin, “Laitlang hi Khristian ram a si theinak dingih lamzin umsun cu an nunphung hmuahhmuah hlo ter thluh ding hi a si” a ti.

Curuangah Missionary pawlin Laimi pawl an duhdawtzet ruangah ramdang ram hlapi rori in an ra ih Laitlang ah harsatnak a phunphun an tuar kona’n kan Lai nunphung cu an duh tuk lo ti hi a fiang nasa. Cuti si sawn loin Pathian thuthangṭha hi kan Lai nunphung thawn kom in simkhawm ta sehla tuhnak in kan Laimi hi kan ṭhangso deuh ding tiah ruahnak a um. Hiti in kan ti tikah Missionary pawl kan mawhthluk a si lo. Kan Laimi pawlih dinhmun an hmu ih an sinak theithiam in tulai ih feh larzetmi “mah le sinak dinhmun vekih fehpi le zirhnak (Contextual)” hi hmang thiam bangta sehla Lai nunphung ṭha tampi kan nei hrih ding timi ruahnak thawn hmuh daan phunkhat kan tarlang duhmi a si sawn.

Hitin ka ti tikah Missionary pawl ka mawh thluk ciamco duhmi a si lo. Missionary pawlin ramsa vek dinhmun ihsin minung dinhmun ih kan um thiam theinak dingah fimthiamnak le nun daan ṭha tampi in zirh, in ṭanpi a si ti hi el ding a um lo. Leitlun ih ummi miphun dang pawl thawn bangraan theinak dinhmun ih kan thleng thei ve nak dingah an fimthiamnak, an neihmi sumsaw tampi hmangin in tungding a si. Cumi hrangah ka thinlung sungah lungawinak tampi ka nei. Tuini ah kan Laimi pawlin leitlun ih a ṭhangsobik ram kan timi America ram tiangah dinhmun sang le mifim, mithiam le bawi dinhmun tiang kan thleng theinak dingah hram in ṭohsaktu cu Missionary pawl an si ti hi a fiangzet ko. Cumi cu ka el hrimhrim lo. Himi cahram sungih ka langter duhmi sawn cu Missionary pawlin Lai Nunphung zianghman in siar sak lo ih in hnongsak thluhmi zawnte kha a si. Cumi khal cu anmah le dinhmun in a ṭhabik tiih an ruahmi kha a san ih mil-in an rak fehpi cu a si ko ding. Sikhalsehla san timi cu a thleng aw rero ih tuisan hrangah a remcang thei deuh lo tiih ka ruahmi pawl ka tarlangmi a si. Missionary pawl mawhthluk vekin ka langtermi khal a um thei men ding. Asinain ka hmuh daan ka nganmi a siih a palh tiah hmuhnak a um ahcun keimai’ famkim lonak a si sawn.

 Rev. Thang Tin Sum in midang pawlih Laimi an hmuh daan thawn pehpar in Mirang ṭongin Biazai a nganmi cu: “Ziangruangah san na man lo in ti? Mi tampi, nauhak, nunau, sual nei lo pawl that theinak Hydrogen bomb ka tuah thei lo ruangah maw? A si, mi thiam ka si lo. Ziangahtile seconds malte sungah mi tampi ka that thei lo. Ka naam le ka thal thawn mi pakhat cu ka that thei ih nauhak, nunau, mawh nei lo pawl cu ka that dah lo, ka raal pawl lawng ka that. Ziangruangah na ṭhangso lo in ti? Kiang le kap, thingkung hramkung le rannung, harsatnak a phunhun pek thei, siatsuah thei thilri pawl ka tuah thei lo ruangah maw? A si ko. Leilung pi siatsuah thei thilri pawl ka tuah thei lo. Ka tuah theimi pakhat cu fa le pawl an nunnak dingih ṭulzetmi pawl, an hman ding thilri pawl lawng ka tuah thei a si.” (Why did they call me uncivilized and undeveloped?)

Tulai Khristian Pawl ih Hmuh Daan

Laimi le Khristian kan sinak ruangah Pathian kan thangṭhat ding a ṭul ngaingai tiah ka ruat. Harsatnak phunphun tuar lawng si loin nunnak tiang pekih thuthangṭha phurtu Missionary pawl hnenah lungawi thusim ding khal tampi kan nei. Asinain kan sim zo bangin Lai nunphung pawl zianghman thupi ah an ret loih an hlon ter thluhmi cu a poi zet. Khatlam ah nunphung timi cu Pathian minung hnenih a lang (laar) awknak pakhat a si. Pathian ih laksawng phun khat tiin ruah a theih. Cumi laksawng cu a sia le a ṭha ṭhenthiamnak a si. Kan pipu pawl ih nitin an nunnak ah harsatnak, dam lonak le siatsuah theitu pawl a um lonak dingah cuih ṭhenthiamnak in khawzing, khawsia, khuavang pawl lungawiter in raithawi biak hna a thiam ter.

Tuini Laimi pawl Pathian kan theih hnu ah cuih ṭhenthiamnak in Pathian kan lungawi ter maw? Tulai zumtu pawlin kan nunphung cu Satan hnen ihsin a ra mi a si ti’n a hmutu tampi kan um ding. Cuih kan hmuhnak hi kan Missionary pawl ruangah a si deuh bik ding. Sikhalsehla kan ruatṭhat ding a ṭulmi cu Pathian in kan nunphung hmangin hna a ṭuan, timi hi a si. Pathian in milai a sersiam sannak cu amai’ sunlawinak ding hrangah a si. Paul in, “Nan ei ah siseh, nan in ah siseh, ziangthil nan tuahmi kipah Pathian sunlawinak hrangah tuah uh” a ti (1 Kor. 10:31). Curuangah tulai zumtu pawl in kan nunphung hlo lo dingin hna kan ṭuan ih kan kilkhawi rero mi, Lai daan te’n thil kan tuah ṭheumi, kan tuahmi ziangkim hi “Pathian sunlawinak dingah siseh” timi lungput thawn kan tuah ahcun a ṭha mi a si ko lo maw? Paul cun “Pathian hnenah lungawinak pe tahrat in rawl ka ei si khawh, lungawinak pek hnu ih rawl ka eimi ruangah ziangahso mi in in relsiat duh rero?” a ti (1 Kor. 10:30). Paul vekin Laimi pawl khal Pathian hnenah lungawinak kan pek hnu ah Lai daan te’n thil kan tuahmi pawl hi a sual pei maw? Ruah ding tampi a um ko ding. Cumi cu mah le ruah daan cio in kan lak mai pei.

Jesuh in zumtu pawl hi mi phunkip hrangih ‘cite’ le ‘tleunak’ nan si (Mat. 5:13-16) in ti ruangah kan sinak thei awk ding a ṭul. Ziangkim kan tuahnak ah kan alnak le kan tleunak pawl midang in an tep ih an hmuh theinak dingah kan tuah a ṭul. Cutin kan nun theinak dingah Pathian in thleidan thiamnak in pekmi hmang in sia le ṭha kan ṭhen thiam a ṭul. Paul in, “Sia le ṭha thleidannak ka ti tikah nangmah ih thinlung a si lo; midang thinlung ka ti duhnak a si,” (1 Kor. 10:29) tiah kan tuah ṭulmi a simfiang. Zu kan in mi hi Pathian sunlawinak phentu a si ahcun in lo ih um mai ding kan si. Kan pipu pawl in an theih tawkin miphun le ram damnak dingah an theihnak le an thiamnak pawl an hmangih khawsia, khuavang pawl an lungawiter ih raithawinak an pek.

Cuvekin tuih san ih nung kannih Laimi pawl khalin kan theihnak, kan thiamnak pawl hmang thiam ih kan biakmi a nung Pathian lungawi tertu kan si cio ding a thupi. Laimi diktak kan si ahcun Pathian hmin a sunglawi sin theinak dingah ziangkim tuah ih nung ding kan si. Rintlak le dingfelzet ih nung ding kan si. Laimi pawl fimthiamnak lamah kan ṭhangso kan timi hin Pathian lungawi ter lomi a si pang ahcun ṭihnungza a si ding. Kan fimthiamnak lawng rinsan kan tum asile Babel lungdawl thuanthu kha kan cingmang sal hram pei. Babal lungdawl thuanthu kan zoh tikah Pathian bang duhah le an hmin thannak ding hrangah Pathian duh lomi an tuah ruangah an ṭhenṭhek aw thluh a si, ti hi kan hmu thei (Seem. 11:1-9). (“Babel” timi cu ‘Babilon’ tican a siih Hebru ṭong in ‘Balal’ an tiih ‘cokrawi ṭheh’ ti thawn a aw suah a bang aw, tiah Falam Baibal Thianghlim sungah a nganmi a um). Midang thinlung sawn zohnak thawn sia le ṭha kan ṭhenthiam ih kan nung asile zumtu kan sinak ih alnak le tleunak cu mi hmuahhmuah in an tep ih an hmu thei ve ding a si.

Baibal ih zirhmi Kumthar hman daan

Kan Baibal sungah kumthar hman daan thu thawn peh aw in ziangtin a sim timi mallai in zoh ta hnik sehla. Judah mi pawl hnenah Pathian in kumthar hman ding thu thawn peh aw in Moses hmangin a simmi thu kan hmu thei (Puithiam 23:23-25; Mipum. 29:1-6). Judah pawl in himi puai hi “Rosh Ha-Shanah” tiah an ko ih “Tishri” thla ah an tuah ṭheu. Cuih caan cu an kumthar hman caan a si. “Tishri” hi “Ethanim” tiah khal kawh a siih “Thla sarihnak” tiah sullam a nei ih September thlahrek le October thlahrek a ceem. Hi puai hi “Tawtawrawt puai” ti tla in an ko.

Himi puai an hman daan cu: “Thla sarihnak a hmaisa bik ni ah a hleice in colh ni nan ul pei. Tawtawrawt an phawt tikah Pathian bia dingah nan pumkhawm aw pei. Nan hna zianghman nan ṭuan lo pei ih Bawipai’ hnenah thlairawl thawinak nan pek pei” tiah Puithiam Hnaṭuannak 23:23-25 ah a um. Mipum Siarnak 29:1-6 sung ahcun: “Thla sarihnak ni hmaisa bik ni ah pumkhawmnak thianghlim nannei pei ih hna zianghman nan ṭuan lo pei. Cuih ni ah tawtawrawt nan tum pei. Bawipa ih hnenah rimthaw mei-ur thawinak nan pei pei: raitluan cawcangte pakhat, tuucang pakhat le kum khat ti tuucangte pasarih an si pei. Olif siti thawn rawimi sangphut in thlairawl thawinak felzetin nan tuah pei. Cawcang hrangah sangphut reel khat le a tan, tuucang hrangah reel khat, kum khat ti tuucangte pakhat ah reel tan an si pei. Cuih tlunah sualthlah thawinak hrangah mecang pakhat nan pek pei ih cuticun misenpi thianhlimnak hrangah sualthlah thiannak nan tuah pei. Hi thawinak pawl cu thla thar ni hmaisa bikih mei-ur thawinak le thlairawl thawinak, nitin mei-ur thawinak le thlairawl thawinak le inmi thawinak pawl ih hlei ah nan pek pei. Hi rawlhun thawinak pawl cu Bawipa ih hrangah rimthaw an si” tiah Judah pawlih tuah daan ding thu fiangte’n kan hmu thei. Lai Kumthar puai kan hmannak thu pawl kan zoh tikah Judah pawlih kumthar puai an tuahmi thawn bang awknak tampi a um, ti kan hmu thei a si.

Lai Kumsiar daan

Leitlun minung pawlin kum siar daan a phunphun in kan nei cio. Miphun pakhat le pakhat, ram pakhat le pakhat kan bang aw cio lo. Kawl kumsiar, Mirang kumsiar, Grik kumsiar pawl pakhat le pakhat an bang aw lo. Cuvekin kan Laimi pawlih kum siar daan khal miphun dang pawl thawn a dang aw ve. Kan Lai kum siar daan cu a tlangpi thu in fuurcaan ruahti a cem ih rawl thar khawm caan a cem hrawngah a si. Rawl thar khawm caan a cem cun a tlangpi thu in Lai kum siar kan thok ṭheu. Cumi hminsinnak ah lungawinak puai tuah a si. Kumkhat kan liam ih a dang kumthar kan thok tinak ah kan pipu pawl cun puai tuah in an hmuak ṭheu. Kawh daan a phunphun in kan nei ih pakhat le pakhat a bang aw lo. Himi kawh daan kan bang aw lo ruangah hmun hrekkhat ahcun buainak a suak phahphah ṭheu tiah kan theih phahmi khal a um.

A tlunah kan sim zo vekin Lai kumthar puai hi Laimi phun le hnam cio in mah le kawh daan cio kan nei. A hrek in Fang-er (Zahau, Sim, Laizo), Tho (Hakha, Thantlang, Khualsim), Dawng Pui (Zanniat), Tenreh (Tapong), Thertsan (Bualkhaw, Phaizawl), Dawngsawm puai (Ngawn), Kuut (Hualngo), Khuado (Tedim), tvp. tiah a phunphun in kanmah le hman daan cio in kan ko.  

Ziangruangah Lai Kumthar puai an tuah?

Kan pipu pawl san laiah himi Lai Kumthar tikcu caan thleng ding hi mipi zate in an hngakhlapzet. Nikhua um daan khal hi fuur ruah a cem hnu lei khal a khu hrih lo caan a si vekin a nuamzet lai fang a si. Lai Kumthar puai ah mah le miphun, khua le daan cio vekin an tuah cio ko na’n a sullam cu a bang aw thluh. Kan pipu pawl in kumthar kan thleng thlang vekin kan dam thlang dingih thihnak kan tong nawn lo ding tiah ruahsannak tumpi an nei. Himi Lai Kumthar puai an tuah hlanah mah le innsungsang ah thianhlim ternak in siseh, khuasung lamzin pawl le khua pakhat le pakhat karlak ih lamzin pawl khal a zate in thiangfaite’n an sial thluh. Cuticun puai caan ah thiangfai le nuam zetin an hmang tlang ṭheu. Himi Lai Kumthar caan ah pakhat le pakhat duhdawt aw zet in zaangfahnak le zawnruahnak thawn an ṭanpi aw ṭheu. Milian, mifarah thleidannak um loin u le nau, sung le khat vekin hmunkhat ah nuamzetin an hmang tlang. Ziangahtile lo ihsin thlaithar pawl inn ah a thlengsal zo ih rilrawng, tihal khal a um nawn lo. Khopkhamzet ih an um laifang caan a si ruangah a si.

Ziangruangah Lai Kumthar puai an tuah? timi thusuhnak thawn peh aw in Rev. San No Thuan in hitin a ngan. Kan pupa pawl in Chin Kumthar puai an tuah duh sannak thu paruk in a um ih cu pawl cu; (1) Kum caang relnak, (2) Lungawi thusimnak, (3) Thluasuah dilnak, (4) Khuasia pawl an dawinak, (5) Rawl thar tawmawknak le (6) Leen khawm awknak tla an si a ti. Cuihtlun ah “Kan pipu pawl ih faanger tuah daan in ziang kan zir thei?” timi thu ah: “Kan pipu pawl ih Kumthar puai tuah daan in kan zir theimi pawl cu: (1) Khuazing Pathian tel loin puai an tuah lo, (2) Nelawknak le ṭanrualnak ah an hmang le (3) Lai nunphung kilkhawi daan in zirh” tiah simfiangnak a nei.

         

Tusan Biaknak lamih Hman daan ṭhenkhat

Tusan ah Biaknak lamin “Lai Kumthar” timi ṭongfang cekci cu a si lo nain himi puai thawn a bang aw mi puai phunkhat a hmang phahtu kawhhran hrekkhat an um. A hmin ah “Thlaithar khawm puai” tiah an ko. Ziangtin an hmang kan ti asile thlawhrawn lo ih a suakmi thlairawl sung ihsin a ṭhaṭha pawl hi biakinn ah an kengkhawm tlang. Cule Pathian hnenah hmunkhat te’n lungawi thusimnak thawn ap tlangnak tuah in hman tlang a si. Cuticun kawhhran le khua sungih um mi farah, mi harsa deuh pawl le Pathian hnaṭuantu pawl hrangah siannak le duhdawtnak thawn zem tlang in caan hman a rak si. Duhdawtnak, zaangfahnak le siannak thawn ti le rawl hmunkhat ah ei-in tlangnak, pawlkomnak a phunphun, leknak a phunphun thawn Lai Kumthar cu an hmang tlang ṭheu. Lairawn (hmunrawn) hmun hrekkhat ih a ummi Laimi pawl cun thlaithar a cut caan, losuak thlairawl le faang pawl inn ah an tlunpi caan January thla hrawngah a tlaangpi thu in himi “Thlaithar Puai” an hmang ṭheu.

Hiti vekin Laitlang le Lairawn ah Lai Kumthar hman caan a bang aw lo na’n a sullam um daan cu a bang aw thotho. A thupi mi cu kumkhat sung Pathian pekmi thluasuah pawl siar sal in an donmi thluasuah a phunphun kha Biakinn ah keng tlang in lungawi thusimnak, pawlkomnak, thluasuah thar dilnak in hman a rak si.  A thuhla um daan tlangpi cu an bang aw thotho tiah lak theih a si. Curuangah a hmin thu ih kan buai rero hnak cun “Lai Kumthar puai” tiah ko lawlaw sehla, cumi khal a remcang thei cuang lo ahcun “Thlaithar Khawm puai” ti lawlaw sehla a ṭha ding, tiah ruahnak ka nei.

Thunetnak

Pathian in kumhlun in liampi ih kumthar sungah kan lut vekin himi kumthar sungah thinlung thar, ruahnak thar, hlawhtlinnak thar thawn lam in hruai ringring hram seh tiah thlacam phahin Lai Kumthar puai hmang tlang ding kan si. A ṭhangsozetmi santhar sungah kan um ko na’n khuahlan kan pipu pawl ih an hmangmi himi Lai Kumthar puai hi sunglawizet in hmang peh vivo ding hi a thupi zetmi a si tiah ka ruat. Nan ruat cio ve ding ka zum.

Lai Kumthar puai hi Laimi kan sinak lang tertu nunphung ṭhazetmi a si. Kan pipu pawl ih kum caang relnak a si. Cumi cu rawl thar an lomnak le kumthar an hmuahnak puai a si tiah a tawi zawng in kan lak thei. Cutin Lai Kumthar puai an tuah tikah an biakmi khuazing pathian hnen ah a liamcia kumhlun sungih a thluasuah zomi par ah lungawi thu an sim ṭheu. Cule a ra lai dingmi kumthar sung khal ah thluasuah an ngah bet theinak dingah an dil. Cuihtlun ah Lai Kumthar puai an tuahnak thawng in an khua sungih ummi zate’n pakhat le pakhat duhdawtawknak le ṭanrualnak a suah ter sinsin.

Cuvek ṭhiamṭhiam in tuisan ih a ummi Laimi pawlin kan ṭong le calai, kan pipu pawlih in roh ta mi nunphung ṭhazetmi hi ṭha tein kan kilkhawi vivo lo ih kan thihter ahcun a reihlan ah nunphung (culture) nei lomi phun hlo kan si ding. Curuangah kan nunphung ṭha zetmi pawl hlo lo ding ah kan Lai Kumthar puai ahhin kan Lai hla, kan Lai Awnmawi, kan Lai laam le kan Lai nunphung pawl a cang thei tawk ih langh ter vivo ding a thupi ngaingai. Cuti in kan nunphung ṭha te ih kan kilkhawi theinak dingah le pumkhat te ih kan ṭanrual thiam sinsin theinak dingah Lai Kumthar puai hi tuah zuam sin uhsi (San No Thuan). Kan hman daan pawl a bang aw lo, kan kawhmi hmin pawl bang aw lo hman sehla a sullam le a tumthami a muril cu an bang aw thluh ko. Curuangah lungrual zetin hmainorpi sinsin hram uhsi.

Kan Lai Nunphung le kan Lai Kumthar puai Pathian in thluasuah sin hram seh! Amen.

Duhdawtnak thawn,

Rev. CJ Hrang Hmung, DMin.
PhD in Development Administration student

Zohphahmi Ca le Cabu Pawl.

Duh Cung Nung, Lai Nunphung, Kalaymyo: Falam Chin Christian Literature Society, 2001.

Greenway, Roger S., Go and Make Disciples, Secunderabad: OM Books, 1999.

Johnson, Robert G., History of the American Baptist Chin Mission, Vol. I. Pennsylvania, U.S.A: Published by the author, 1988.

Mead, Margaret. “New Lives For Old.” New York: Mentor, 1956. Quoted in Paul G. Hiebert, Incarnational Ministry: Planting Churches in Band, Tribal, Peasant, and Urban Society. Grand Rapids: A Division of Baker Book House Co., 2002.

San No Thuan, Chin Kumthar Puai, http://www.sannothuan.com/search/label/Chin%20Kum%20Thar%20Puai%2FFanger%20Puai, Internet accessed on October 22, 2012.

Seamands, John T., Tell It Well: Communicating The Gospel Across Cultures, Chennai: Mission Educational Books, 2003.

Thang Tin Sum, A Wounded World: A Tribal Perspective on the Modern Society, Yangon: Published by the Author, 2001.

Baibal Thianghlim (Falam) 2011.