Vawlei na mangṭha hlanah Midang caah [Ro-Capar] Roh ta ve ca

Hi vawleicung caantawite kan nun chungah hin na neihchiah  chawva in na minung hawi le hrangah thilṭha, rocaah zeidah tanhta khawhmi, chiahta ve awk  zeidah na neih ve? Na damchungah neihchiah siseh, asi loah thil pakhatkhat ro rohta ding na vaneih khawh lo hmanhah, rotling asimi vemi capar pakhat tetal hi na minung hawi sinah  rohta ve khawh i zuam ve usih ca---!!!

Bernard Saw nihcun, "hi vawleicung minung pawl nih kan thihhnu tiangi kan minung hawi hrangah miṭangkaimi kan sikhawhnak umchun pakhat asi vemi cu (capar rohta) chiahta hi asi," tiah arak chim tawn.

William Shakespear  miropi le mi cuanghmuar asi zia kan theih dih, bia le hla ruangah ramkhat le ramkhat doral asimi zong nih  remdaihnak an hmuh phah ti kan theih fawn.

Molton i capar ṭialmi pakhat “Paradise Lost, Pope- Epitles on man” tibantuk te pawl hna kan rel ahcun thinlung hi a virhkhoih  hleiah kan thlaraunun ṭhanghphawk aherhmi tiangin aṭhanghter khawh lai titiangin reltu tampi comentnakah an chimceihmi asi. 

Phillip yancey nihcun "What so amazing about grace" ti cauk le bang nih khan cun Zangfahnak thukzia le a sunlawi zia a kan theihter ṭhan lawng si loin, A zangfahnak a tharin, nawlnawlh in kan nunah a van kan temter ṭhan khawh.

Mark twain- nih cun "Sleepless Night" tiin a ṭialmi nihcun Bawipa nih akan pek mi zaandai nuam, zaan sunglawi chungah thinhnangam tein caan a hmang kho ve lomi, relcawk lo minung an um, cucu hremnak phunkhat asi ve kho timi a van kan theihter hleiah, kan nih lungretheihnak um lo tein, hnangam tein zaancaan kan hman khawhmi vialte a sunlawi zia atakin avan kan theihter ṭhan fawn. 

Isaac Watts  ve nihcun "Joy to the World" ti hla a phuah mi nihcun Zumtu pawl thinlungah  Bethlehem leiah kan thinlung a van kan hoiter ve ṭhan i, Vawilei khamhtu van Siangpahrang Bawi Jesuh Khrih hung chuak cu kan thinlungah hmun van kian ṭhanin kan van chuahter khawh ṭhan.

Wlliam shakespear nih ṭialmi thotho "Merchant of venice" timi nih khan  minunrawng le thlachiat ruatlo pawl nihcun zeithil hmah tuah hna sehlaw hlawtlinnak taktak an hmuhbal lo timi fiangtein avan chim pinah dawtnak taktak nei dingah theihkhawh chungin rak i zuam ve a rak herh ning, beidong loin hramhram i ai zuammi pawl nihcun dawtnak cu an pemh khawh tawn ti a kan cawnpiak.

Longinus- ve nih achim ve mi cu, On the Sublime i caṭial pawimawhnak a chimnak ahcun, caṭial a poimawh ning le a herhning zia duhtharek le lung singang in a chimh hna, "Anmah pulpak hrim zong nih a minthanter khotu capar, a cahmaikip van rel zongi thinlung leiah biaṭhaṭha ai zawimi, lomhnak le hlawhtlinnak leiah a kan hruai khotu cu capar sublimity cu asi" tiah arak chim ve. 

=A donghnakbik ahcun zeidah ka van chim duh tiahcun,  cauk vilate lakah aṭhacem le sunglawicem mi cu BIBLE hi asi. Midang zong nih thlawchuahnak an rak cocio nak hnga  a BIBLE bia lawng zong si loin kan nunphung le khawsaknakah lam akan hmuhsaktu asi mi le a ṭhahnem dingmi capar tluankhattal, ukkhat tetal hi hi vawlei kan mangṭha hlanah rohta khawh i zuam cio ve usih ca.!!!Hibantuk zong hi Pathian sunparnak caah thilṭha kan tuah khi ava sivima ṭhiam ṭhiam ko.

A pakhatnakah Pathian(GOD) or pathian(god) deuh sawn hi saw?

Thil ziangkim khal hi kan pathian an si thei, aziangvek hmuahhmuah khal hi cibai kan rakbuk ziar thei. Kan caanṭhabik le tambik kan pekmi hmuahhmuah pawl hi, abik in Pathian hnen ihsin kan ruahnak, kan zumnak in fehsual tertu thil an si ih,  kan kan theihlo laiah pathian lemah rakhman a ol lawng si loin kan biaziar tihi kan theifiang aṭultuk rori. Cubakah kan mah theihnak le thiamnak pawl khal hi Pathian lemah  kan rak hmang riangri thei fawn. 

1). Pathain thuhnuaiah maw,  nangmai theihnak hnuaiah saw na kuun?

Na theihnak (feeling), ruahnakin a lo thunun maw? A lo herkawi rero maw, ka theihnak in in ti buai dah lo pi, thildang ziang hman cibai khal ka buk dah lo na ti men thei (Luke: 4) thu hi ruat hnik usih! Bawi Zisu in ramcar ih ni 40 le zaan 40 rawlulih a um laiah Setan ih athlemnak kan zoh asilen turhforhnak hi zozo khal in kan tong  hrimrhim ding hi asi, zohman turhforhnak pumpelh thei mi kan um lo,turhforhnak pumpelh thei mi kan um lo, kan ralpa Setan cun tuiṭumte tal cu  cibai i buk awla ati, Setan cun a mah cibai buukter hi athil tum le amission tumpi pakhat cu asi. Amah duhdaan le aremruatnak vekin tui'h kan ceen reronak leilung ahhin buainak le in tibuai theitu thil hlit in akhat ṭheh.  Tluangtlamzet le ruahnak dingzetih khuarkhua kan ruah theilonak pawl tla hi ruahtham zet an si. 

2). Lungsi tein ziangah Pathian na thangtthat thei lo?

Mitam pi cu ziang ruang bik ah si pei thinlung ruahnak tluangtlam le ruahnak dingte le Amah bia dingah caan rellote sung khal thla an cam thei loin ruangah voitampi cu an bei adong ṭheu asi. Hiang vek dinhmun pawl hi zumtu in kan nitinteih kan tonmi an si. Thawzet le ruahnak thianghlim te thawn biathei dingin Pathian hnenah kan dil ringring apawimawh. Kan nunnakah thildang aiin ahmasabik ih kan ngai pawimawh sawn dingmi kan sim leveten cu aiih ṭulmidang, mamawh dang kan nei ṭhenṭhen lala ko ding.

      Mibuaitak cu kan si minung pawl hi, ziangbik na ṭuan, na tuah tiin in sut abangta sehla asim mumal ding thei cuang lo khal cu tor le seng kan um ding ka zum. Mitampi hrang ahcun chet-law maw tiih sunvu nisa mangkengih kan ṭuanak mipawl khal hin acaan ahcun beidonnak in thlentu an rak si riangri caan aum. Asan cu, Sunvu teih kan teimak ṭenṭonak pawl cun aziang ngai khal cu in thlen kupkap cuang lo ruangah arak si. Pathian thu kan zoh asilen, in hnokhnaitu pohpoh cu hlon ṭheh ih Amah lawnglawng zoh le rinsan dingah in duh. 

3). Pathian ahmaisabik ih ret hi kan tiding mi si seh..!

Na  caan na hmannakah siseh, na tangka hmannak khalah siseh, na sumsaw na celet daan in  na duhdan vekin Bawipa na naih thei, na duhdaan vekin na caan khal na pe thei, ziangtlukin na siang ti sawnah a hngat aw sawn. Zo khal Bawipa thawn laicinnak ṭha le tlo hnget zet, Pathian "Aw" khal  theiih nunhahdam zet-ih  anungtu pawl  kan va hmuh tikah, an mah bangtuk  si ve kan va cak e! an nundan cu a va mawi ve  ka tepve sin cak, tiin dawt ve menmen ding kan si lo. 

An duh ruangmen ih va neih hngal an si ce lo. An nunnak ihsin an tonmi phenah ziang thil an tuah, ziangvek in Pathian thlarau thawn lengtlang thei dingin an caan an pek, an nung ti hi kan thei a ṭul zet, sim vivo cun tampi a um. Curuangah an nun ihsin ziang si kan zir ding? Kan nunah ziangmi thil si pei kan ret hmaisat bik ding timi theifiang loih dawngdah zet ih kan nun ding aphan ngaingai. Zumtu nunnak lakih natsia vekih kan nunih in eisiatu khal asi.  

Thukharnak:

==========

=A ngaingai ti ahcun kan duhbikmi nei thei dingah cun amah nakih ṭul sawnmi thildang kan nei thei cuang lo asi lo sawm? Curuangah simduh mi cu tu ahhin ziang si kan ulbik mi le ka mamawh bik ti thei loin ziangtik tiang saw kan ṭulbikmi le kan pawimawhbik ti thei loin ziangtik tiang hi saw kan mairuahnak (pathian) le kan mai theihnak (pathian), kan mai hmuhnak (pathian) tuahaw cop in kan nun kan hman vivo heih lai ding? Maw zumtu, ṭhangharh a cutuk zo, ziangvek pawl in so kan nunnakah (pathian) si loin (Pathian) rethmaisa thei loih in tuahtu ti hi, mah le nun cio X-ray (check awksal hnik u sih). 

=Kan nunnak ih apakhatnak dinhmun acotu ding ngaingai kan Lalpa, Pathian hi asi. Cutivekin kan caan hmannakah siseh, kan sumpai hmannakah siseh, kan innsang, kan rual  pawlnak tiangin Amah in pakhatnak co a duh. Kan nunnakah Pathian Thlarau hi kan riahsiatter pang kei tihi aphan umtukmi asi.  Ziangmi ah kan nun kan hmangtambik timi kan theifiang asilen kan nunah Bawipa'n pakhatnak dinhmun aco thei ding. Bawipa in lo thlawsuah ko seh.

Nawlngaihnak-Le-Zumhnak-Theihfian-A herhning zia hi..!

Thilhmun si ṭungi, ahmun le hma naih in adang dangin hman khawh veve an si. 

Pathian nawlngaih timi umzia cu Amah Pathian cungah dawtnak kan langhter tinak asi, (1John 5:2-3), Ahrangah zumhawk-tlakin kan um ti langhternak zong asi fawn,(1John 2:3-6), Amin kan thangṭhat, kan sunlawih tinak zong asi fawn rih(1 Pet 2:12), kan thlawchuah donnak hrampi zong asi(John 13:17).

Zumhnak hi Pathian lawmhternak caah aherh ngaimi asi(Hebru 11:6), cu kan zumhnak cu adik, ahman asi ahcun Jesuh Khrih nih akan cawnpiak ning bantuktein nunziadawh le thianghlimtein kan nung kho. Bawipa nawl hi kan neih le chiah ruangah, kan vaduhtuk ruangah khin va si hleng loin kan dawt ruang tuah khin asi. Pathian nawl hi kan ngaih khawh, achan cu voikhat Khrih kan nun in kan cohlan ahcun khamh kan si. Siamthar kan si, ahlan kan nunning kha asi ti lo. Paul nih achim mi cu, “Mi zeihmanh hi Khrih he an i pehtlaih tikah cun mithar asi; anunning hlun kha alo cang, nunning thar kha aa thawk cang(2 Kor 5:17).

Pathian nawl kan zulh tikah, lunglawm te le hnangam tein kan nung kho i, ningzahnak kan nei lo, zungzal afekmi , ahmunmi zumhnak in kan khat. “Bawipa Thlarau aumnak hmun paoh ah luatnak aum” (2 Kor 3:17). Pathian kha anawl ka ngaih ahcun, amah kha kan hngalh tiah fiang tein kan  hngalh (1 John 2:3).

Nawlngaihnak:

===========

Pathian aw theitu hrangah, zumhnak nakin ngawlngaihnak apawimawh deuh. Peter nihcun zaankhuadei sur avorh i ahlawhchamnak hmunah Jesuh Khrih bia adontikah el loin anawlngaihnak cu atakin langhter tikah ahlawhchamnak hmun thengte ahkhan hlawhtlinnak taktak nga ruhcawklo an tlaih ṭhan ti kan baibal ah kan hmuh. Peter nih nga taktak thlaih lo ding phannak hmanh in nawl apetu Khrih nawlngaih le zulh kha abiapi deuh ah achiah.

• Syria ralkap General Naaman cu Elisa nih Jordan Tiva-ah voi(7) tiang i hnim dingah nawl apek, dam ai zumh le zumh lo lampang si hleng loin nawlpeknak cu angaih caah cu nawlngaihnak te ahcun damnak aum. Bethesda Tikulh pawngah ait zungzal mi mi zeng pa sinah Jesuh Khrih nih tho..! na ihphah lalaw, ke in kal ati ahkhan zengpa nihkhan tuah hmaisat ding anei hlei lo na khin, nawlhngaih ahrangah aza. Culawng si loin Jesuh nih Lazaruh thihnakin athawhter ah khan Lung kha ṭhial uh ati hna, a ngaingai te ti ahcun Lung ṭhialtu pawl nih khan Lazaruh athawh ṭhan taktak kha an zum lo. 

• Lazaruh far le hmanh nih khan an zum lo, nawl petu Jesuh Khrih bia bantuktein Lung ṭhial kha an tikhawh tawk cu asi ko. Kanan khua nupiṭhitnak puaii misurzu adihah khan belchungah ti rawnkhat hmaisa dingin nawl apek hna tikah belchungah ti rawnkhattu pawl nih khan zeicaah dah belchung ti an rawn khah chan  an theih le theih loah Jesuh Krih thilti khawhnak ai hngat lo, nawlngaihnak he belchungah khattein ti an rawn ding kha an tuahherh ve mi cu asi ko.

Nawlngai ding cun kan ngaih dingmi bia kan don a hau, cucu asi ko. Minung lei alangsar lem lo, Pathian tu alangsar deuh, ngawlngaitu minung acanghvaih hlanah Pathian bia aphan hmaisa tawn. Minung nih nawl angaihnak ding achan atheih viar kherkher ahau lo i, nawlngeitu Pathian nih ti uh, tuah uh atimi kha ngawlngaitein rak tuah, rak zulh kha kan rian nganbik cu asi ko. 

ZUMHNAK 

=========

Zumhnak belte cu, minung nih bia adong hmaisa ve lo, Pathian bia umcia (Logos) hmangin Pathian auhnak, kawhnak,halnak tbk... asi. Nazereth Jesuh tiin a autupa sinah khan an tuahpiak khawh na zum maw? tiah ahal hmaisa kher. Van ruat ve hmanh, Bethesda Tikulh kam i damlo pa sin ahcun nawl apek i dam. Asianin, Mitcaw sin belte ahcun, Jesuh Khrih a auh hlanah Mitcawpa acangvai hmaisa. Phar pa nihkhan Jesuh kha a auh tikah, “Na duh ahcun na ka thianthlimter khawh,” tiah ati hmaisa fawn. 

Kum (12) chung tiputnu kha Jesuh nih khan nang thipunu atu in rak damcang ati hmaisa lo. Thiput nih khan, “Apuan hmanh kha ka tongh khawh ahcun ka dam ko lai,” tiah alungchung in ati.(Mathai:9:20). Zumhnak aneih hmaisat ruangah Jesuh puan cu ava tongh....cutikah Jesuh nih, “Ka fanu na thinphang hlah! Na ka zumhnak nih  an damter cang,” tiah ati. Cu caante ahcun adam colh.

• Jesuh Khrih nih zeitindah bia kan kamh, “Zeipoh lungawṭawm lo tein nan hal ahcun nan hmuh lai,”tiah akan ti. Pathian bia kan sinah aphak hmaisat(revelation) si loin Pathian bia umcia(Logos) hmangin Pathian cawlcanghter kan timh asi ahcun, minung nih tuah ve ding aum, cucu ZUMHNAK asi. Pathian bia ah kan i hngahnak ahhin Pathian acangvai hrimhrim lai ti ZUMHNAK, theihthiamnak aneih lo ahcun airuahchanmi hmu loin a um kho tawn, ahlawhcham kho tawn fawn. Cu ZUMHNAK ahcun minung nawlngaihnak he hmunkhatah akalkop aherh zungzal. Minung leiin tuah hmaisat ding herih zong arak um lengmang ve tinak asi cu. Nabeltein Nawlngaihnak belte ahcun minung nih tuahhmaisat ding anei lo i, Pathian bia van phan mi kha nawlngaihnak he rak zulh tu kha asi deuh.

Note: Zumhnak le Nawlngaihnak an kalkop ning le an i ṭhen ning kan theihfian asi ahcun umzia nei loin chet law maw tiah thla kan cam nain beidong colh ṭhan tibantuk, zaangban ngaiin Pathian rianṭuan i ti ve ṭungi atheitlai mumal hmuh ding um fawn ṭung lo dinhmun le nun hi kan pumpelh khawh ṭheu lai ti ka zumh.

Biatak-Cu-Nan-Hngalh-Lai i-Cu Nihcun-an Luatter Hna Lai-(Hosea 4:6)

Ka mi hna nih keimah cu an ka hngalh duh lo caah an rawk. Nan nih tlangbawi hna nih keimah hngalh kha nan duh ve lo i ka cawnpiaknak khan an hlawt, Cucaah nanmah le nan fapale hna cu ka tlangbawi sinak khan kan hlawt hna. (Hos.4:6)

• Biatak cu arak umcia ko, theilo hmanh usihlaw biatak asi cia ko. Biatak kan theihkhawhnak naicem le olsambikcem mi cu Pathian bia hi asi. Asinain Jesuh nih achimmi cu, “HNGALH” hi asi. Pathian profet hna kaltlangin tihin arak chim, “Ka mi hna nih keimah cu an ka hngalh duh lo caah an rawk,” tiah arak ti.(Hos 4:6)

• Theithiam dingin Jesuh kehramah kan cawn huamlomi hi apoinakbik ahram cu asi. Marthi kha rawl chumhchuan in abuaituk ti kan theih, Jesuh cawnpiannak thawngangin angaitu a unaunu Mari tiangin athik ti kan hmuh ko kha, coka bung le bel i pompah in Marthi hmurbo nawn in a van um ding ko khi ka mithlam ah avan cuang.

• Voikhat cu Sangtea hi zawtnak theih lar lem lomi “Aamvel” an timi hi nei kaw, ṭhenkhat le bang nihcun hi zawtnak hi an ṭih ngai tawn mi asi fawn. Cu kawng achimtu poh nihhin afahzia hi an chimh zungzal tawn. Asinain amah nih a chimmi cu, “Mi nih afak afak an ti asi ko nain, kei nihcun tlangrai bantuk men  ah ka hei ruah men, afah zong ka thei lem. Mi nih an thinlungin an zumh caah felnak, hlawhtlinnak zong an hmuh tawn ko, “timi bia” hi “Amen” ti sawh men loin atakin ka nung chungril taktakin kan van i tlaih tik ahcun, A vuaknak vual, hliam le hma ruangah ka damcang timi hi ka chung leiin umawk hngal loin a hnawh bakin avan ka hnawh cang caah kai sum kho ve ti lo caah, ka kaa thengtein damnak cu ka van phuan, keimah i aummi zawtnak hrik(Virus) nakin aṭhawng deuh, acak deuh ti ka theih fiang caah ningzah pelpawi te zong um loin Pathian si ahcun ka phuan.” 

• Tihin avan peh ṭhan, “Ka zawt lio ahcun Arti le Arsa lei hrimhrim cu ei lo dingin akan ti, voikhat cu nu pakhat zong hi adam hnuah arsa a ei ruangah cu azawtnak cu avan chuak ṭhan tiah aka cah fawn. Kei zong nihcun, aw si a si maw, ei lo ding asi cu ka hei ti ve ko, asinain, cu lio ahcun ka fawn in umhar phenah tiin google chungah zeibantuk dah ei ding, ei lo ding timi pawl cu ka van zoh ciammam tik ahcun, “Awmvel”(Herpres Zoster) neih lioah rawl ṭhacem pawl lakah Arti hi arak i tel ziar. 

o Cuti ka theih hnu cun i sum lem cun ka ṭhuat thluahmah, rak thei lo ning law cu, theihlonak salah ka rak um peng hnga i, thinphannak le ṭihphangin ka rak um zungzal hnga i, a herhlo tukah sum thlorh in ka rak i sum fawn lai, Arsa zong cu ka van zoh ṭhan google ahcun, Taksa nih aherh mi (Lysine: Arginine ratio) sannak arak si hoi fawn, cuticun ka van ei ṭhan hoi, culawng si loin, “Zeipoh hi lawmhnak biachim khawh cun athianghlim” tih pei asi kha tiin lawmhnak bia cu ka chim khawh hnu cun, Pathian sin i kan app hnu ahcun athianghlim ko cang cu teh tiin ralṭha ngai cun ka ei, ka khim ning hmanh hi tiawk ṭha lo khi si! Cuticun anini in ka dam, ka ṭhawng chin lengmang fawn.”

Note: Sual nihhin hrokhrol le afiang lomi thil in akan hlen tawn, theihthiam lonak hmangin salah akan tuah fawn. Curuangah “Anti” tibantuk, mah cu nu, mah cu pa nih achim tibantuk sawhsawh men si loin kan mah thengte nih Pathian bia hi relkhawh, cawnkhawh, theih khawh, hngalh khawh kan i zuam ahau. Cucun, Thlarau ngunnam (Pathian bia) cu i lak usihlaw, kan theihnak hmangin Pathian nih ṭhawnnak, thazaangtharin akan thuam ṭhan lai. Bawipa thlawchuah na cungah atharin um ko seh.

Vailamtah-(CROSS)-Hmannak-Dang Dang

• Vailamtah timi biafang kan chim lecangka in zumtu thinlungah zeidah acuang colh?  Jesuh Khrih vailam an tahnak (CROSS)kha kan mithlam ah direct in a van cuang colh mi cu asi. Pathian fapa thihnak, kan sual ruangah kan tuar ai  akan tuar piaktu asi ti kan theih colh. Vailamtah timi hi vawlei nih kan theih ning ai lo cio theng lem lai lo dah..! Vailamtah sen(Red Cross) hi, hi vawleiah khuaruahharmi, vansangmi le bomhherh mipawl bawmtu timi (Organization) bu aitimi pawl nih vailamtah sen cu hmelchunhnak (sign)ah an hman. Abikin i kahnak hmun tibantuk, ralkahnak ruangah thihnak rapthlak tibantuk aumnak hmunah vailamtah sen (Cross Society) timi bu nihcun hehtiah mi thlawpbul  rian cu an ṭuan tawn. Roldonak hmunah Vailamtah Sen(Red cross) mawtaw siseh, vanlong siseh, lawng siseh cupawl cu ahohmanh kah thiang a si lo. Zeiruangah tiah cun misual miṭha ti thleidannak um loin azeilei poh an si zongah hliamhma tuartu pawl zohkhenh cu an rian asi.

• Saṭhil lei zohkhenhtu pawl belte nihcun an i chinchiahnak sign ah (BLUE CROSS) an hman ve thung. Saṭhil damlo pawl zong zohkhenh in  minung pawl nih saṭhil ngandammi sate kan ei khawh cio nak hnga saṭhil vulh mipawl zong cuticun an zohkhenh ve hna. Saṭhil tlangrai, zawtnak hrichia nih a tlunh sualnak hnga lo tiin an theih khawh chungin an zohkhenh hna. Kan nih laimi zong nihhin kan pi le pu chan liao thokin an thil an rak hual mi si maw, asi loah an haulciami heitibantuk chinchiahnakah mau karlak asi lo le funghreu cu  cross pungsan bantukin akalh  zawng hna khin  ramri an halhnak hmunah  an rak phun tawn. Mi pakhatkhat nih mah cu fungphun mi si maw, puansente cu an hmuh ahcun aneitu asi loah ahalhtu an um cang ti an theihkhawh tawn. A hohmanh nih cuh ding thil ah an ruat bal lo.

• Kan nih zong hi Pathian nih Eden Dum chungin hnawhchuahmi, Pathian sunparnak a tingco ban ve ti lomi kan rak si. Sihmanhsehlaw, cung Pathian dawtnak, dongh ni nei lomi nihcun puanchia bangin hlonhta akan sian lo caah zungzal hellmei chungi kan tlak ding cu aruahngam lo kan van ti than lai, A ta kan si ṭhan khawhnak hnga Afapa Jesuh Khrih cu Vailamtah (CROSS) cungah ningzah mualphonak tuarin cu CROSS cungah cun athisen cu athlet ṭhan, cu a thisen hmang cun akan chinchiah ṭhan, akan hauh than. 

NOTE: Curuangah ahohmanh nih akan chut kho ti lai lo. Cung Pathian chinchiah mi fale kan si cang. Curuangah hi vawlei cungah Pathian fa i, chinchiah mi kan sinak atheithiam lomi, atheiduh lo tu, athei ko nain amah hrangah anung duh lomi pawl hi vanchiat vialte lakah achiabik aihuahtu cu an si ko.

Hiip-khawh-Lomi-si hi-ṭih-anungtuk:

Vawlei hi siseh, achung thilri hi si hna seh, thlaihchan hna hlah u. Vawlei hi nan thlaihchan ahcun, Pathian dawtnak kha nan chungah a um lo. Vawlei ta asimi thil paohpaoh – pumsa duhnak tehna, mi nih zoh an duhmi thil hna, mi nih phorhlawtnakah an hmanmi thil tehna hi Pa sinin a rami an si lo; vawlei in arami lawngte an si dih. (1John 2:15-16)

• Thir a hiip kho mi (taanlaih asi loah mirang cun magnet) hi thil ṭangkai ngaingai mi asi. Innsatu pawl hrang ko ahhin aṭha in a sunglawi khun. Zeiruangah kan ti ahcun, thirkehrenh an thlakmi, an thlaumi tete pawl khi hawl menmen khawh an si loh, cutikah thir hipnak(tanlaih) thacahnak cun avan hawl duahmah tik hna ahcun thirkehrenh pawl cu ahiip hna caah avan benh thlauhmah colh. Asinain, thirkehrenh thingi khenhchih cangmi asi loah thing nih hngettukin anenh cangmi pawl belte cu ahiip khawh ti hna lo caah an tang lan tawn.

• Cubantuk tein kan nih zumtu zong hi, ‘Thiang Lawr’ tikah cun vanah hiip cho in kan um ve te lai. Sihmanhsehlaw, vawlei hiipnak aphunphun zong nihcun an thaneih zeizongza vialte sawrkhawm in hehtiah hipkhawh an rak kan timh ve fawn lai. Vawlei nuamhnak le rumnak, diriamhnak chungah, thirkehrenh thingi hngetbur i khenhmi bantukin a nung mipawl siseh, vawlei thil nih hngertukin anenh mi pawl  cu, vanlei cahnak nihcun a hiip kho ve ti hna lai lo, taanta asi te lai. Curuangah vawlei thil chaw le va, nuamhcennakah i hngattuk ciitcet  hlah mu zumtu! Vanlei hipnak nih an hiip khawh ve lo sual ahcun apawi tibak chim ding na ngei lai lo. 

• Bawipa atharin nan nunah in thlawchuah ko seh.

Lai-Baibal-ah-Remh(Edit)-Dingah-Saduhthahmi-Ṭhenkhat tete

Dr. Van Bik nih laimi kan caah kan holh tein “BAIBAL” a kan leh piak mi hi zeitluk sunglawi le vanṭha khi dah kan si. Upat zong ka ka upat i, ṭih zong ka ṭihzah fawn. Hi kan lai “BAIBAL” chungi cafang ṭial ning tete si maw, Comma, Fullstop/period, Semicolon, Colon, Question mark, Exclamation, Open quotation, Close quotation, Apostrophe tibantuk tete pawl he pehtlaiin Dr. Clifford Vanthang nih van remhṭhat (edit) dingah saduh athahmi pawl tete cu atanglei bantuk hi an si hna......

1.Gen. 11.5 "Cun... Bawipa cu a rung tum i "Atu cu hi mi vialte hna hi..."
Remhmi : "....i, ah hin coma a um lai.

2.Gen. 18.19 "...a fale hna kha a cawnpiaknak hna hnga..."
Remhmi : "...a fale hna kha a cawnpiak hna nakhnga..."

3.Gen. 18.30. "... 30 lawng um hna selaw tah?"
Remhmi : "Sawmthum lawng um hna selaw tah?"
(Sawmnga in pahra tiang cafang lawngte hman a si caah 'sawmthum' tiah cafang hnan ve ah a tha deuh lo maw?.

4. Gen. 19.4 "...Sodom khua mi pa nih khan..."
Remhmi " "...Sodom khua mi pa hna nih khan..."

5. Gen. 19.15 "... Lot cu an hnawh i..." 
Remhmi : "Lot cu an thawh i..."

6.Gen. 29.8 "...tuurun vialte kha kan pumh dih hlan hna le..."
Remhmi : "...tuurun vialte kha kan pumh dih hna hlan le..."

7.Gen.29.18 "...Rachel hi na pek lai a ti"
Remhmi : "...a ti." (Fullstop a um lai).

8. Gen. 30.36 "Cun cu run cu..."
Remhmi : "Cun tuurun cu..."

9. Exodus 2.15 "Cucu Faro nih a hngalh tikah..."
Remhmi : "Cucu Faro nih a theih tikah..." (Mirang Baibal 10 renglo nih 'heard' an hman caah 'theih' si dawh deuh a si).

10. Exo. 5.13 "Sal uktu pawl nih khan an hnawh hna i,..."
Remhmi : "...an thawh hna i,..."

11. Leviticus 10.11 "Israel mi hna kha Moses in Bawipa nih a chimhmi..."
Remhmi : "...Moses hmang in Bawipa nih..."

12. Nambar 3.27 "Kohath cu...thlatu a si."
Remhmi : "... thlahtu a si."

13. Nam. 3.33 "Merafi cu...thlatu a si."
Remhmi : "...thlahtu a si."

14. Nam. 32.28 "...Israel miphun hna chung i hrin hna an lu cio kha ...."
Remhmi : "Israel miphun hna chung i an lu cio kha..."

15. Nam. 33.3 "Thla khatnak thla, cu thla khatnak thla a ni hleinga ni ah, Rameses in an i thawh: (semicolon, ka font i a um lo caah colon ka hman) lanhtak a thaizing ah Israel mi hna cu Izipt mi vialte hmuh ah teinak in an kal."

Remhmi : "Thla khatnak thla, a ni hleinga ni, Lanhtak a thaizing ah, Israel mi hna cu Izipt mi vialte hmuh ah teinak in Rameses in an i thawh."
(Kan peh than te lai)

16. Deuteronomy 6.7 "...na chim lengmang hna lai."
Remhmi : "Na chimh lengmang hna lai."

17. Deut. 23.18 "... uico si man siseh,..."
Remhmi : "... uico man siseh,..."

18. Deut. 23.25 "Nan innpa rawl dir lio..."
Remhmi : "Nan innpa facangkung dir lio..."
(Mino caah theih a fawi deuh hnga)

19. Deut. 32.24 "...sivai tha rai nih a ei hna lai i..."
Remhmi : "...sivai hrirai nih a ei hna lai i..."

20. Deut. 33.8 "...Bawipa nangmah nih nan duhnak cu..."
Remhmi : (A) "...Bawipa nangnah nih na duhnak cu..."
"... zumh awk tlak nan sal hna..."
Remhmi : (B) "... zumh awk tlak na sal hna..."

21. Deut. 33.20 "... Gad a kauhtertu cu..."
Remhmi : "...Gad pennak a kauhtertu cu..."

22. Joshua 6.13 "... muko hna cu tum pah lengmang in an kal: (semicolon, ka font ah a um lo)..."
Remhmi : "...muko hna cu tum pah lengmang in Bawipa kuang hmai in an kal:...."

23. Joshua 8.31 "Bawipa, sal Moses nih..."
Remhmi : "Bawipa sal Moses nih..."
(Bawipa hmai ah coma a um lai lo)

24. Joshua 22.9 "...an then i..."
Remhmi : "... an i then i..."

25. 2 Samuel 3.29 "cun Joab chung hna lakah hin thil chuak a ngeimi siseh,..."
Remhmi : "...thi chuak a ngeimi siseh,..."

26. 2 Sam.15.2 "...tiah a leh tikah..."
Remhmu : "...tiah an leh tikah..."

27. 1 Siangpahrang 9.13 "...annih cun Kabul tiah an ti hna."
Remhmi : "...annih cu Kabul tiah an ti hna."

28. 1 Siang. 9.23 "...Solomon rian cung i bawi bikbik hna cu hi zanga le sawmnga hi an si."
Remhmi : "... zanga le sawmnga an si." ("hi" a hau lo).

29. 1 Siang. 10.13 "Cun Siangpahrang Solomon nih Sheba siangpahrangnu cu a duhmi vialte, Siangpahrang Solomon nih amah siannak in a pekmi hlei ah a halmi vialte zong kha a pek dih."

Remhmi : "Cun Siangpahrang Solomon nih Sheba siangpahrangnu cu a duhmi vialte, amah siannak in a pekmi hlei ah a halmi vialte zong kha a pek dih."

30. 1 Siang. 20.28 "... nelrawn pathian a si tung lo, an ti caah, cucaah hi mibu nganpi hi..."
Remhmi : "... nelrawn pathian a si tung lo, an ti caah hi mibu nganpi hi..."

31. 1 Siang. 20.42 "... na luatter caah, cucaah a nunnak caah..."
Remhmi : "... na luatter caah, a nunnak caah..."

32. 1 Siang. 21.15 "Jezebel nih Naboth cu lung in cheh a si cang i a thi cang ti a theih cangka Jezebel nih..."
Remhmi: "Naboth cu lung in cheh a si cang i a thi cang ti a theih cangka Jezebel nih..."

33. 2 Siang. 1.10 "Keimah cu Pathian mi ka si a si ahcun..."
Remhmi : "Keimah cu Pathian mi ka si ahcun..." ('a si' hi biahlei a si).

34. 2 Siang. 4.39 "... zun pakhat a va hmuh i cu zun cun a puan khat in um tlai cu a lawh i.. "
Remhmi : "... zun ruang pakhat a va hmuh i cu zun in a tlaimi um tlai cu a puan khat in a lawh i..."

35. 2 Siang. 7.3 "... zeicahhen mah ka hin kan thih tiang kan thut ko lai?"
Remhmi : "... zeicahhen mahka ah hin kan thih tiang..."
("mahka hin" cu 'from' a si i, "mahka ah hin" cu 'at' a si).

36. 2 Siang. 10.13 "... va tlawn awkah kan rung a ti."
Remhmi : "... kan rung," an ti.

37. 2 Siang. 10.17 "... Samaria i Ahab ta a tang rihmi paohpaoh kha..."
Remhmi : "Samaria i Ahab innchungkhar a tang rihmi..."

38. 2 Siang. 12.21 "Amah kha atu i a thattu hna cu.. "
Remhmi : "Amah kha a thattu hna cu..."

39. 2 Siang. 21.11-12 "... Judah mi kha a sualter hna caah, cucaah Bawipa, Israel Pathian nih..."
Remhmi : "Judah mi kha a sualter hna caah, Bawipa, Israel Pathian nih..."

40.1 Chanrelnak 2.21 "...kum 60 a ti ah a ṭhit Segup kha a hrinpiak."
Remhmi : "... a ṭhit i Segup kha a hrinpiak."

41. 2 Chanrelnak 20.14 "Cun Bawipa thlarau cu..."
Remhmi : "Cun Bawipa Thlarau cu... "

42. 2 Chan. 25.6 "Cun ngun talen sing khat in..."
 Remhmi : "Cun ngun talen zakhat in..."
(Mirang Baibal tam nawn nih zakhat an ti i, Kawl Baibal nih thongkhat a ti).

43. 2 Chan. 31.19 "... an khua ta a si mizapi ram i..."
Remhmi : "... an khua ta a simi mizapi ram i..." (simi)

44. Nehemiah 11.24 "... hi mi hna lungthin a cheutu hna cu Pethahiah a si."
Remhmi : "...hi mi hna lungthin a cheutu cu Pethahiah a si."
(Plural object caah 'hna' a um cang i, singular subject caah 'hna' a um awk a si lo tiah ka ruah).

45. Nehe. 12.46 "... Asaf nih hlasatu hna hruitu bik le..."
Remhmi : "... Asaf cu hlasatu hna..."

46. Esther 4.3 ah hin biathluan pakhat ah 'i' lawngte 7 a um caah a rel a nuam deuh lo. A tanglei bantuk hin semicolon hmanah a ṭha deuh hnga maw?
Remhmi : "...Judah mi caah ṭahnak a um i rawl an ul; an ṭap i an ngaih a chia; a tam deuh cu buri an i aih i vutcam an i phulh." 

47. Job 22.5 "... na sualnak hi dongh a hngalh lo."
Remhmi : "... dongh a hngal lo." ("h" hlonh ding)

48. Salm 77.13 "... Nangmah tlukin a nganmi pathian zeihmanh an um lo."
Remhmi : "... Nangmah tlukin a nganmi pathian ahohmanh an um lo." Or "...pathian dang an um lo."
('zeihmanh' cu 'thil' a lawh caah KJV nih 'who' a hman bang in 'aho' hmanah a ṭha deuh hnga maw?)

49. Salm 122.6 "... an thluachuak hna seh."
Remhmi : "... an thlua chuak hna seh."
("Thlua" hi noun a si i, "chuak" hi verb a si caah komh awk a tha rua lo dah)

50. Isaiah 1.12 "Keimah biak awk i nan rat tikah, hi vialte hi nan tuah lai tiah aho nih dah an in ti hna? Ka biakinn chungah hin torcawl len u tiah aho nih dah an in fial hna?"
Remhmi : "Keimah biak awk i ka biakinn i nan rat tikah, hi vialte hi nan tuah lai tiah ahonihdah an in fial hna?"
("Ka biakinn chung ah hin torcawl len u tiah aho nih dah an in fial hna?" timi biathluan hi Baibal dangah kei cu ka hmu bal lo)

51. Is. 38.10 "Ka nunnak hi chan tling tein nun thlu loin..."
Remhmi : 
1. "Ka nunnak hi chan tling tein nung thlu loin..."
2. "Ka nunnak hi chan tling te i nung loin..."

52. Is. 38.21 "Isaiah nih siangpahrang cu theipi in sibang ser law..."
Remhmi : "... a bangmi sii ser law..."
("Sibang" ti hi lakhruak cun theih a har caah "a bangmi sii" ti ah lungpem a fawi deuh hnga).

53. "...Zeihmanh tuah loin maw na um ko lai kan celh lo tiangin na kan inter ko lai?"
Remhmi : "... na um ko lai? Kan celh lo tiang in maw na kan inter ko lai?"

54. Ezekiel 16.9 "... na thi kha ka tawl i chihriti ka thuh."
Remhmi : "... chihriati ka thuh."
("Chiti" zong hman khawh a si ko hnga lo maw?)

55. Ezek. 19.9 "Sio in bawm chungah an hruaih i..."
Remhmi : "... an hruai i..." ("h" hlonh ding)

55. Ezek. "... laksawng nan pekchanh hna le..."
Remhmi : "... nan pekchanhmi hna le..."

56. Ezek. 27.6 "...Kitim tikulh rili kap tufar thing in..."

Remhmi : "...rili kap tupi farthing in... "

Note: Dr. Clifford Van Thang siannak ka halhmaisa hnuah ka van ṭialmi/(update) mi asi.  

Bawipa cu aka khaltu asi (SALM 23:1-3)

Salm: 1-3

Bawipa tuukhal bantukin aka vengtu asi, ka herhmi vialte kha aka pek dih. Ramhring lakah aka bawhter, dinhhmun ti pawngah aka hruai. Thazaang thar kha aka pek i arak ka kamh bantukin ahmanmi lamah aka hruai.

Thalcamnak:

Bawipa, nang cu tuubangin akan khal zungzaltu na si. Na kan kilven, Na kan dawt, Na kan huhphenh. Kan ralphaw na si zungzal, zeibantuk hmanh a ṭih ding kan si lo. Asinain acaan caan ahcun, Bawipa, ṭihnakin kan khat tawn. Zumhngam lonak, ṭihphannakin kan khat tawn. A caan ahcun ngaihchiatnak, lungchia in siseh kan um tawn. Buainak kan van ton caanah, kan thin ahang. Maw cung Pathian hi vialte lak hin kan tuahawk asi mi le, kan zulhawk asi mi pawl hi kan cawmpiak ko. Bawipa zumhtlak na si zia na kan cawnpiakmi vialte kha atharin kan thinlungah kan theihter ṭhan ko maw Bawipa. Cutin zungzalin kan in tlaihchan le zumh khawhnak hnga. Nang cu kan nunnak akan khal zungzaltu Pathian na si, kan nih zong zungzalin na ta kan si. Amen.

Lo-Rianṭuantupa-Le-A nupi

An nupa cun azingzingin an thawhka bak cun heh tiah an i si colh-----

• Pasal :Chun nitlakin innah na um, na rianṭuanmi zeihmanh ka hmu lo. Nathathutuk na van ṭuan ve chun ahhin dawkawng na lo, na taw arittuk caan hi alakkain na liamter sawh men..! 

• Nupi : Thinhang nawn cun asam van i tompah cun an pa cu, thaiziing cun nang inn ah um, kei loah ka kal lai, cun innchung rianpawl hi nangmah nih rak ṭuan viar.

• Pasal :Awhrang nawn cun aw aw..!! Va kal, va ṭuan. Na ṭuan tawnmi cu ka rak ṭuan viar lai.

• Nupui : Cawhnuk raksur law, Arrawl , vokrawl zong rak pe fawn hna. Rawl rak chum law, bung le bel vialte hna zong kha tleu lingleng tete in rak nawt dih hna. Inn kha athian khawh chungin rak phiat law zial zong rak nawt...

Nikhat hnuah, an nu lokalnakin avan tlun hlanah cawhnuk cu ka sur lai ati cuahmah lio ahcun acalpadarah hngal lakin cawpi nih aperh. Vokrawl pe dingin avakal ṭhan, vokinn thingbeuah avaisuk hoi ai! Arrawl pe dingin kalnanan a arrawlbik a philh hoi ai! Zial anawhnakah akawng aicangh hoi, rawl chumhchuan cu avan tuah ve asinain eitlakah achuah hoi fawn lo. Akawng aicangh ruangah annu lokalnakin avantluk tikah ai kholhnak ti zong alum kho tilo zeitiawk thei ti lo cun ihkhunah ai chepphurh ti si....

Zaanlei ahcun annu cu lo cun avan tlung------

• Pasal : Kannu, inn lei rian hi zeite ahkhin ka rakrel tawn lo,thadit tham zong si pek lai loh tiah ka rak ruah tawn.  Lo lei rian ka ṭuanminakin ahahdam in, arak olhlei cuang lo hi teh! Naphaktawktein innlei na rak zohkhenhnak pawl hi ka rak hmuh thiam lo ruangah asi. Tuhnu ahcun ka theihthiam cang lai, narakbaatuk lai tihi ka pomthlap cang tuhnu cun. Tuhnu cun zeitikhmanhah kan sawisel ti lai lo. Kannu nai tello ngaingai hi cun kan innchungkhar hi zeihmanh arak tlamtling kho lo hi teh, tiin an pa nih mithlihal nawn pahkhin lakphakti vanlum lawlaw ko hme avan tingam ciah lo deuh...Heeee :) :) :) 

#Note: Na nupi,pasal nih aphaktawktein arianṭuanmi, athiltuahmi pawl kha sawlselpiak siang loin lawmhpiak thiam i zuam, cuti na tuah asi ahcun nan nupa nun ainuam lai i, nupa lungrual le zohchuntlak nan van si ko lai....thil harsa pakhat hmanh a um lo, chungkhar nunah nurian,parian ti aum lo. Midang ṭhatlonak na hmuh i, na sawisel zungzal hna asi ahcun dawtnak caan na nei lai loh tiah Mother Teresa nih arak chim bal.

Virginity-Sunlawinak-Olthadekin-Zuar Lai-Ci

Tutan cu hibantuk lei hi van ti ve duak ta u sih. A hlankantein ka thinlung chungah a taap pengmi biatlang pakhat  te cu tulio vawlei (New generation)kan hman cuahmah lio mi ahhin nang! zumtu tiah aichal ve mi Pathian biakinnthiang zong mah le tawkin ṭihzah ve thawkhatin ai hngaltu atu Pathian hmaiah na him maw? Na nun a himtaktak maw? A Thawngṭhabia aupi dingin auhmi kan nih mino vailte hna, na him tawkin nai hngal maw? Nai thei maw?

• Nupasualnak (sex) hi Pathian nih  nupa nunak lawng i, rem aruahmi, khua a khanmi, asi lioah mitampi nihcun tulio channih akalpi mi pei asi cu tiah remcaannak i hawl ziarin, an zei hriktida hmanh athak lo, zeite ahkhin khin an relduh ti lo, cubantuk thinlungpuin, achan nih pei aneih cu tiin chantiluan kan ti ko lai cu, nunpalok,duhdah ngaiin nun, amin in zumtu, chunglei cinghngia lenglei tuhmul aichinhmi zumtu kan tamtuk hringhran. A bikin zumtupawl nunnak ah buainak le harsatnak a kan phaktertu tambik cu mah hi pawl hi an si ṭheu lai dah!  A vapoi hringhran dah kaw!! Acu kan chanchiat rumro cu aw!!. 

• Ṭhenkhat papawl le bang cu nuhngak zeimawzet avai ihpi ko hmanhah khin ningzak lehlam loin vaichim khawhnak ah an heihman chinchap hoi rih, ruah ahcun chan linglet bak khi kan si taktak ko cang. Hi vawleicung huapin kan vun zoh asi ahcun vawlei pumpuluk deuhthaw tiawkin (marriage policy) lebang kan zoh asi ahcun (pre- merriage) timi (living togather) timi hi, Bawipa duhset zawng cu asi hnga maw?? Sinaisai hlah, nemmam cu, Pathian nih nupa sinak (sex) timi hi, nupa i tuahhnu(i neih hnu) lawng i, asian mi akhuakhan mi cu asi.

• Ṭhenkhat le hoi nihcun zeitindah an chim ti ahcun kan i dawtnakbik tahfung, kan langhter khawhnakcem pei asi cu tiah an chim, khatlei i vunruah ahcun ahmanngai bantuk hna khi alo. Asinain zeiruangah dah lolamtukin, silotukin kan tlangval, nuhngak thianhlimnak hi belchia zuar men in kan zuar tawn, ti ka ruah ahhin, minung ruahnak men cu chim lo, Bawi Khrih hnungzultu kan vai i tile, i sumkhawhnak siseh, tuarfai khawhnak siseh, Bawi Khrih hrangah hin tuarngam nun hi zeiruangah hme kan neih khawh hnga lo?

• Pathian fadawt, fanu, fapa na sinak, na thianhlimnak kha olthadak tein zuarthlaitu na sisual maw, nanun van check ve ṭhan tuah hmanh, van Siangpahrang hmaikaah kan dirtikah, mah le sining cio, tuanbia cio, kan phuan, kan chim te lai, kan tuahmi vialte phorh viar kan dih te lai, cutikah chimngam lomi, phuan ngam lomi, hmuhngam lomi, phorh ding zongi na duh lomi thil zeidah na ngeih, zeidah na chim ve lai, atu na vawlei nun ahhin na thianghlim tawk maw? 

• Nu le pa, u le nau, chung le khat, hawi le kom zeimawzat lakin ka experience mithil tete, ka theihmi an si ve hna. Pathian pompi lomi nupa nun hei tibantuk, nupasualnak hman hi, Pathian nih athinhannak an chungah a toihsual hna ahcun, atu an nunchungah an va tuar lo ko hmanh zongah an tefachin tiangin chiarserh tawnnak asi. Curuangah kan nonal lio, kan ṭhat lio caan, kan muidawh caan tawite chungah hin Christian innchungkhar thianghlim dirh kho dingin, Pathian sinah ṭhawnnak, cahnak le teirialthlaktein i sumkhawhnak, i control khawhnak hi hal zungzal kan si. Chim ka van duhmi pakhat cu, atu kan chanah kan nunnakah thianghlim tein nun ahmang khotu hi tlawmte lawng ansin tihi kan theih ṭhan dingah ka van chim duh fawn. 

• Cu siloin kan i daithlanh sual ahcun zeidah atheipar chuakmi cu kan ti asi ahcun: Retheihnak, ningzahnak, ralchiatnak, i remlonak, nun beidonghnak, buainak, adonghnak ahcun mah le mah i nun i lakduhnak tibantuk, achia hlirhlir nih nunah hrikbomh in a bomh tawn hna. Cutikahcun Bawipa apek mi hna zungzal nunnak rosunglawi tukmi cu umzenei lo ah an chuah tawn. Bawipa duh lo zawngi, chungkhar dirh hrimhrim cu an dam chungah diriamnak taktak an pemh kho bal lo. 

• Awle, a donghnakbikah kan (Role Model) hrangah Bible chung i, kan theihlartukmi,Joseph nun hin zeidah cawnding mi kan neih ve zohhnik usih! Pathian hrangah aiserh thianhlim zia, mi zumhtlak, tlangval muidawh le  nungcang ṭha tiin an chim mi Joseph kha, a pu Potifer nupi nih khan a duhtuk ruangah sualpi awkah a sawm ti kan hmuh. Tulio chan ahhin (Virginity) sunlawinak lawng hi kan i cawnpiak tawn. Zeiruangah dah a sunlawi? Bawipa duhzawng nunziadawh neihnak ah maw, innchungkhar ṭihzahmi si khawhnak ah maw,  virginity sinak hi kan sunlawih? Joseph kha mipangngai, mi ngamdam ṭha, tisa duhnak siseh, hiarnak neimi asi ve lai ti cu  theihcia asi ko, asinain, a thlite zongin  hngal zungzaltu le hmu zungtzaltu Pathian, aduh lo zawng asi ti atheihnak (sense)nih khan  athianhlimnak cu a himter ti kan hmuh. 

• Ka nih zongnih zeibantuk  hmun le hma kan vaum zongi a kan hmutu, Pathian duh lo zawng cu hrial khawh, tuah lo khawh hi i zuam ve cio awk kan si. Tuarkhawh lomi, hrial khawh lomi sualnak, turforhnak zeihmanh a um lo, turhforhnak kan ton rualrual in kan chuahkhawh nak ahlet akan tuahpiak zungzal,tihi a tharin thei ṭhan hna usih. Curuangah nang le kei zong Joseph bantuk minung tisahiarnak nei vemi kan si. cucaah kan nungak, tlanvalnak hi Bawipa duhmi innchungkhar sernak caah kan thianhlimnak, kan (Virginity) sinak hi humhim khawh i zuam hna usih. Cuti kan humhim asi ahcun Bawipa nih anawlzul hna cungah relcawk thlawchuah timi cu kan sermi innchungkhar nih atakin kan co khawh lai.

Degree-Thiamsangpipi-Hmanh nih-Tlinh Tawn lomi-Chungkharnu-Rian..!!!

·    Upa =Mr.Bandy zeirian dah na ṭuan?

·    Mr. Bandy =Banks Accountant ka ṭuan.

·    Upa =Nan nu teh zeidah a ṭuan?

·   Mr.Bandy =Anih cu zeihmanh  a ṭuan lo ruangah inn lei rian  aherh mi poh a ṭuan ko.

·   Upa =Nan innchungkhar hrangah a ho dah  zingrawl timtuah?

·   Mr.Bandy =Kan nu nih  a tuah.

·  Upa =Zingrawl timtuah dingin na nupi cu nazi pazeizat ah dah  a thawh tawn?

·   Mr.Bandy =Zingrawl a timhlamh hlanah inn thianhhlim a duh caah zinglei panga (5)ah a tho tawn.

·   Upa =Na fale hi zeitindah sianginn an kai ning set asi?

·  Mr.Bandy =ka nupi hi rian a ṭuan lem lo caah a mah nih sianginn tiang a thlah tawn hna.

·   Upa =Cu hnuah cun nan nu cu zei dah atuah ṭhan?

·   Mr.Bandy =Bazar a kai i, a tlunkhawh in thil asu..rawl a chum tawn.

·  Upa =Zaanlei muichupchap i zungin na vantlun caanah zeituah dah an fial??

·  Mr. Bandy =Chun nitlakin rianṭuan thadi ka si caah daitein a ka dinhter tawn.

·   Upa =Cun nan nu cu zeidah a tuah rih?

·   Mr.Bandy =Zanriah hrang a timtuah ṭhan, hngakchia pawl ca achim hna, cun  ei le in nak bung le bel pawl a ṭawl hna, inn athianh. Cu khawh cun ihnak ah alut ve i a it.

·   Mr. Bandy nih avan khawh le cangka in Upa nihcun a holh avan peh ṭhan i----- Aw..!! Mr.Bandy a cunglei i na chimmi vialte khi van ruat ṭhan hmnah, zingkatein thawh i zantlai pitiang rian aṭuan ko mi na NUPI kha maw “ RIANṬUAN LO” na ti khawh, kan nupi le dinhmun an rianṭuan ning hi khuaruahhar bak pei asi cu tiin meet nawn cun ahei chimh.

·  Si hrim...!!!, nupi ṭhaṭhum(zohchunh tlak) pakhat si kho ding ahhin, fiamnak aherh loh titheng loin, Degree neih le fimnak sangpipi va cawn kherkher zong khi arak si theng lem loh. A umzia cu fimnak, thiamnak sangpipi cawng ko nain (zero) hmantlak lo tor le cheng an um ṭhiamṭhiam. Cubantukin pa pawl zonghi kan si ve ko. Cun rianṭuan bal lo bantukin na chimmi na nupi cu a caan neih chun le aphak khawh chungin athinlung thazaang umek he innchungkhar hrang lawng si loin nangmah le na fa le caah anunnak pumpekin caan ahman tu khi asi deuh!

Note: Innchungkhar  pakhat sinak ahhin phaisa hawl lawng hi biapibikcem asi lo tihi fiangtein kan theih aherh. Chimhduhmi cu phaisa hawl khawh lawng hi “RIANṬUAN” asi lo. Na nupi kha rianṭuan bal lo bantuk phunphai i nehsawh phunin kan zoh hna awk asi hrimhrim lo. Cunak cun, innchungkhar caah atuahmi, aṭuanmi aizuamnak tete, atlinlonak si loin, atlinnak zawttete tu kha a lomhthiampitu, thazaang pe thiamtu, nupi le thatlung ding zawngin an hnulei in tawdomhthiamtu pasal ṭha si tu hi i zuam deuh awk kan si. Vawlei fimthiamnak sangpipi le degree sangpipi hmanh nih an thlinhtawn lomi rian tampi lakah aitel ve mi cu innchungkhar nubik mawhphurhnak hi asi tawn.

Note: Internet chungta van leh mi asi, hmanthlak zong net chung  ta, ka ruahnaktete ka van chapchih----

Nupi-Pasal-Neih-Ṭhathnemnak-Phun (7)

1. Nupi pasal neihnak nih kan nun akan kilkhawi ṭha:

Nupi pasal neih hi nun i thlahdah lonak asi. Tlangval sauhtuk le nungak sauhtuk hi zeitlukin va fel ko hmanh zongah khin minṭhat khawh asi theng lem lo. Khilkhawitu le aneitu um in kan i theih lo tikah kan caanhman siseh, kan phaisa hmannak zongah siseh, khurkhua ruahduhnak tuk aum lemlo tikah caan zeiruaram loin hman afawi te. Vawileicungi rianṭuan hlawhtlin olbiknak cu nupa ṭangrual hi an si. Akan neitu le akan kilkhawitu bik ding cu kan nupi le pasal le hi an si. Pathian nih mipa lawng um cu aṭha loh ati ruangah Pathian nih minu apek. Nupa cu pakhat le pakhat ai kilkhawi tonh ding hi kan si.

2. Midang bochan thlak sinak pakhat asi fawn:

Kum upattuk tiang nupi pasal nei loin um hi thilṭha tuahnakah i chirhkanh ding atam ngai tawn. Duhtu neih lo ruangah si hleng lo khin kum upattuk deuh tiang nungak le tlangval in um hi mah nakin minih an helhkam deuh tawn hna. Minung hi nupi pasal i nei dingah Pathian remrauhmi asi ruangah nupi pasal nei loin sautuk um hi mi bochan awktlak si ding ahar.

3. Nun saunak asi:

Sii lei thiamsang mi hna nih an chim ning ahcun, nupi pasal nei lomi hnanakin nupi pasal nei mipawl hi an chan asau deuh tiah an chim. Zeiruangah ti ahcun, nupa cu nupa sinak an hmanruangah, asinain hibantukin hmang ve lotu pawl cu zawtnak phun dangdang nih olsam tein atlunh khawh lengmang hna ti si. Ka nupi ka pasal tiin thinlungin i thlaihchanmi neih lo pawl cu an thinlung avakvai tawn, curuangah rothil ṭha zong an khawl huam loh, an beidongh zong a ol cuang fawn. Kum upattuk tiang an nung kho lo ti si rih. Nupa sinak hmanpah lengmang hi thisen tlenghfainak caah aṭhatukmi asi tiah siibawi pawl nih an chim cio.

4. Nun hnangamnak pakhat asi fawn:

Atu kan chan ahcun nupi pasal nei lemlo zong khin nupa sinak hmannak aphunnphun aum ko nain thin diriam te le lungcim tein hmang loin thinphannak le mah le mah i phuhrungnak he hman ahauh caah hibantukin nupa sinak hmannak hin damlonak le zawtnak aphunphun achuahtertu asi ruangah nupi pasal neih hi aho zong nih an duhmi le tha an i pekmi cu asi cio. Thinphang deuh i nupa sinank hman cu, lungtur zawtnak neicia le bang an si sapbei ahcun azual ol chinchin. Mah le koppi, nupi pasal lungsi tein hman ding asil.

5. Tuamhlawmtu ah aṭha:

Mah le hnakruh, nupi pasal le tuamhlawm ning le kan nu le pa, u le nau tuamhlwm ning an thiam lo ti si loin, a nuamh ning, adiriamh ning ai khat bak lo, mah le nupi pasal thuamhlwm ning cu zeitlukin an kut thaphrephruappi asi hmanah arak i dangtuk ṭhiam ṭhiam. Athiang zong athianghlimtuk fawn. Pasal le zualhma ngaiin van zawt caan le bangah cun, chungkhat u le nau in i zuutmuai awk i aremlocin hna ahkhin mah le nupi pasal i zuutmuai piak cu ning zong azak lem loh. Chungkhat u le nau cu zohkhen an thiam deuh ko zong hmanh ahkhin mah le nupi pasal tuamhlawm he cun a rak i dang hrim ko.

Ṭhenkhat nu le bang cu mah pasal le pom le cawi hmanh i ningzak mi an um rih. Mah le koppi, mah taksacheu tuamhlawm ngaingai tlukin anuam le athiammi  saya, sayamah, doctor tampi zong nih an tluk hlei ti si. Chiatni ṭhatni le bangah cun kan nupi le  pasal tlukin ahohmanh akan tuarpitu le theithiamtu dang hohmanh an um lo. Nupi pasal timi cu ahopoh kan si ah kan vai zuut, kan vai muai ko hna, asinain damlo nikhua i van i zuut van i muaipiak timi hi thil ol cu asi lem lo, asinain hibantuk nikhua ko ahhin nupi pasal neih lo apoi ning le zohkhentu aherh ning, an tarhnu ko ahhin zohkhenhtu, kilkhawitu aherhning afiang chinchin.

6. Pakhat le pakhat phurrit i chawn asi:

Phurrit an zaangkhaiter ngaingai. Nupi pasal hi acaan ahcun phur an ritter bantukin khin va um tawn hmansehlaw biakepnawi, phunkim vanruahtaktak ahcun nupi pasal ṭha neitu pawl hi vawleicungah mivanṭabik lakah an rak i tel ve. Phungthlukbia 18:22 ah nupi aa hmuhmu cu thilṭha aa hmuhmu asi, Bawipa acungah aṭha ti kha alnaghter. Mawṭaw ṭhaṭha neitu cu thilṭha an nei ati lo. Pasal nei mi hngaknu cu silhfenh an neih le neih lo ding cu apasal cungah aihngat cang. Pasal zong khawlakah silhfen ṭetneknuk he atlanlenter lo tu cu anupi asi tawn. Nungak fel le fim ngang kum 30 lengcang mi cu tefa ṭha nei cangmi nupi he cun minih an zoh ning le an hmuh ning ai dang deuh. Pasal aneih duh lonak achan le ruang chim ding tampi cu a nei ko lai nain aṭangkaituk lem lo. Nupi pasal hi phurrit pakhat le pakhat kan i phurh tonnak lam tampi aum. Thil poimawh pakhatkhat aphak tikah, an pa mawh, an nu mawh, tiin mawhphurhnak zawnah kan i theithiampi, kan mah lawngin kan tuarti lo, tuarpitu kan nei, theihpitu kan nei. Kan bulpak min asi ti lo kan nupa min in asi cang.

7. Kan tlinnak zawnte i hmuhsak thiamtu dingah:

Nupi pasal tlinlonak hmutu dingah si loin atlinlonak zawnte kha nangmah ruangah mitling asi khawh ding kha asi. mah nupi le pasal akengkawi khotu cu mi zeipoh nih an upat zungzal ko hna. Mah le koppi sawisel hmangmi cu minih ahnunlei in kutchutum an pek tawn hna. Na koppi cungah mirh ziiziai tein um khawh i zuam law nupi ṭhate si an in ti ko lai. micheu khat cu tangka hawl thiam ngai i, fale zohkhenh thiambak lomi an um fawn. Mikomh thiam ngai i rawlchumh ah rinhtlak bak lomi an um fawn. Na koppi na theihthiamnak, na ngaihthiamnak kha nupi pasal tling na sinak tak cu asi ti kha philh hlah. Ahopoh hi kan tling viar, kan tling lo viar ti hi kan theih aṭha.

 Nan pa theih loin lengchuak hlah, khauchia na tong kho

 Na nupi lungtlinlonak tel loin inndangah va leng hlah. Biaṭha lo na theih sual lai.

 Taksa athaktuk i kheuh loin um khawh asi lo bantukin nupi pawl nih tuahpiak hau mi, pawimawh ngaingai an nei tawn tihi theihthiam piak khawh i zuam

 Nupa sinak hi midangdang diriamhnakah hmansian ding asi lo. Nupa kopkim lawng nih diriamtein hman lawngah asunglawi.

 Pasal nak nupi nih ngiarnak hi ataktak an si deuh ṭheu. Diriamhter khawh an hau.

 Pumpeknak hlawhtling bik cu mah nupi le pasal sin i  i pumpek hi pumpeknak hlawhtlingbik cu asi. Na pasal sinah a pumpulukin i ap khawh i zuam.

 Nupa atuleklek i ai ṭhen mipawl fale pawl khi an ral achia, thilṭha tuah an ṭih tawn.

 Nupi le an lung ai lawmh ahcun an fale zong an i dawh khun ti si.

 Amah koppi taksa uilotu nihcun amah le mah hrangah thilṭhalo ai ser tinak asi.

 Na koppi cungah holhkam hrang le holh ṭha lo chim hmang hlah.

 Nupi pawl thilkuai kho bantukin dimhdorh an hau. Innchungkhar dawhtertu le rawkter khotu an si ruangah dawtthiam an hau.

 Nu pawl nih an chimmi dihlakin zumh ding an si loh, achan cu biachap an hmang. Nupi pawl hi dimhdorh taktak an hau nain, nupa sinak hman lio ahcun dimhdorhtuk an duh lo ti si.

 Mah nupi si lomi ihpi cu thil poitaktak chuahpitu asi bangin mah pasal si lo ihpi aduhtu nu cu ramlak saram bantuk an si i chansau dingin an i tlak lo.

 Nupi pasal lungrualtuk cu Pathian le thihnak ti lo cun zeihmanh nih ṭhenkhawh an si lo. Setan tibantuk menmen nih ṭhenkhawh mi thil asi lo. 

Chirhchan cauk : Nupa nunnuam si dingah timi cauk chung ta asi