Thursday, January 26, 2017

Nupi-Pasal-Neih-Ṭhathnemnak-Phun (7)

1. Nupi pasal neihnak nih kan nun akan kilkhawi ṭha:
Nupi pasal neih hi nun i thlahdah lonak asi. Tlangval sauhtuk le nungak sauhtuk hi zeitlukin va fel ko hmanh zongah khin minṭhat khawh asi theng lem lo. Khilkhawitu le aneitu um in kan i theih lo tikah kan caanhman siseh, kan phaisa hmannak zongah siseh, khurkhua ruahduhnak tuk aum lemlo tikah caan zeiruaram loin hman afawi te. Vawileicungi rianṭuan hlawhtlin olbiknak cu nupa ṭangrual hi an si. Akan neitu le akan kilkhawitu bik ding cu kan nupi le pasal le hi an si. Pathian nih mipa lawng um cu aṭha loh ati ruangah Pathian nih minu apek. Nupa cu pakhat le pakhat ai kilkhawi tonh ding hi kan si.
2. Midang bochan thlak sinak pakhat asi fawn:
Kum upattuk tiang nupi pasal nei loin um hi thilṭha tuahnakah i chirhkanh ding atam ngai tawn. Duhtu neih lo ruangah si hleng lo khin kum upattuk deuh tiang nungak le tlangval in um hi mah nakin minih an helhkam deuh tawn hna. Minung hi nupi pasal i nei dingah Pathian remrauhmi asi ruangah nupi pasal nei loin sautuk um hi mi bochan awktlak si ding ahar.

3. Nun saunak asi:
Sii lei thiamsang mi hna nih an chim ning ahcun, nupi pasal nei lomi hnanakin nupi pasal nei mipawl hi an chan asau deuh tiah an chim. Zeiruangah ti ahcun, nupa cu nupa sinak an hmanruangah, asinain hibantukin hmang ve lotu pawl cu zawtnak phun dangdang nih olsam tein atlunh khawh lengmang hna ti si. Ka nupi ka pasal tiin thinlungin i thlaihchanmi neih lo pawl cu an thinlung avakvai tawn, curuangah rothil ṭha zong an khawl huam loh, an beidongh zong a ol cuang fawn. Kum upattuk tiang an nung kho lo ti si rih. Nupa sinak hmanpah lengmang hi thisen tlenghfainak caah aṭhatukmi asi tiah siibawi pawl nih an chim cio.

4. Nun hnangamnak pakhat asi fawn:
Atu kan chan ahcun nupi pasal nei lemlo zong khin nupa sinak hmannak aphunnphun aum ko nain thin diriam te le lungcim tein hmang loin thinphannak le mah le mah i phuhrungnak he hman ahauh caah hibantukin nupa sinak hmannak hin damlonak le zawtnak aphunphun achuahtertu asi ruangah nupi pasal neih hi aho zong nih an duhmi le tha an i pekmi cu asi cio. Thinphang deuh i nupa sinank hman cu, lungtur zawtnak neicia le bang an si sapbei ahcun azual ol chinchin. Mah le koppi, nupi pasal lungsi tein hman ding asil.

5. Tuamhlawmtu ah aṭha:
Mah le hnakruh, nupi pasal le tuamhlawm ning le kan nu le pa, u le nau tuamhlwm ning an thiam lo ti si loin, a nuamh ning, adiriamh ning ai khat bak lo, mah le nupi pasal thuamhlwm ning cu zeitlukin an kut thaphrephruappi asi hmanah arak i dangtuk ṭhiam ṭhiam. Athiang zong athianghlimtuk fawn. Pasal le zualhma ngaiin van zawt caan le bangah cun, chungkhat u le nau in i zuutmuai awk i aremlocin hna ahkhin mah le nupi pasal i zuutmuai piak cu ning zong azak lem loh. Chungkhat u le nau cu zohkhen an thiam deuh ko zong hmanh ahkhin mah le nupi pasal tuamhlawm he cun a rak i dang hrim ko.
Ṭhenkhat nu le bang cu mah pasal le pom le cawi hmanh i ningzak mi an um rih. Mah le koppi, mah taksacheu tuamhlawm ngaingai tlukin anuam le athiammi  saya, sayamah, doctor tampi zong nih an tluk hlei ti si. Chiatni ṭhatni le bangah cun kan nupi le  pasal tlukin ahohmanh akan tuarpitu le theithiamtu dang hohmanh an um lo. Nupi pasal timi cu ahopoh kan si ah kan vai zuut, kan vai muai ko hna, asinain damlo nikhua i van i zuut van i muaipiak timi hi thil ol cu asi lem lo, asinain hibantuk nikhua ko ahhin nupi pasal neih lo apoi ning le zohkhentu aherh ning, an tarhnu ko ahhin zohkhenhtu, kilkhawitu aherhning afiang chinchin.

6. Pakhat le pakhat phurrit i chawn asi:
Phurrit an zaangkhaiter ngaingai. Nupi pasal hi acaan ahcun phur an ritter bantukin khin va um tawn hmansehlaw biakepnawi, phunkim vanruahtaktak ahcun nupi pasal ṭha neitu pawl hi vawleicungah mivanṭabik lakah an rak i tel ve. Phungthlukbia 18:22 ah nupi aa hmuhmu cu thilṭha aa hmuhmu asi, Bawipa acungah aṭha ti kha alnaghter. Mawṭaw ṭhaṭha neitu cu thilṭha an nei ati lo. Pasal nei mi hngaknu cu silhfenh an neih le neih lo ding cu apasal cungah aihngat cang. Pasal zong khawlakah silhfen ṭetneknuk he atlanlenter lo tu cu anupi asi tawn. Nungak fel le fim ngang kum 30 lengcang mi cu tefa ṭha nei cangmi nupi he cun minih an zoh ning le an hmuh ning ai dang deuh. Pasal aneih duh lonak achan le ruang chim ding tampi cu a nei ko lai nain aṭangkaituk lem lo. Nupi pasal hi phurrit pakhat le pakhat kan i phurh tonnak lam tampi aum. Thil poimawh pakhatkhat aphak tikah, an pa mawh, an nu mawh, tiin mawhphurhnak zawnah kan i theithiampi, kan mah lawngin kan tuarti lo, tuarpitu kan nei, theihpitu kan nei. Kan bulpak min asi ti lo kan nupa min in asi cang.

7. Kan tlinnak zawnte i hmuhsak thiamtu dingah:
Nupi pasal tlinlonak hmutu dingah si loin atlinlonak zawnte kha nangmah ruangah mitling asi khawh ding kha asi. mah nupi le pasal akengkawi khotu cu mi zeipoh nih an upat zungzal ko hna. Mah le koppi sawisel hmangmi cu minih ahnunlei in kutchutum an pek tawn hna. Na koppi cungah mirh ziiziai tein um khawh i zuam law nupi ṭhate si an in ti ko lai. micheu khat cu tangka hawl thiam ngai i, fale zohkhenh thiambak lomi an um fawn. Mikomh thiam ngai i rawlchumh ah rinhtlak bak lomi an um fawn. Na koppi na theihthiamnak, na ngaihthiamnak kha nupi pasal tling na sinak tak cu asi ti kha philh hlah. Ahopoh hi kan tling viar, kan tling lo viar ti hi kan theih aṭha.

Nan pa theih loin lengchuak hlah, khauchia na tong kho
Na nupi lungtlinlonak tel loin inndangah va leng hlah. Biaṭha lo na theih sual lai.
Taksa athaktuk i kheuh loin um khawh asi lo bantukin nupi pawl nih tuahpiak hau mi, pawimawh ngaingai an nei tawn tihi theihthiam piak khawh i zuam
Nupa sinak hi midangdang diriamhnakah hmansian ding asi lo. Nupa kopkim lawng nih diriamtein hman lawngah asunglawi.
Pasal nak nupi nih ngiarnak hi ataktak an si deuh ṭheu. Diriamhter khawh an hau.
Pumpeknak hlawhtling bik cu mah nupi le pasal sin i  i pumpek hi pumpeknak hlawhtlingbik cu asi. Na pasal sinah a pumpulukin i ap khawh i zuam.
Nupa atuleklek i ai ṭhen mipawl fale pawl khi an ral achia, thilṭha tuah an ṭih tawn.
Nupi le an lung ai lawmh ahcun an fale zong an i dawh khun ti si.
Amah koppi taksa uilotu nihcun amah le mah hrangah thilṭhalo ai ser tinak asi.
Na koppi cungah holhkam hrang le holh ṭha lo chim hmang hlah.
Nupi pawl thilkuai kho bantukin dimhdorh an hau. Innchungkhar dawhtertu le rawkter khotu an si ruangah dawtthiam an hau.
Nu pawl nih an chimmi dihlakin zumh ding an si loh, achan cu biachap an hmang. Nupi pawl hi dimhdorh taktak an hau nain, nupa sinak hman lio ahcun dimhdorhtuk an duh lo ti si.
Mah nupi si lomi ihpi cu thil poitaktak chuahpitu asi bangin mah pasal si lo ihpi aduhtu nu cu ramlak saram bantuk an si i chansau dingin an i tlak lo.
Nupi pasal lungrualtuk cu Pathian le thihnak ti lo cun zeihmanh nih ṭhenkhawh an si lo. Setan tibantuk menmen nih ṭhenkhawh mi thil asi lo. 
Chirhchan cauk : Nupa nunnuam si dingah timi cauk chung ta asi

Wednesday, January 25, 2017

Computer-Atawinak-tete-in-HmanningPawl...Theihtleiah---

CTRL+z -- undo
CTRL+y -- redo
CTRL+a -- select all
CTRL+x --cut
CTRL+c --copy
CTRL+v --paste
CTRL+p – print
CTRL+s --save
CTRL+Z --Undo
 CTRL+A  -- Select all

General Keyboard-Only Commands
===========================
        F1                      -Help
        F10                     -Goes to menu mode
        SHIFT+F10               -Context menu for selected item
        CTRL+ESC                -Brings up Start menu
        CTRL+ESC, ESC           -Focus on the Start button
        SHIFT+F10               -Context menu
        ALT+TAB                 -Switch to the running program
        SHIFT while
        inserting CD            -Bypasses auto-run
        Alt+M when focus
        is on task-bar           -Minimizes all windows

General keyboard shortcuts
====================
CTRL+C (Copy) 
CTRL+X (Cut) 
CTRL+V (Paste) 
CTRL+Z (Undo) 
DELETE (Delete) 
SHIFT+DELETE (Delete the selected item permanently without placing the item in the Recycle Bin) 
CTRL while dragging an item (Copy the selected item) 
CTRL+SHIFT while dragging an item (Create a shortcut to the selected item) 
F2 key (Rename the selected item) 
CTRL+RIGHT ARROW (Move the insertion point to the beginning of the next word) 
CTRL+LEFT ARROW (Move the insertion point to the beginning of the previous word) 
CTRL+DOWN ARROW (Move the insertion point to the beginning of the next paragraph) 
CTRL+UP ARROW (Move the insertion point to the beginning of the previous paragraph) 
CTRL+SHIFT with any of the arrow keys (Highlight a block of text) 
SHIFT with any of the arrow keys (Select more than one item in a window or on the desktop, or select text in a document) 
CTRL+A (Select all) 
F3 key (Search for a file or a folder) 
ALT+ENTER (View the properties for the selected item) 
ALT+F4 (Close the active item, or quit the active program) 
ALT+ENTER (Display the properties of the selected object) 
ALT+SPACE-BAR (Open the shortcut menu for the active window) 
CTRL+F4 (Close the active document in programs that enable you to have multiple documents open simultaneously) 
ALT+TAB (Switch between the open items) 
ALT+ESC (Cycle through items in the order that they had been opened) 
F6 key (Cycle through the screen elements in a window or on the desktop) 
F4 key (Display the Address bar list in My Computer or Windows Explorer) 
SHIFT+F10 (Display the shortcut menu for the selected item) 
ALT+SPACE-BAR (Display the System menu for the active window) 
CTRL+ESC (Display the Start menu) 
ALT+Underlined letter in a menu name (Display the corresponding menu) 
Underlined letter in a command name on an open menu (Perform the corresponding command) 
F10 key (Activate the menu bar in the active program) 
RIGHT ARROW (Open the next menu to the right, or open a sub-menu) 
LEFT ARROW (Open the next menu to the left, or close a sub-menu) 
F5 key (Update the active window) 
BACKSPACE (View the folder one level up in My Computer or Windows Explorer) 
ESC (Cancel the current task) 
SHIFT when you insert a CD-ROM into the CD-ROM drive (Prevent the CD-ROM from automatically playing) 
CTRL+SHIFT+ESC (Open Task Manager)

Dialog box keyboard shortcuts
=======================
If you press SHIFT+F8 in extended selection list boxes, you enable extended selection mode. In this mode, you can use an arrow key to move a cursor without changing the selection. You can press CTRL+SPACE-BAR or SHIFT+SPACE-BAR to adjust the selection. To cancel extended selection mode, press SHIFT+F8 again. Extended selection mode cancels itself when you move the focus to another control. 

CTRL+TAB (Move forward through the tabs) 
CTRL+SHIFT+TAB (Move backward through the tabs) 
TAB (Move forward through the options) 
SHIFT+TAB (Move backward through the options) 
ALT+Underlined letter (Perform the corresponding command or select the corresponding option) 
ENTER (Perform the command for the active option or button) 
SPACE-BAR (Select or clear the check box if the active option is a check box) 
Arrow keys (Select a button if the active option is a group of option buttons) 
F1 key (Display Help) 
F4 key (Display the items in the active list) 
BACKSPACE (Open a folder one level up if a folder is selected in the Save As or Open dialog box) 

Microsoft natural keyboard shortcuts
===========================
Windows Logo (Display or hide the Start menu) 
Windows Logo+BREAK (Display the System Properties dialog box) 
Windows Logo+D (Display the desktop) 
Windows Logo+M (Minimize all of the windows) 
Windows Logo+SHIFT+M (Restore the minimized windows) 
Windows Logo+E (Open My Computer) 
Windows Logo+F (Search for a file or a folder) 
CTRL+Windows Logo+F (Search for computers) 
Windows Logo+F1 (Display Windows Help) 
Windows Logo+ L (Lock the keyboard) 
Windows Logo+R (Open the Run dialog box) 
Windows Logo+U (Open Utility Manager)

Accessibility keyboard shortcuts
========================
Right SHIFT for eight seconds (Switch Filter Keys either on or off) 
Left ALT+left SHIFT+PRINT SCREEN (Switch High Contrast either on or off) 
Left ALT+left SHIFT+NUM LOCK (Switch the Mouse-keys either on or off) 
SHIFT five times (Switch the Sticky-keys either on or off) 
NUM LOCK for five seconds (Switch the Toggle-keys either on or off) 
Windows Logo +U (Open Utility Manager)

Windows Explorer keyboard shortcuts
============================
END (Display the bottom of the active window) 
HOME (Display the top of the active window) 
NUM LOCK+Asterisk sign (*) (Display all of the sub- folders that are under the selected folder) 
NUM LOCK+Plus sign (+) (Display the contents of the selected folder) 
NUM LOCK+Minus sign (-) (Collapse the selected folder) 
LEFT ARROW (Collapse the current selection if it is expanded, or select the parent folder) 
RIGHT ARROW (Display the current selection if it is collapsed, or select the first sub-folder)

Shortcut keys for Character Map
=======================
After you double-click a character on the grid of characters, you can move through the grid by using the keyboard shortcuts: 
RIGHT ARROW (Move to the right or to the beginning of the next line) 
LEFT ARROW (Move to the left or to the end of the previous line) 
UP ARROW (Move up one row) 
DOWN ARROW (Move down one row) 
PAGE UP (Move up one screen at a time) 
PAGE DOWN (Move down one screen at a time) 
HOME (Move to the beginning of the line) 
END (Move to the end of the line) 
CTRL+HOME (Move to the first character) 
CTRL+END (Move to the last character) 
SPACE-BAR (Switch between Enlarged and Normal mode when a character is selected)

Microsoft Management Console (MMC) main window keyboard shortcuts 
===============================================
CTRL+O (Open a saved console) 
CTRL+N (Open a new console) 
CTRL+S (Save the open console) 
CTRL+M (Add or remove a console item) 
CTRL+W (Open a new window) 
F5 key (Update the content of all console windows) 
ALT+SPACE-BAR (Display the MMC window menu) 
ALT+F4 (Close the console) 
ALT+A (Display the Action menu) 
ALT+V (Display the View menu) 
ALT+F (Display the File menu) 
ALT+O (Display the Favorites menu)

MMC console window keyboard shortcuts
===============================
CTRL+P (Print the current page or active pane) 
ALT+Minus sign (-) (Display the window menu for the active console window) 
SHIFT+F10 (Display the Action shortcut menu for the selected item) 
F1 key (Open the Help topic, if any, for the selected item) 
F5 key (Update the content of all console windows) 
CTRL+F10 (Maximize the active console window) 
CTRL+F5 (Restore the active console window) 
ALT+ENTER (Display the Properties dialog box, if any, for the selected item) 
F2 key (Rename the selected item) 
CTRL+F4 (Close the active console window. When a console has only one console window, this shortcut closes the console)

Remote desktop connection navigation
=============================
CTRL+ALT+END (Open the Microsoft Windows NT Security dialog box) 
ALT+PAGE UP (Switch between programs from left to right) 
ALT+PAGE DOWN (Switch between programs from right to left) 
ALT+INSERT (Cycle through the programs in most recently used order) 
ALT+HOME (Display the Start menu) 
CTRL+ALT+BREAK (Switch the client computer between a window and a full screen) 
ALT+DELETE (Display the Windows menu) 
CTRL+ALT+Minus sign (-) (Place a snapshot of the entire client window area on the Terminal server clipboard and provide the same functionality as pressing ALT+PRINT SCREEN on a local computer.) 
CTRL+ALT+Plus sign (+) (Place a snapshot of the active window in the client on the Terminal server clipboard and provide the same functionality as pressing PRINT SCREEN on a local computer.)

Microsoft Internet Explorer navigation
============================
CTRL+B (Open the Organize Favorites dialog box) 
CTRL+E (Open the Search bar) 
CTRL+F (Start the Find utility) 
CTRL+H (Open the History bar) 
CTRL+I (Open the Favorites bar) 
CTRL+L (Open the Open dialog box) 
CTRL+N (Start another instance of the browser with the same Web address) 
CTRL+O (Open the Open dialog box, the same as CTRL+L) 
CTRL+P (Open the Print dialog box) 
CTRL+R (Update the current Web page) 
CTRL+W (Close the current window)

Tuesday, January 24, 2017

Bawipa-nih-midang-hnemh le thazaang pek-ṭihhlah uh akan ti

(2 Kor 1:4):Harnak kan innak kipah akan hnemh caah kannih zong nih harnak a phunphun in a ingmi kha kan hnemh khawh ve hna i kan hnemh hnanakah cun Pathian sinin hnemhnak kan hmuhmi kha kan hman. 
Athi khomi leitaksa nei minung kan si chungah cun kan duh le duh lo si hleng loin atam simaw, atlawm deuh si maw kan mah le tawk cioin harsatnak, zatlaknak, ngaihchiatnak le hlawhchamnak kan tong cio, kan harsat tong ning belte ai lo cio lai lo. Acaan ahcun kan tonmi harsatnak le kan beidonghnak pawl hi ahohmnah nih lakpiak khawh le bawmhkhawh ding zongin kan ruahkhawh lo caan voitampi aum fawn. Asinain, hikazawnte ahhin, lunglawmhnak khuaceu dawhte cu a hung chuak ṭhan. Mahcu zeikhi dah asi hnga ti ahcun, pathian hna lak i Pathian, bawi vialte hna lak i Bawibik, damtertu vialte hna lak i Damtertu, ngaihchia lungkuai i arbangin avaimi hna hnemtu Jesuh Khrih bawmhnak le athiltikhawh ṭhawnnak le bawmhnak thazaang peknak thawngin cu kan harsatnak vialte hna cu akan bawmhin akan damter khawh, ava sunglawi hringhran dah...Halleluijah..!! Amen.

Khrih zultu le ahnakkar i atenhmi afahniang le kan si bantukin, kan tlangtar bantuk khin amahbantuk thinlung zawnruahnak, zaangfahnak, teimaknak, dawtnak thinlung neih ve ding hi akan duhsak mi cu asi. Aneih lawng si loin atakin tuahsernak he langhter ding zongah akan duh fawn. Abiathiangah kan hmuh mi cu, “Aṭapmi hna cu ṭappi hna u law, ai lawmmi hna cu lawmhpi ve hna uh,”tiah kan hmuh. Mahhi biahi Bawipa bia asi, cucu kan tuahawk i akan duhmi lakah aitelmi asi caah kan kiang kan kap, kan chak kan thlangah bawmh le hnemh aherhmi kan innchak thlangpa, hawikom si hna seh Bawipa nih tuah dingin aka duhsakmi, aka fialmi rian asi titheiin Amah sunlawinakah atikcu ah siseh, tikcu lo zongah siseh remcaannak hmangthiam cio hna usih.

Ṭhanghphawknak namen loin Pathian Thawngṭha rak aupitu lak i pakhat asi ve mi Evangelist Vance Havner nihcun hitihin arak chim bal, “Bawipa rian kan ṭuannak ah harsatnak tupi chung le hlawhchamnak hawrkuang chungah kan luh lo ahcun, nun atlamtling kho taktak lo.” tiah arak chim bal. Voitampi cu lungrethei vansangmi hna hnemh le hramh cu chim lo, akan hmuhsual lai tinacha khin ai phetchem mi ko khi kan lo. Mahhi theiin philh hlah ngat usih, ngaihchia mi hna an ngaihchiatnak hrawmhpi khawh, tuarpi ve khawh nun hi kan neih hrimhrim awk asi, cucu Bawipa nih akan cawmpiakmi asi. Thihhnu lawng si loin hi vawlei kan dam chung lila ahhin kan tuhbangin kan zuun ko lai. Thilṭha thlawchuah zuun na duh asi ahcun Bawipa nih akan fialmi hi tuah khawh i zuam ko. Cucu hanngam tlingbik cu asi ko.

Adonghnak bikah chim ka duhmi cu, midang caah thazaang pek le kan phak tawkin bawmh hi ṭih hlah usih, zenh hrimhrim hlah usih, Jesuh Khrih holhkam tein thazaang van i lak duak ṭhanta usih, (Mathai 14:27) Jesuh nih cun hmakhatte ah ahei chawnh hna i, “Nan thinphang hlah u. Keimah pei ka si ko cu. Hnangam in um ko u,” tiah a ti hna. Kan nih zong tuah ve hnaseh ti akan duhmi pawl hi ṭihhlah usih, zenh hlah usih, zeiruangah ti ahcun Amah ni pei ṭihhlah u akan ti fomn cu! Anih nihcun bawmh kan herhnakah akan bawmh i hnemh kan herhnak caanah akan hnemh, (2 Kor 1:4). Cun hihi philh hlah u; nan sinah a zungzalin, caan dongh tiangin ka um lai (Mathai 28) tiah akan tibuin zeiruangah ṭihphang in kan umpeng rih lai! Bawipa nih ṭihhlah u akan ti. 

Pathian nih abia atharin nanun ah thlawchuah ṭhan ko seh.

Monday, January 23, 2017

Phaisa Thlen A Tum Le A Kai Nak A Ruang Zeidah A Si?

Ram pakhat i a phaisa man (value) hi a ruang tampi ruang ah a tum chel a kai chel a si lengmang.  Currency a tumkai hi second le minute kar in ai thleng kho peng caah currency market(phaisa cawk le zuar in) ah sipuasi tuah hi ichuah sual zong a fawi.  Kawlram ah kan theih tawn le kan hmuh tawn bang, currency exchange in sipuaizi tuah pawl cu phaisa tomtom an ngei rua kan van ti vial ah pingpalo ah an ichuah sual tawn.  Kamkhat in rianrang in phaisa a tomtom hmuh khawh asi ve.  Cucaah exchange market asiloah currency marketa um kal ning le phaisa thlenret a ttum akai ning kong hi theih ttha ngai asi.Cu currency market ah phaisa thlenret a tum ning le a kai ning pawl cu theory le model he thuk deuh in van langhter ding ahcun zapi theih awk a har ngai, a ruang cu hri tthawn in ai ttawng, phun dang kan chim ahcun cawlengkual bang khin ai kual i factor pakhat le pakhat affect an i tuah dih.  Cucaah zapi theih fian fawi bik in a cung palang deuh in van zoh hnik sihlaw, lunglut tein rel ahcun phaisa thlenret a tum le a kai ning theihfian khawh nak ah zeimawzet a kan tthathnem lai tiah ruahchan nak ka ngei.

Ram pakhat i an phaisa hi supply (a chuahtu) le a cawtu (demand) tiin a hrampi sectors pathum in tthen asi: (1) Real Economy (zatlang mipi lak ah thilri icawk le izuarh nak hman mi phaisa umkal nak), (2) National Bank (ram pakhat i an phaisa a chuah tu le phaisa karh ret a khiak tu) le (3) Financial Investors (phaisa hram phum in invest tuah tu) tiin a tlanpi pathum in tthen asi.

Real Economy:
============
 Real Economy ti mi cu ram pakhat i an phaisa kha mipi zatlang khuasak nak ah a herh mi thilri chuah le zuar, cu thilri chuahnak le zuarnak i hmuhmi le hmanmi phaisa umkal ning kha a si ko, i hi real economy ahhin export(ram pakhat thil chuah mi kha ramdang ah kuat) le import (ramdang thil chuahmi kha hei cawk) kha a biapi ngai.  Ram pakhat i an currency a tthawn tuk ahcun export a der lai, tahchunhnak ah US dollar a tthawn tuk ahcun US chuak thil kha ramdang an kuat tik ah ramdang a cawtu nih an ram phaisa tam deuh pi hman a hauh lai caah an caw kho lai lo, cucaah US nih ramdang ah thil an zuar tawn mi export a der lai i an ram phaisa lut a zawr lai.  Kamkhat lei ah US dollar a der tuk le a tum tuk ahcun ramdang ah export an tuah tawn nak ram nih tampi in an thil an cawk khawh hna lai i export a tthawng ve lai, ramdang ah tampi thil an kuat khawh lai nain ramdang thil lut voidang bang an caw kho ve ti lai lo, ziahtiah an phaisa a niam caah cu hlan bang ramdang thil an caw kho ve ti lo, chim duh mi cu import a tha a der ve lai.  

Hitin chim usih; export cak seh ti duh ahcun an phaisa thazaang kha a der a hau, import cak seh ti duh ahcun an phaisa thazaang a ttawn deuh a hau ve, i cu karlak ahcun balance thiam ngaingai a hau.  Cucaah President Trump nih Wall Street Journal ah ati mi cu, “US dollar hi a sang tuk lawmmam, a biapi in Chinese yaun he tahchunh ah a sang tuk, cucaah global level in competitive kan si kho lai lo, cun Tuluk kan zuam cawh kho hna lai lo, US dolloar currency hi a niam deuh a hau” tiah a ti.  Kamkhat lei in finance minister ding ah candidate asi mi Steven Mnuchin nih, “US dollar a man a tthawn hi caan sau caah a biapi tuk” tiah president Trump ruah ning he ikalh in a chim ve.  US Senate nih an confirm hnu ah finance minister asi te lai i zeitindah Trump he financial regulation an kal pi te lai ti lunglut ngai asi, an hmuh ning ikhah dawh an si loh.  An pahnih in an hman veve ko, currency a tthawn tuk zong a ttha lo, a niam tuk zong a ttha lo. 

Chinese yuan zong khi US dollar thlenret he an rak tthawn ter tuk caah an ram ah ram dang investment tuahtu tampi nih an zaam tak hna i Vietnam le Thailand ah tampi an sehzung an tthial, 2015 lio ah an sipuazi tthan ning a fum tuk caah ti awk an thei lo icu kham nak ah an tuah mi cu Chinese yuan kha a value an tum ter, cucu zeitindah an tuah tiahcun currency market ah ramdang phaisa kha tampi an cawk i Chinese phaisa yuan tu kha tampi in market ah an zuar, a tang ah tling deuh in kan ttial tthan lai.  Cucaah kan umnak ram phaisa thlenret a tthawn tuk ahcun khualei phaisa kuat nak ahcun a ttha sawk, nain ram pumpi huap sipuazi tthan nakahcun a ttha lem loh.

National Bank or Central Bank:
========================
Pakhat nak ah ram pakhat i National Bank hi ram pakhat an phaisa man tum ter le kai ter nak le cu zet khat zet in phaisa chuah ding tiah biakhiak tu asi.  Tahchunhnak ah Norway kroner kha Euro in van thlen tik ah a tthawng tuk, Norway rampi sipuazi thancho ning he ai balance ti lo ahcun Norway phaisa man kha tum ter deuh an duh lai.  Cucu zeitin an tum ter lai tiahcun Norway Central Bank nih ramdang phaisa kha market ah tampi in an cawk lai, cu rualrual in Norway phaisa kha tampi in an chuah ve lai i an zuar ve lai.  Norway kroner tampi an chuah i market ah a tam tuk tik ah kroner man kha a tla tthan lai i ramdang phaisa thlen he balance ah a um tthan lai.  Cu ve bang in Norway phaisa man kha ramdang phaisa thlen he tuak tik ah a der tuk i kai ter deuh an duh ahcun Central Bank nih Norway kroner kha tampi in a cawk thluahmah lai i ramdang phaisa tu kha a zuar tthan ve lai, tik ah currency market ah Norway phaisa kha a tlawm cang lai i a man a kai tthan lai, cuticun balance ah a kal tthan lai, cubantuk cu mirang in currency intervention ti asi. 

Cubantuk central bank nih intervention a tuah tawn hi China, Russia le Japan ah a tam ngai.  2011 lio ah Japan cu US sipuazi harnak le EU sipuazi harnak ruang ah tampi harnak an tong ve, tikah an ram phaisa yen kha le a sang ngai fawn, an ram sipuazi tthan ning he ai rual ti lo tik ah yen kha a man tum ter an duh.  Cutikah Japan nih currency market ah ramdang phaisa kha tampi in a cawk i a ram phaisa yen tu kha trillion in a chuah i market ah an zuar, tikah an phaisa yen kha a thla tthan i an sipuazi balance ah a kal tthan, cubantuk cun China nih 2015 lio ah a tuah ve.

Pahnih nak ah Central Bank nih hin interest rate (phaisa cawimi a karh ret) hi a tum ter, silole a kar ter khawh.  Tahchunhnak ah Norway National Bank nihhin interest rate(phaisa karh) kha cu zet kha zet siseh tiah a khiah, i interest rate kha fak deuh in a tum ter ahcun Norway phaisa ah investment a tuah tu, phundang in Norway phaisa a cawtu le ai hum mi caah a miak ti lo, ziah tiah an phaisa karh a tum cang lai.  Cucaah phaisa cawk in phaisa phum pawl nih Norway phaisa kha an zuar lai i currency dang (ramdang phaisa) ah an itthial lai i Norway phaisa ah phaisa phumnak kha a zor lai.  Cutikah Norway phaisa cawk duhnak (demand) a zawr lai i, Norway phaisa cawk duhnak a zawr tikah Norway phaisa man a thla ve lai.  Ningcang lo in a tlak tuk ahcun a cung kan langhter bang in Central Bank nih control a tuah tthan lai.

Financial investor: 
===============
Finacial investment timi cu stock market ah phaisa phun in share cawk, bonds, mutual funds pawl ah phaisa hram phum khi asi ko.  A tawi fiannak cun ka phaisa hi hmailei ah, cu tik kha tik ah ah cu zet kha zet in karh kho ve te seh ti ruahchan nak he bank le stock market pawl ah phaisa phum khi asi ko.  Hi zawn ahhin phaisa thlen le phaisa man a tumkai ter kho ngai mi thil cu phaisa phumtu pawl nih ram pakhat i an sipuazi cawlcangh ning le tthancho ning zoh in an ruah nak in phaisa a tum lai siloah a kai lai tiah an tuaktan chung mi khi asi, cucu speculation (ruahdamh in thil a cang kho ding hei purhdah) ti asi. 

Tahchunhnak ah 2015 kum thok ka hrawng in zinaan man cu a tla thluahmah, Norway ram an sipuazi engine pi cu zinaan export a si ve tik ah zinaan man a tlak tluahmah tik ah phaisa phum in invest tuah tu pawl nih ram sipuazi cawlcangh ning kha negative lei a panh lai tiah an ruahdamh tik ah Oslo stock exchange (Oslo Børs) ah share man a tla thluahmah, phaisa hramphum nak a zawr deuhdeuh, tikah Norway phaisa man cu a thla tluahmah i Sweden phaisa nak niam deuh tiang a tla manh, nain 2016 kum cenceo hrawng in nizaan man kha one barrel =  $ 49 hrawng in phunghman deuh ina van kai tthan tik ah phaisa man a hawng kai tthan. 

Tahchunhnak pakhat van la rih sih: November 2016 US election ah Mr. Trump nih teinak a hmuh e tiah an van thanh a thaizing ah US stock marketsah share man le zinaan man a tla thluahmah i sui man tu a kai thluahmah, aruang cu financial investors( phaisa hram phuntu) pawl nih Mr.Trump kha an bei sei lo, US sipuazi le vawleizung sipuazi a chiat lei a panh lai tiah an ruahdamh caah an phaisa fang kha sui icawk i ifim lei in an ilak caah asi.  

Cu zaan lila ah Mr. Trump nih biachim nak a van tuah i campaign a tuah lio i ruru hranghrang deuh i a biachim pawl kha a van mer deuh i nem deuh le biathlum deuh in a van chim tikah shock markets ah share man a kai thluahmah tthan i suiman tu a thla tthan, a ruang cu investors pawl a bei a hong sei tthan caah tam deuh phaisa phum ding in an van itimh caah a si.  Cubantuk tthiam in Mexico zong Mr. Trump nih teinak a van hmuh bak ah an phaisa pesos cu a tla thluahmah, US dollar thlen ret ah 13% a tla manh.  Aruang cu Trump nih campaign a tuah lio ah Mexico le US karlak hauhruang sak ding le biatak in security lak ding a au pi, cun Mexico le Canada he chawlehthal hnatlaknak (trade agreement) an tuah mi kha chuahtak ding in a aupi caah investors pawl nih Mexico ah phaisa hram phum ding kha  amiak lai lo tiah an ruah caah asi.  Cubantuk cu phaisa phum pawl nih ruahdamh tuaktan chung nak in an phaisa phum ningcang an thlennawn ning (speculation) nih phaisa thlen a tum ter le a kai ter tiah kan ti mi cu asi. Ramkhat le ramkhat phaisa man a tum le a kai ning cu hi vial nihhin tampi a fian ter ko lai tiah ka ruah, carel tu nan dihlak cung ah kai lawm.

 This article belong to:
 Saya Sang Uk Ceu (Parkupa) (Norway)

References:
Blanchard, Olivier. , Amighini, Alessia and Giavazzi, Francesco(2010) : Macroeconomics-A European Perspective. Prentice Hall, Harlow.
http://www.dn.no/nyheter/2016/11/11/1038/Finans/8500-milliarder-opp-i-royk-etter-trump
http://e24.no/makro-og-politikk/usa/trumps-finansminister-oensker-sterk-dollar/23902793

Sunday, January 22, 2017

Muidawhnak-hi-innchungkhar-hrangah-aṭhahnem-maw?

Tlangval nih nupi aneih tikah amuifang hmurih lotu achungkhat le hawikom ṭha, amah atheihngaltu hawi le kom pawl nih anupi cu aiza maw, ai dawh maw? tihi an biahalnak hmaisabikcem asi ṭheu tawn. Apahnihnak ahcun khuika leimi, khuikakhua mi dah asi tihi an halchap tawn hna. A nupi rianṭuanmi le adinhmun halhmaisat an si bal lo. Nungak vethung cu pasal aneih tikah atheihhngalh ahawikom le pawl le chungkhat sahlawh rualchan cheukhat nih anpa teh ai dawh maw, tihi halhmasat asi ve bal fawn lo. Zei rianṭuan dah asi? Lengleh(Pathlawi) maw asi, tlangval dah, kum zeizat dah asi? tiah an i hal cio ve fawn hna.

Nungak pawl lebang hi cu thawngpang thanh leiah hin ṭhawng hna kaw, minu pawl ahleiin muidawh an herh cuang hna khi alo nain (Phungthlukbia 31:30) ah kan hmuh mi cu, “Iang hi hlen a hmang, dawh hi a ziam kho” tiah aa ṭial.  Hmanthlak lawng van zoh khin cun abiataktak mi khi alo. Hmanthlak zuar hna angah, muidawhnak hi aṭhathneman tampi a um ve. Ezek. 28:17 ah kan hmuh mi cu, “Naa dawhnak nih khan na lung an puamter i upatnak na hmhmi karhter chinnak caah na fimnak kha a pingin nah man.” Muidawhnak hi rumnak le sifahnak cu asi theng na lo khin, muidawh ngai ṭungi sifahtak hna khi ai kaihlo takta ve mi cu asi ve hoi fawn. Muidawhnak hi thil ṭhahnemtaktak cu arak si ve ko. Muidawhnak aṭhathnemnak tampi lakah pakhat cu zohhah an damtuk, pasal ca lebang ahcun thaditbaat vialte hmanh khi an damter khawh caan a um. 

Asinain, muidawh hi Pathian thlawchuah pakhat asi ve asinain, cu muidawhnak cu an i hngalpi sual asi ahcun mah cu sual asi. Atlangpin i neih hlan ahcun aṭhahnem ngai ko, nabeltein van i neih hnu ahcun muidawhnak nihcn nupa karlak i ṭhennak akham kho lo. Muidawh, mifel nakin muidawh lemtuk lo mifel an tam deuh. (2 Samuel 14:25) kan hmuh mi cu, “Israel mivialte lakah dawh leiah Absalom tlukin thangṭhat awk ahohmanh an um lo; akechik in a luthlung tiang soisel awk pakhat hmanh a um lo.” Absalom nihcun amuidawhnak cun ramuk aitimhtikah amah chantawitertu lehlam ah ai cang. 

Muidawhnak timi hi angaingaite ti ahcun zohsawhsawh awkbak lo ahhin cun thildangah ṭhathnemank ngaingai arak nei theng lem lo. Asinabeltein innchungkhar hrangah cun ṭangkainak, ṭhathnemnak arak neituk lem loh. Muidawhnakin fimnak aṭha deuh. Fimnak nakin Pathian ṭih aṭhadeuh rih fawn hoi. Aṭhabik cu Muidawh fawn, fim fawn, Pathian ṭihzah in va umkhawh viar khi va si sehlaw,aṭhatuk hnga ding nain, muidawhtuk hi mifel an tlawmte hoi fawn, acaan ahcun vawicung phung ngai hi ti ko ne sih zeitiṭha!!

Nungak lawng sihlah, tlangval pawl zong khumkhan ṭhangang, muidawh ve nawn, hruttengtung torlecheng an um ve, an luat hlei loh. Asinain, mikhumkhan ṭha le ngan nana cu zoh cu atlau deuh ti khi ahei si, an tlaitluang deuh hngehnge ti asi fawn. Paliantuk nakin pate deuh pawl hi mi an kengkawi kho deuh, an leklak zong aṭha deuh fawn. Muidawh pawl khi atlangpiin mihngal an tamdeuh zungzal. Muidawhtuk lem lo asiloah midum deuh pawl hi miteima le ṭhahnemngai an tam. (1 Samuel 9:2) ah kan hmuhmi cu, Saul siangpahrangpa cu michuakthiam, muidawh asi, ahohmanh nih an tluk lo. Atlinruangah mipi zongnih an thim, asinain, Pathian nihcun athim ve loh.


This article  belong to Josheph C. Luai Mang

Nupi-Pasal-Hawl-Ningcang-IDEAS

Nupi pasal timi hi hawlthiam ruangah neihfuh le hawlthiam lo ruangah neihfuh lo tihi asi hlei lo. Nungak pawl nih an duhzawng pa ṭhenkhat pawl  hna cu: miporhthiam deuh le amah zuutmuai le buaipi huam deuhtupawl khi an si tawn. Tleirawl chuahka hrawng teah khin cun an mahnakin ṭhadeuh le dinhmunṭha deuhmi olthadaktein an i thimsual ṭheu tawn. Pa pawl belte nihcun an fel le fellonakin muidawh le mingo tiin an i thim ve fawn. Pa nih siseh, nu nih siseh, muidawh, miṭha, mirum, mingan(khanh), midum, mingo leinakin kakoppi ding asimi nih aka duhtaktak maw, duh taktak lo dah ti hi fiangtein kan theih hmaisa awkah ah aṭha.
Kan nupi pasal hrangah neih kan duhtaktak asi ahcun kan pahnih lawngin biakhiahnak, lungtlingnak kan tuahawk asi lo. Nupi dawhlo le pasal dawhlo veve cu i neih loah aṭhacem. Na kopi(nupi) caah na duhtaktakmi cu lakphak dawrah atlawmbikah voithum talin kalpi law amizia na theih khawh ko lai. Amah duhmi aicah zuahmah ahcun uk an timh tinak asi. Asinain, na cahciamite hngakin din aitim asi ko ahcun aruahnak ahmang kho lo tinak asi.

Chung le khat naihtuk i ṭhitumh cu fale an dum’n dawh ahar deuh. Mi nihcun mingan(milian) neih ding, milian(ngan) nihcun mihme neih cu apawi loh. Midumtuk veve zong hi i neih lo ah aṭha. Ziah ti ahcun mahduh bangin sapiat in khawlhvar khawh an si lo. Phun le hnam dang i hlattuk neih hi apawi caan a um tawn. Rumnak le muidawhnak hin  nupa nun ahngerter kho lo ti hi nungak thlangval lio tein ralring cikcek aṭha. Voikhat te nai thimsual asi ahcun nadam chung nai chir zungzal.

Thlem oltuk pawl cu midang thlemnak zong an tuar lo, fawibaitein an tlu lengmang kho. Kan duhbikmi nakin akan duhbiktu, muidawhnakin mifel nih kumrei caansau anguh. Ngiar harhar poh hi an rak feldeuh tlangpi ko rua. Ngiar oltuk cu chungkharnu caah an ṭhataktak lo. Midum nihcun mingo i thim, ṭhitkhawh aṭha.

I thimsual phantuk ruangi neihngam loin kum upatpi tiang um zong aṭha fawn lo. Alakah remcaannak hna aum lemlo asi ahcun kum upatuk tiang nungak, thlangval hi aṭha lo. Pakhatnakah piangthar ta, apahnihnakah mah duhtu ngaingai, mizeipoh kan va neih asi zongah kan chung le khar nih an duhmibik neih khawh aṭha. Nupi pasal hawlthiamtuk nai timh asi ahcun na tong lai lo. Nathiamlotuk hoi fawn asi ahcun naichir ṭhiamṭhiam hoi fawn lai. Pathian hal aw, na duhmi cu an pek ko lai, Mathai 7:7,Luke 11:9.

Chirhchan: Nupa nunnuam si dingah timi cauk chungta

Friday, January 20, 2017

Mark 10:47-48- (He can heal us)
=========================
Nazareth khuami Jesuh asi ti kha atheih tikah, "Jesuh David Fapa, ka zaangfah tuah," tiah a au, Mitampi nih an sik i daitein um ko,tiah an ti. Sihmanhsehlaw thang chinchin in, "David Fapa, ka zaangfah tuah," tiah a au chinchin.

#NOTE: Mitcaw Bartimai timi kutdawhpa nihcun Jesuh Khrih apawngkam in akal ti atheihtikah kutdawhnak hmun i a autawnmi cu amak i, a au ning athlen diam! a authawng nih Jesuh sin aphak tikah damnak ahmuh. Cubanbantukin kan nih zong taksa thlarau damnak caah kan thlacamnak auaw hi teh Pathian sin aphan taktak ve tawn hnga maw? Nang le kei ca zongah damtertu nizaan, nihin, zeitikhmanhah aithleng ballomi Bawipa ṭhiamṭhiam asi. Bawipa thlawchuahnak nan dihlak cungah um ko seh. AMEN

Wednesday, January 18, 2017

Thlamuana Dangdai-(Qenuine Peace)*Mathaia 13:27*

Chanchinṭha Mathaia 13:27
Thlamuanna ka hnutchhiah ache u, keima thlamuanna ka pa che u; khawvelin apek ang ni lovin ka pek che u hi. In thinlung mangang suh se, hlauh pawh hlau suh se.
Lalpa thlamuanna duhawmtakmai chu i chang ve tawh em? Changtawhtute kan nih ngai chuan mahni ṭanghmasialtaka hawpṭawihpui mai tumlovin, midangtaan lehzel pawha semchhuah hi ringrututen kan tihtur maakmawh ani. Lalpanina minpek thlamuanna hi asemchuaktu nge kan nih a, tiriraltu zawk tih hi kan in zawhna ni phawt teh se!

Chu thlamuanna  kan tihtak achu, i nunah atakin i (experience)tawngtawh ngai em, anih loh leh kan nunah zalentaka rorelturin hmun kan pephal chiah em tih hi zawhna pahnihna atan ni leh se. Kan mihring thithei leitaksaina achawmtalve hmangaihna leh thlamuannate zawng, mikhapkar lekan an ral leh ṭhin, chatuan daih zo rengreng an awmlo, Lalpa thlamnuanna tih lo chu!

(Johna 14:27)ina minhrihlh chiah hi, Lal Isua chuan, thlamuanna minhnutchiaha, chu thlamuanna chu khawvelin apek ang ni lovin, thlamuanna dangdaitak chatuan daih min pe ani, chunun ngei chu mitin kan hnenah hmangaih avangin minpe a, lawmtaka lo dawngsawngtute nunah  thlamuanna nghet leh dangdaitakmai chuan  zalentakin ro arel ṭhina rahṭha tamtak an rahchhuak ṭhin maipawh ni lovin engpawh an chungah lo thlengse Amen an lo titheizel tawh ṭhin ani.

Voiin ngeiah pawh hian, Pathian ina chatuan daih minthawhsak thlamuanna duhawmtakmai lo dawngsawng thiamtu kan nihchuan, chhungrilah hlimnain kan khat anga, kan thlaraunun pawh atichak zualsauh dawnbawk ani. Ringtunun chu semdarhnun kan tihtawh angin, chuchu chiangtakin Pathian lehkhabu Thianghlim chhung tamtakah kan hmuthei ani, nangmah i in hmangaih angin i vengte hmangaih tur ani tih te,  sawitur atam. Chuvangin Pathian thlamuanna kan dawnte hi nghawihpui maimai lova semdarhtu leh mitetana malsawmna nihzel hi ringtuten kan tihtur diktak chu ani.

Lalpa malsawm dawngduh lo tunge awm?  Kan duh vek, dawn leh zel kan duhtaktak anih ngai chuan ahnen aṭanga kan dawn leh minpek thlamuanna duhdawmtak lo dawngsawnga chiardaan thiamtu nih  kan nih apawimawh, amalsawmna chiarthiamtu te nunah chuan, kafak tur ani ti aimah in, chhungril lam aṭangin fak lo theilovin aturin minturutut zawk mah ani. 
Lalpan athu malsawm rawhse...!!!

Monday, January 16, 2017

Zumtu le Thinhunnak (-Christian and Anger-)

Zumtu kan thinhan caanah zeidah achuak tawn? Azungzal in sual asi maw? Zeiruangah dah kan thinhan lengmang tawn? Zeitindah zumtu nih kan thinhan lioah kan tuah awk asi?
Ahmaisabikah thinhunnak timi biafang hi Bible (Word)in van zoh hmaisacem usih, zeidah asawhduhmi le achimduh chanmi asi hnga? Biakam hlun cauk chungah thinhunnak kong tampi kan hmuh khawh. Asinain, zeitluk khin dah thinhun a hei hlawklo ning le amiat lo ning, atlangpiin buainakbak achuahter lo. Thinhunnak he pehtlaiin Biakamthar ah teh zeitindah achim ve hnga?

Efesa 4 chung kan rel tikah Pual nih atimi cu,  zumtu pawl cu kan nuntuzia ah siseh, kan tlonlen ning ah siseh, kan i danawk asi, (V 26-27) ah achim ṭhanmi cu. “Na thin ahun ahcun na thinhunnak kha sualnak chnung i an luhpitu si ter hlah; cun na thinhunnak cu ni tlakter hlah. Khuachia cu caanṭha pe thlah.” Thinhunnak hi setan thangfek bak asi tihi kan van theih nolh dingah ka vanchim ṭhan duh.

Paul nih achim ning pungsante hi kan van zoh asi ahcun, zumtu nih kan thinhun cu athiang ko. Asinain, kan thinhunnak nih sualnak chungah akan luhpi lo ding kha abiapituk mi cu asi, culoahcun sualnak chungah akan luhpitu asi ahcun khuacia caanṭha kan pek he ai dannak zeihmanh a um lo. Achancu, thinhunnak timi hi ahlankanpiin sualnak he aipehtlaimi arak si. Curuangah zumtu siseh, zumlotu siseh thinunnak timi hi kan ton ciomi thil asi. 

Curuangah cun, minung pohpoh hi thil zeisisai lomi ruang te ko ahkhin kan thin ahung tawn, achan cu kan nun ah Setan duhzawng, lungput si maw, boruak nih akan zelhcaan ahkhin asi duhtlangpi. Asinain, mahbantuk buainak hi Bawipa nih kan nunah i teiter dingin aduhlomi thil asi timi hi kan theih ṭhanawkah ka duh. Kan duh si maw, duhlo si maw, nitintein kan tonmi thil an si zungzal tawn. Hinun nih akan hmuhsak duhmi cu: zeitlukin dah thinunnak lakin kan iralrinawk asi, thianhlimnak hi zeitlukin kan duhawk, kan uarawk asi zia an cawnpiaknak asi fawn. 

Zumtu caah cun kan thinhunnak hmunin akan teipiak khotu, bawmtu Thlanrau Thianghlim kan nei, kan nei kan titikah arain akan bawm sawhsawh loh bawm dingin kan sawm aherh i, chimh dingin mawhphurhnak kan nei ve. Hi thinhunnak nihhin kan nunah hma khuar in, akan uk ding asi hrimhrim lo, “khuachia cu caanṭha kan pe siang lai maw?” nemmam, naisai ding kan si lo!

Zumtu maw, zumlotu kan va si zongah kan minung mizia hrimhrim  hi Uanthlarnak(pride)in akhatmi kan si, mah hihi zumtu kan nunnakah abuaithlaktaktak mi asi. Cu kan i uanthlarnak, mah le mah feltukin kan i hmuhnak pawl  mizia nih, kan nunah hmalak avan i thok ciammam cang ahcun zumtunih dawtnak kan ngeihm pawl, ngaihthiamnak kan ngeihmi vialte kan philhbak i, kan nunah sual zalenter kan timh colh tawn. Kan i uanthlarnak(pride) theitlai cu zeidah, thinhunnak lobak achuak lo. Cutinhunnak theitlai tak cu sual asi.

Minung hi sualfa kan i hgalhnak ah atu le tu in tukforhnak, thinhunnak kan ton lengmang. Pakhatnak ah kan Bible nih achim mi cu, “Thinhangin kan um zungzal awk asi lo.” mahka ahhin afiang ngaingai, (Greek sentence) ah ahmannak ahcun, (NEXT) tiin ahman. Achim duhmi cu, kan thinhunnak pek le pek i achuak tawnmi a chim duhnak asi.

Kan theihfian chinnak hnga: Pual nih a chimmi cu, “Kan thinhunnak kan i cinken peng, kan ruahpeng asiahcun, cunihcun sualah akan tuahter tawn.” Asiah, kan thinunnak cu zeitindah kan i venkun lai? Zeidah kan tuah kun lai? Fiangtein Paul nih akan chimh, “Na thin ahun ahcun nan thinhunnak kha sualnak chung i an luhpitu siter hlah; cun na thihhunnak cu ni tlakter hlah,” tiah akan cah. Curuangah kan ihhlan teah  lungfimtein thinhunnak si maw, pakhatkhat Pathian duhlo zawng kan tuahmi poahpoah ahmaiah ngaihthiam halin thlacamnak neih zungzal khawh aṭha. Cutikah Bawipa nih akan thlawchuah lai.

Kan thinhunnak vialte kaltak dingcun, mah le mah ṭhatukin kan i hmuhnak pawl, kan i uanthlarnak pawl (perfect) kan i tinak pawl vialte hi kan hlonhta ahau. Acaan ahcun kan mah le kan mah kan thinhunnak pawl hi theih peng dingah kan duh ve hlei lo. Culio caan i kan thinlungah biahalnak (2) kan neih tawn mi cu: [1] mah hi athianglo lem lo hnga hme maw, i caponak ruangah asi hnga hme maw? [2]. ka thinhunnak ka chimnak thawngin siseh, thilṭha ava si ko hmanhah zeidah kan miaknak, aṭhnathnemnak dind um cuang? cucu ka teinak asi cuang hnga maw? Asiloah ka sungh chinchinnak asi sual hnga maw? Timi hi kan ruahnakah arak  luttawnmi cu an sit awn. 

Cucun kan thinhunnak kaltak i philh ding cun, zumtu kan si bantukin ngaihthiam herhnak hmunah kan ngaihthiam hna aherh, culawngah kan philh khawh  laii, kan thlau khawh lai. Zeitluk hmanh khin sualtuah duhnak thinlung rakngei tawn ko hmanh usihlaw, zawnruahnak le ngaihthiamnak nun he Bawipa leihoi in kan thinlung kan hawn ahcun, thinhunnak cu kan tei hrimhrim ko lai. Cununcu kan thinlungin vuiliam in aum kho lai. Pakhat le pakhat kan i ngaithiam kho lai, cucu Bawipa nih afale nunnak langhter akan duhmi zong cu asi fawn. 

Adonghnak ah Paul nih achimmi cu, “Khuachia cu caanṭha pe hlah .” Hikahin Pual nih abiapitukmi kan nun i sual akan tuahter tawntu thinhunnak nifatintein kan ton lengmang cungah ralrinnak akan peknak asi. Ahodah thinhung dingin akan duh i, kan i lawmhnak lo riangmangin lakkanh akan timtu cu? Ruat ve hmanh! (SETAN..!!). Curuangah kan theih dingmi cu, ruahnak ṭhalo aphunphun siseh, thinhunnak aphunphun tangi kan um dinghi SETAN khuakhannak (Master plan) cu asi. Asinain, mahhi thei hna usih Pathian fale hna, (James 4:7) ah akan chimhmi cu, “Khuachia kha doh u law an zamtak ko hna lai.”

Biatlangkomhnak ah: 
Kan chimkhawh mi cu, thinhunnak ruangah sualtuah hrimhrim awk asi tinak asi hlei lo, thinhunnak hi sual an si dih tinak asi fawn lo. Na thinhun ruangah na zumhnak a hnget lo tinak zong asi lo. Fiang chinin akan bawmtu ah (James 1:19,20) ahcun, “Ka dawtmi u le nau hna, mah hihi philh hlah u: ahohmanh bia theih duhnak leiah cun a khul a rangmi si u law biachimnak lei le thinhunnak lei ah cun a khul a nuarmi si u. Minung thinhunnak nih Pathian tinhmi kha a chuahter lo.”

Friday, January 13, 2017

Vanramah kan dawtmi pawl hi kan theithiam hna hnga maw?

Kan biatlang he pehparin biahalnak tete a um ṭheu tawn, kan nih zumtu aitimi poh nihcun mipiangthar kan si hnu ahcun  kalhmasa kan dawtmi le pawl he vanramah Khrih sinah kan i tong ṭhan te hna lai timi ruahchannak angei mi kan si hna. Bible nih kalhmasa pawl he kan i theih ṭhan khawhnak ding lam akan hmuhsak mipawl van zoh hna usih.

1 Thessalonians 4:13-18 chung kan rel asi ahcun hibiahalnak  alehnak caah akan bawmtu asi ve mi cu, Paul nih avan lak mi cu, Jesuh Khrih, azultupawl sinah arakkir ahkhan zeidah aphan? Hitihin achim, “U le nau hna, ruahchannak a ngei lomi hna an ngaih a chiat bantukin nan ngaih a chiat nakhnga lo, nannih cu athi caimi hna kong i biatak kha hngalhter kan in duh hna. Cang 14nak, Jesuh cu a thi i atho ṭhan lai ti kha kan zumh; cucaah amah zumh buin a thimi hna cu Pathian nih amah sinah cun aratpi hna lai ti kha kan zumh.” Zumtu nihcun thihhnu ruahchannak kan nei.

Paul nih fiangte achimmi cu, Khrih ruangah athimi(zumtu) pawl cu kan i tong ṭhan lai: “Cuhnuah, cucaan i a nung rihmi kannih pawl cu khuadawm lakah khin Bawipa cu van i hungton awkah pumh kan si dih lai. Cun Bawipa sinah zungzal in kan um lai.”(cang 17).  Mah khi caan ahkhin  kan i lawm lai i, vantaksa in thuam kan si te lai, cucu Paul nih akan cahmi cu, thianglawr siseh, thawhṭhannak siseh, zumtupawl vialte kan i tonkhawm tikcu caan asi te lai. 

Adang bible bung le cangtete zong nih zumtu kalhmasa dawtmi le pawl he i hmelpalhnak um lo tein pakhat le pakhat kan i theite hna lai ti hi an pom cio ning zong asi ve fawn. Pakhatnak ah, Elijah le Moses kha Peter, James le John nih khan fiangtein muithlennak tlang (Transfiguration) timi ah an hmuh khawh hna, (Mark 9:4-5). Mahhi nih an kan hmuhsak mi cu kalhmasa mithianghlim pawl kha kan hmuh te hna lai (Next life). Achapah (Luke 16:19-31)ah Jesuh nih Mirumpa le Lazaruh hmangin akan chimh. An pahnih in an thi veve, Lazaruh cu vangramah (“Abraham ṭangnuam ah aadiin,” cang-23a), mirumpa cu (“hades/hell hremnak chungah aum, cang-23b). Bible i kan hmuhbantukin, “cunglei hi a hun zoh i lamhlapi ahkhin Abraham le apawng i Lazaruh kha a hon hmuh hna.” Hikaah kan hmuh khawh mi cu Mirumpa nih Lazaruh a van theih khawhmi zong nih hin, kan nih zong, kan theih khawh vete hna lai dingmi hmelchunhnak asi ve. Culawng si loin Abraham zong nih kha mirumpa hell chung ummi kha atheih ve fawn.

Biakam hlun (2 Samuel 12:23) chungah  David nih afapa athih ruangah ai hnemhnak kan hmuh khawh. David nihcun, “ Sihmanhsehlaw a tu cu a thi cang ; zeicahdah rawl cu kan ka ulh ti lai? Ka nunter ṭhan khawh lai maw? Keimah cu a sinah ka kal te lai, sihmanhsehlaw amah cu ka sinah a ra kir ṭhan lai lo tiah ati.” David nih afapa dawttukmi cu fiangtein hmuh ṭhan aitim. Biakam hlun nih achim lengmang tawnmi cu, “Abraham nun kan zoh tikah, “Chan tling cikcek in a nun hnuah athi i  a phunhawi hna sinah khan pumh asi ve.”  Fiang chinchin in kan theihkhawhnak hnga  caah hi bung le cangtete hi relchap khaw asi, (Genesis 25:8; 35:29; 49:29; Numbers 20:24; Biaceihtu 2:10). Hi vawleiin akalhmaisami pawl cu vancungah kan theihthiam khawh te hna lai.

Jesuh cawnpiaknak pakhat ṭhan cu, “Hihi va philh hlah u; Nichuah lei le nitlak leiin mi tampi an ra te lai i Vangcung Pennak chungah cun rawldanghnak cabuai ah Abraham le Isak le Jacob hna he tiah an ṭhuṭi te lai.” Aralaimi Pathian Uknak/pennak Ram chungah biakam hlun chungi mithianghlim pawl zong kan theihkhawh te hna lai, culawng siloin zumtu dang pawl(zumtu) zong kan hmuh in kan theih khawh te hna lai.

Adonghnak ah (Luke 24:13-16) van zoh ṭhan ta usih, “Cuni ṭhiamṭhiam ahcun an lak i pahnih hna cu Emmaus an timi khua leiah an kal i, thil umtuning kong vialte kha an i ruah, Emmaus cu Jerusalem in khan sarih tluk asi. Cuti i bia an i ruah lengmang i an i ceih lengmang lioah cun Jesuh hrimhrim nih khan ahei fuh hna i an sinah cun akal ve. Ahmuh cu an hmuh ko, sihmanhsehlaw an hngal kho lo.” 

Thomas nih Jesuh kha ahmuh le cangka in direct in, “Ka Bawipa le ka Pathian,”(John 20:28) tiah ati colh (Philipi 3:21) ah kan hmuh mi cu, ‘Ader i athi khomi kan pum cu a sunglawimi amah pum bantukah khan akan thlen lai i cu tuahnak ahcun zeizong vialte amah uknak tang i a chiah hnanak ṭhawnnak kha ahman lai.” . Jesuh Khrih bantukin kan nih zong aropitnak he thuam kan si te lai i, vanramah pakhat le pakhat   i hmelpalhnak um lo tein kan i hngal kho te hna lai.

Tuesday, January 10, 2017

Na nupi hrangah tuahsak aw: ( Husbands, love you wives, Eph.5:25)

Na nupi duat awla, duhdawt aw: 1.Na tuahnak thawn langter aw
Na nupi na duhdawtnak cu na tuahnak (action) thawn langter aw. Tuahnak tel locun duhdawt -nak cu a thi a si. Bible in “Pasal pawl, nan nupi duhdaw uhla an hnenah awkam saang hmang hlah uh” a ti. Col 3:19. Pakhatnakah pasal pawlin kan fate pawl hnenah Pathian kan duhdawt -nak thawn duhdawtnak kan langter hnuah a pahnihnak ah kan nupi kan duhdawtnak thawn langter ding kan si. Kan fate pawl kan duhdawt asi ahcun anmah hringtu kan nupi pawl khal kan duhdawt ve hirmhirm a tul. Pasal pawlin kan nupi pawl duhdawt ding hi Pathian thupek mi khal a si. “Pasal pawl, Khrih in Kawhhran cu a duhdawt ih a hrangah a nunnak tiang a pek vekin nan nupi pawl cu nan duhdawt pei” (Eph 5:25). Fate pawlin nu le pa hnen in duhdawtnak khawpten an co ttul vek n nupi pawl khalin an pasal hnen ihsin duhdawtnak khawp ten an co a ttul ve a si. Pasal hrekkhat pawl cun an nupi pawl an duh zet konan an duhnak an angter theu lo.

2.Upat peknak thawn langter aw
Pasal pawlin nupi pawlih upat ding lawng kha ruahsan ding a si lo, nangmah khal in na nupi kha na upat ve a ttul. Na nupi na upatnak in na faate pawl kha pakhat le pakhat upat awkdan na zirh rero a si. Nangmah a pasal hmanin na nupi cu na upat lo asile ziangtin na fate pawl cun an nu cu an upat ve thei ding? Kan nupi pawlih a ttongmi pawl thate’n kan ngai sakmi khal hi anmah kan upat langternak phunkhat a si.

Na nupi ih upat ding na duh vekin amah khal upat ve aw. Nupa cu pakhat le pakhat upatnak pek awk ding a si. Nupi lawngin a pasal upatnak a pekih a pasal in a nupi upatnak a pek ve lo asi ahcun, cucu bawi le sal (master and slave) dinhmun vek a si. Pasal pawl: nangmah parah tuah -hai seh ti na duh mi pawl kha na nupi parah ah tuah ve aw. Bible in “Mi in kan parah tuah haiseh ti nan duh vekin mi dang parah tuah ve uh” (Matt 7:12) Na nupi na upat asilen na fate pawl khalin an upat ve ding. Na nupi cu duhtawk in ttongkam tthalo le awkam sang thawn na biak asile na fate pawl in an lo cawng ding. Curuangah “na nupi thawn nan umtlang tikah a derdai deuhmi an si ti theithiam uhla upat uh, ziangah tile nanmah thawn hmun khatah Pathian ih pekmi nunnak laksawng ro cu an co ve ding” (1 pet 3:7).

3.Nangmah le nangmah na duhdawt awkvek in duhdawt aw
Mai nupi duhdawt lo cu mah le mah duhdawt aw lo thawn abang rep a si. Fala tlangval lai lawngah duhdawtnak hi langter ding asi lo. Fala tlangval lai hnak hmanin nupa si hnu ah duhdawt aw sinsin ding hi Pathian duhnak a si. Bible in “Mipa in an nupi pawl cu anmah ih takpum an duhdawt vekin duhdaw ve ding an si. A nupi a duhdawtu cu amah le mah a duhdaw awtu a si” (Eph. 5:28).

4.Na ttongmi tthaten ngai sak aw
Na nupi na duhdawtnak cu an ttongmi ngaisaknak thawn langter aw. Thil pakhatkhat na tuah tik khalah na nupi hnenah a ruahnak sut hlam aw. Pakhat le pakhat upatnak le duhdawtnak lang- ternak a si. Thil na tuah tikah na nupi ruahnak na sut ve lo asilen na nupi cu zianghman ah na siar lo vekah a cang thei.

5. Na caan pek aw
Na nupi thawn nan umtlang caan, na nupi kiangih na um caan hi nangmai hrangah na nomawk bik caan siseh. Na nupi hrangah na caan pek aw. Na fate pawl hrangah caan na pek ttul vekin na nupi hrangah (private time) caanttha pek aw. Nupi thawn nuamzet in um ding hi Pathian duhmi a si. Bible in “Vanhnuai ih tikcu tawite Pathian in nunnak a lo pekmi sungah hin na duh mi na nupi thawn nuamzet in um uh, ziangah tile leilungtlun na nun sungah hin cumi cu na hnaṭtuan man laksawng a si” (Thusimtu 9:9).

6. Na ttongkam thawn langter aw
Na nupi na duhdawtnak cu na ttongkam thawn langter aw. “ka lo duh tuk, na mawi tuk, na fel tuk” tivek ttongkam kha nupi pawlin an theih ttulmi le an theih duh zetmi ttongkam pawl a si. Thil an tuahtthat mi parah khalah porh awla lawm aw. Angki thar an hruk tikah “na angki thawn na kaih aw tuk, na pungsan (form) cu ka duh zawng rori na si” ti vekin sim aw. An hni siamsi mai ding. Bible in “Curuangah na no lai na nupi parah lungawi awla, A parah lungawi nomnak nei aw. Cun amah cu zukneng bangin a mawi mi le duhnungza a si. A duhnunnak cun a lo lungawi ter dingih, A lo duhdawtnak in a lo zeel ding a si” (Thufing 5:19).

7. Rintlak in um aw (Be faithfull)
Na nupi na duhdawtnak cu rintlaknak (faithfulness) thawn langter aw. Na nupi na duhdawt taktak asilen nunau dang uar hlah. Na mit ah na nupi kha a mawi bik n hmu ringring aw. Nupi nei cingin nunau dang uar hi ningzah thlak ngaingai a si. Bible in “Ka fapa, ziangruangah nunau dang na duh? Ziangruangah midang nupi ih duhnunnak cu na duh sawn?” (Thufing 5:20). Khawleng na suak caan le khual na tlawn caanah na nupi in a lo rinsan ngam ding hi a thupi zet. Na nupi cu Pathian in pekmi laksawng a si. Pathian pekmi laksawng na duh lo asi ahcun, amah laksawng a lo pettu pa a lungawi lo ding. Bible in “Nupi ton cu thil ṭtha ton a si; Cumi in Bawipa ih ṭthatnak na parah a langter” ( Thufing 18 :22

This article belong to 
Saya Thian Nun Piang

Ho dah ropi cem hnga? (tangdor nak cu cawisannak nu asi)

Voikhat cu saram pawl hi meeting an tuah, cuhmun i an baiceih mi cu, “kan lak ahhin aho dah a ropi cem hnga” timi an ceih. Pawpi hi ahrum awnh ning zong athang, cun acak zong acak, aral zong aṭha curuangah ramtang bawi si awk ah aitlak tiah an ti. Ngal hi aho ahriam fawn, acak zong acak fawn tiin arak vote tu zong cu an um ve, cuticun an theih mi aṭhawng le acak an timi phpoh cu an van chim duahmah cio hna. 
Pawpi nihcun, “keimah hi ka fim cem, minung zong nih akan ṭih cem, saram lakah hin ka ral aṭhacem, thil ka tikhawh cem” tiah asarampi pawl lakah capo ngai khin an mah zoh pah cun avan chim, ahohmanh nih an let ngam lo.” Cubantuk i i uangthlar ngai le capo ngaiin a um lioah cun, hngalsang(mosquito) nihcun ava zuangi pawpi hmul karlakah thek tiah avai tenh i ava seh, athak celh lo ah heh tiah ai cheih len. Ngalsang cu a hmul karlakah ai tenh caah Pawpi nihcun a hmu kho fawn lo.

Cuti i Pawpi athak celhlo ai cheih len lioah, Ngalsang(mosquito) nihcun, “Ka fate ko nain nan ṭihbikmi Pawpi hmanh umawk hngal loin atuah khotu ka si, curuangah thil tikho cem le miropi cem timi cu kei mah hi ka si” tiin ramsa dihlak hmaiah capo nawn cun avan aukhuang ve.  Cuti i capo ngaiin ai her len lio ahcun an meetingnak hmun kilkawm teah dai ziartein arak ṭhu ko mi Maimawmh(spider) nihcun, Ngalsang hi pakhatkhat cu chimhcawnpiak ahau,"Pawpi umawk thei loin na tuah ruangah khan  na vai capo ngai si kaw. Ka bu ah rak ra law, na ropit lo zia kan hmuhsak lai," tiah ati.  Capo nawn cun Ngalsang zong nihcun ka van ralai, zeidah ka tuah khawh timi cu kan theih lai cu, tiah aleh ve.

Ngalsang cu Maimawmh sinah kal ding cun ai thawh, ava phak tik ahcun, Maimawmhbaw (spider net)ah Ngalsang cu aitartahak diam ai! Hehtiah athazaang umek in acawlsek, achuak kho hlei lo, asi avang, Maimawmh sinah zeiruangah dah hitihin na ka tuah, van ka chuah zawk ca tiah ahei ti. Maimawmh nihcun, “Tikha cun na ropit lo zia, na nep zia nai theih cang lai mu. Tikhan na tang lai i na thi ko lai, cuhnu ah ka fanotete pawl nih na sa an i ei dih ko lai” tiah ati.
Ngalsang nihcun, “Thil tikhotukin ka rak i theih tawn, ka rak capotuk fawn, kai capo ruangah atu cu ka thi ko cang lai hi teh” tiah ati. 

#Note: Cathiang nih, "Pathian nih milungpuam cu adoh hna i mitoidor cu a vel kha apek hna," ati. Cucaah cun aṭhawngmi Pathian kut toiah toidor tein khuasa u law amah nih acaan arem ati tikah an hlorh te hna lai.(1 Pet 5:5-6).

=Kan Bible nih achim bantukin, mi capo si hi ṭih anung taktak, mualpho ning zong afak, tlaknak zong asang, minchiat dang he zong ai lo fawn loh, thihnak zong asi fawn. Nabeltein Bawipa hmaiah tangdor tein Amithmai zohbutein kan nun asi ahcun, atikcu acaan teah Akan hlorh lai, kan cawisan hna lai tiah akan kamh. Pathian cawisan timi cu azeilei poh in nun hah adam....!!! 

=Capo nun he pehtlai in Bible verses pawl: (Proverbs 15:25, Psalms 31:23, Proverbs 3:34, Isaiah 3:12, 2 Tim 3:2, 1 Pet 5:5-6, Etc...). Bawipa nih mah hi tuanbia tawite hmangin na nunah atharin biachim ṭhan ko seh...God bless you all..!!