VAWILEI CUNG MISSIONARIES MIHRATKHAWKHENG (10) PAWL

Biahmait'hi:

He vawlei cungah hin abikin Christian, zumtu chungah Missonareis miropi, mi minthang relcawk lo ding tiangin an um hna, cuhna lakah cun missionaries mihratkhawkheng zual deuh pa(10) pawl van zoh ta hna usih..

1).William Carey (1761-1834)

William Carey hi chanthar missions pabik ti i theihlarmi a si. Carey cu Mirang ram in India ah missionary kalmi a si i, holh, ca t’ial  le ca-namh pawl hi a thiamhleice mi a si. Holh phunphun in Bible zeimawzet arak leh fawn.Carey cu bukedenh  tuahtu(shoemaker) a si lioah  nunthar nei in England Church ah a ṭhanglian mi arak si. Nehhnu ahcun Baptist ah a um i India ramah Baptist missionary in a kal. Amah tein Latin, Hebrew le Greek pawl cu a cawn. Baptist Missionary Society a dirh, cuticun mi thinlung atei in, alak ngai hna, cuticun Pathian riant’uan cu aithawk i, heh tiah aphak khawh chungin Pathian ram kauhnak caah tiin a nunnak  tiangin INDIA RAM ah cun a luphun in Bawipa riant’uantu asi. 

2).Adoniram Judson (1788-1850)

Judson hi Baptist missionary a si i chaklam American Protestant  i  ahmaisabik kawlram i thlahmi missionary a rak si. Missionary hmaisa pawl bantuk in cauk let(translate) le Church dirhkhawh nak ding lei i heh tiah thi le thau he riant’uan tu arak si. India ah  mahte i, i uk khawknak Bible sianginn (Congregationalist) ah a rak kal, Bible tampi a cawhleh hnuah  Baptist doctrine hi Bible he a rak i kaih/rem bik tiin a rak ruah. India i Western dotupawl ruangah kawlram ah a kal.Ahmaisabik zumtu mi 18 a ngah khawh nak ding hrangah kum 12 can a hmang. A thih tiangah Church 100 a dirh i, minung 8,000 renglo a nei. Kawlram Baptist Bu pawlin “Judson Day” tiin kumtin upatsunlawihnak caan a hmang tawn, tutiangin. 

3).David Livingstone (1813-1873)

David Livingstone hi London Missionary Society i sii lam missionary a rak si. Scotland ah 1813 kumah a chuak, sihmanhseh hlathlaitu le Sibawi a si bantuk in a can tam u  cu Africa ram ah a hmang. Livingstone cu science lei le thilumcia a theihnak pawl hmangin Chaklei Africa pawl i  ram hmanthlak suainakah tampi a bawmh hna. Livingstone cu a umnak hmunah saupi a um bal lo. Hmun dangdang ah khual tlawng in nehhnu(amah hnu) i missionaries ra ding pawl hrangah Africa pumpi i ram hmanthlak heh tiah cuti lei cun t’an a rak la mi le atalent sunglawi tuk i Bawipa ca i a nun arak hmangtu asi. Livingstone cu missionary ropi bik lak i  mi pakhat a si tiin ruah a si i, Pathian nih  a nun cu sunglawi ngaiin a hman i Thawngt’habia meifar vanpiaktu le  Thangt'habia kutka hawn nak hrang i mit’angkai tuk mi a rak si fawn.

4).Gorge Muller (1805-1898)

Muller hi thlacam nun neitu ti i,  theihlar mi arak si ve, cucun anih hi  nu le pa nei lo (orphanages) cawmnak thawktu le leicung pumpi ah missionaries a herh zia theitu le ralt’ha ngaiin tlangaupitu a si. A nun chungah England i nu le pa neilo  cawmnak tangah hngakchia 10,000 pawl hi  cu anmah zohkhenhnak tangi  ṭhanglian mi an si. “Faith missions” i ai timhmi tlamtlin tertu  hmanrua pakhat a si i,  mah hi  cu biaknak lei i mi bomhnak  siloin, pulpak le Bu  nih mi bawmnak thawngin a si.Anih hi zeitik hmanh ah a minung hawi sinah bomhnak a hal bal lo mi asi. Bawipa zumhngam nak tuin minung sinah bomh duhnak thinlung aneih ter timi hi fekte le t’hawngngai i ai thleihtu asi, a zumtu asi . 

5).Hudson Taylor (1832-1905)

Hudson Taylor cu a missionary ṭ’uannak China ah kum 50 nak tam a can a hmang i China nunphung a zoh tik hna ah upat tlak asi tiah a chim.Hudson Taylor cu mizaw  tuamhlawm (physician) a rak cawng i  sibawi, evangelist le caleh lei  pawl cu China ah a ṭuan. Sii thu le hla  ruangah England a kir can zongah  a calei rianṭuan cu a pehzulh peng thotho.A nun chungah mi 100 cu missionaries volunteer tu ding a hmuh khawh hna. Hudson Taylor i nun le tuanbia  hin tulai missionaries  pawl hrangah zohchunh tlak, tette t’hatuk mi a kan chiahtak. 

6).Jonathan Gofrth (1859-1936)

Jonathan Goforth le a nupi cu nunphung missionaries bantuk in 1888 ah China ah an va kal. Sihmanhsehlaw, can tawite chung  Evangelist bantuk in  um a herh zia an hmuh ruangah hmunkhat lawng i  mission hmun khuar nak cu tiah China ram hmuntin heh tiah Thangt’habia  achim. Hmun tin ah bomh herhmi pawl bawm pah in, zumtupawl hehtiah thazang pe in cuticun can arak hmang.

7).Amy Carmichael (1867-1951)

Amy Carmichael cu Irish missionary a si i India ram ah kum 56 chung voikah te hmanh  inn tlung lo in Pathian riant’uantu anunnak  petu  a si. A hramthawk  a raint’uan mi cu, India chaklei ram i  nu le pa nei lo pawl khurawmh  a si. A nih hi nu  a si  nain China i missionaries a herhzia Hudson Taylor nih a rak chim hnu mi thinlung la ngai i van chim chawngtu, van chimchaptu asi. China Inland Mission (Taylor’s missionary group) he missionary si kho  dingin a hal nain  a (cianmazi)lei  a ṭ’hat lo ruangah a tlinh  t’han lo. A nun neta lam kum 20 chung cu ngandam lo ngaiin cu tic un can a hmang.

8).Nate Saint (1923-1956)

Missionary Aviation Fellowship (MAF) i vanlong mawngtu a si bantukin Nate Saint nih  cun India Waodani (or Auca) miphun he Ecuador ah pehtlaihnak tuah in a bawmh hna. Nehnu ahcun a mah le a hawile pawl cu cu miphun Thawngt’ha chimh nak ah thah an rak si.Zei asi zongah  Nate i  naunu le midang, cuni i thah a tuartu  nupi pawl nih an i  zuamnak ruangah Indian Auca miphun cu Pathian theitu miphun ah an  van i  cang. Nate Saint i  nun cantawite chungah hin harsatnak, mangbang, vansannak le beidonghnnak pawl  he  a can cu hmang ko hman sehlaw Pathian nih a hrangahi tinh mi, arak nei. A tuarnak siseh, harsatnak le ai zuamnak ruangah miphun pakhat nih cun nehhnu ah Pathian anvann theih hlei ah zei harsat nak a phunphunkan rak tuar tawn mi zong hi a min sunlawinak arak si deuh.

9).Jim Elliot (1927-1956)

Jim Elliot hi a nun hramthawk ka lei in  Bible a cawng i a nun hruaitu ah a hman. India Waodani (asilole Auca) pawl kut i Nate Saint le midang missionary pawl i  thih ning pawl zong atheih peng ko. Khuaruahhar harsatnak he thah an rak si ko nain, a theithlai ve thung cu hi pawl an nupi le pawl  hmangin an mah rak thattu sin i, Thawngt’habia an theih khawhnak ding hrangah an thinlung innka arak  hawn piak hna. Jim Elliot nih arak chim t’heu mi cu “mi pakhat nih a thlau khawh lo mi thil biapi ngah khawhnak hrang a  zohkhenh kho lo mi thil petu si hi hruh rian asi tiah ati.

10).Eric Liddell (1902-1945)

Eric Liddell 1980 i Chariots of Fire timi  (film) thawkkhan  theih lar ngaimi a si. Himi (film)nih  cun Olympic zuamnak i  tli zungzaltu nun hi a rak khihhmuhmi duhmi asi. Liddell cu Chaklei China i missionary innchungkhar i a chuak mi arak si. A nu le pa hi Lodon Missionary Society Scottish ah missionaries an si. China ah a chuak ko nain a sianginnkainak cu Scotland ah a si. Sianginn a dih hnu le Olympic i lente ai celh  hnu 1925 ah China ah missionary  rianṭuan  dingin a kir. Pathian riant’uantu asi hlei ah sianginn lei ca chimtu zong asi. 1941 ah ramla tu  Japan pawl an rat ruangah British kumpi nih cun China chuahtan dingin a fial. Cuticun Liddell ih nupi le a fa le pawl cu an umnak Canada ah an kir t’han. Eric cu siizung riant’uan dingah a naupa he an van tang.. 1943 ah Liddell  cu Japan pawl nih cun  thawng an van  thlak, asinain hngakchia cachim le Pathian biachimh cu ai dinduh hlei lo.

Mr. Liddell cu thluak lei damlonak he Weihsien Internment Camp ah February 21, 1945 ah a rian at’uan piak zungzal mi a van PATHIAN sinah  ai din ve

.

BIADONGHNAK:

A cung i kan hmuh mi JESUH KHRIH ralkap zohchunh awktlak ngai asi mi an keneh pawl van zoh hin, zeitluk in dah an nun a neitu AMAH BAWIPA JESUH nun an neih zia le an i nunpi nun pawl van zoh ah cun, an neih thiamthil  tampi cu atu i nang le kei neih mi lak ai tel mi tampi a um ve. An nih nih cun an chuahnak khawpi le hmun nuam taktak ah zalawng le thanuam, lungrethei lo te i khuasa kho mi an si viar ko hna, zeiruangah dah hi tluk in CUNG PATHIAN riant’uan dingin an  nunnak an pek hawh bik, zeibantuk nun hi hla an neih bik, an nun can, an tuaht’uannak, an kehpawl hi kan van zoh hna ah cun t’hen khat pawl cu capar t’ialthiam, zungthiam nak an neih mi pawl hmanh in an ni tin khawsak nak ai cawm khotuk ding an si lio ah, an zungthiam nak Bawipa ramkauh nak ah si seh ti nun an neih, na hrang le k ahranh ah zohchunh hi an tlak tuk hringhren dah, nang le kei nih teh BAWIPA hrangah ,  A sunlawinak tiin zeidah kan zungthiamnak pawl kan hman mi um ve van i check hnik u sih, zei chen hla BAWIPA hrangah, zeitluk hla BAWIPA hrangah kan i hman ve kan i pek ve, an riantuan nak nih hin, nang le kei kan nun ning le A rian kan t’uanning a kan CHALLENGE ve,, na zungthiam nak, na thiammi kha zahpi lo tein A min sunlawi nak ah tiin kan hmang velai lo maw, Aram kauhnak ah tiin an nun nak an liam i, cunih cun zumtu miphuan ah an van i cang, tuni ah Zumtu nang le kei nih kan mipum in Bawipa hrangah Martyr tu kan va si lo hmanh ah hi an nun nak nih a kan chimh duh mi, na neih chun na thiamthil in Bawipa ramhrangah , a ram kauh nakah t ii, mi nehsawh, zohdeu mi kan si zong ah, hnung tolh u sih, Bawipa ram caah voi zetzat dah na mualpho ve tawn, na tuar vet awn? Cathiang nih cun vawilei mi hna hmai i a ka t’anh lo mi cu van i ka PA hmai ah ka t’anh ve han lai lo, tiah kan hmuh khah, Zisuh na t’anh kan zahpi asiah cun van ka phak tikah Bawipa nih a kan zahpi ve lai.

10 famous Christian Missionariesz" Behchan in a remcan ning i van leh mi asi. Cafang  palhnak tete a um kho men, reltu pawl nan theihthiam nak kan hal hna.

MAH LE MAH AI THAT MIPAWL HI ZUMTU HMUN NING AH ZEITIN DAH KAN RUAH?? BIBLE NIH TEH ZEITIN DAH A CHIM VE ??

Kan Bible nih mi paruk mahte ai that mi  cipciar tein a chim : Abimelech (Judges9: 54), Saul (1Samuel 31:4), Saul  ralthuam phurtu (1Samuel 31: 4-6) Ahithophel (2Samuel 17:23), Zimri (1 Siangpa hrang 16: 18), le Judas ( Matt. 27:5). Hi hn  lak i panga pawl hi cu an mah sual ruangah ti in t’ial mi an si. A chim tello mi cu Saul  ralthuam phurtu hi a si, a umtu khawsak ning zei hmanh alang lo. Mi cheu khat nih  cun Somson  thihnak zong  hi mah te i thah tluk a si t’hiant’hiam ko ti zongah an ti, zei ruangah tiah cun a cawlcangh nak khan thihnak ah a hriuai ti zong ah an ti ve. (Judges 16: 26-31), a sinain Somson i ai timh mi tucu Philistine mi pawl thah kha ai timhmi cu asi i, a mah te thah ai timhmi cu asi lo.

 Bible nih  a chim ningah cun  mahle mah ai that mi cu mithah he ai lo, mah le mah ai that mi an sinak te kha a t’halo mi le asualbik nak tak te cu asi.Kan Pathian pakhat lawnghi zeitik i thih le zeibantuk tukin thih ding ti akan t’hen piaktu le lai a kanrel piaktu asi deuh. Sam chung i a chim bantuk in van chim ve sih "Ka tikcu le can cu na kut chungah an um” (Sam31:15). Mahte i thah duhtu nih cun Pathian khawkhan/ lairel adokalh ti alng, afiang.Pathian cu nunnak petu a si i a duh le a kan pek a duh le a lak t’han ko, (Job.1:21). Mah le mah i thah  i, mah nunnak rawktu chiarchuahtu  cu zum lotu ziaza a si, zeiruangah tiah cun Pathian pekmi nunak an hnawl ruangah asi. A hohmanh nih Pathian an cung i nawlneihnak hi mah nunnak i hloh nak dingah hman ding asi lo.

Mi t’henkkhat cu Bible chungah nun beidawng vansang um awk thei lo zong an um. Solomon zong nomhnak phunphun  a tuah, a dongh nakah cun a nunnak tiang in a hau. (Phungchimtu 2:17). Elijah zong ṭihnak le lung retheih vansan nak  ruangah thih a duh (1siangpahrang 19:4). Jonah zong Pathain sinah a thin a hantuk caah thih a duh deuh ve (John4:8). Paul le a missionary hawi le zong voikhat cu : kan cung i an kan khinhmi thil kha rakrit tuk, rak ngantuk kaw, nunlai hmanh kan i ruah lo, (2Kor. 1:8) tiah an ti.
Sihmansehlaw ahohmanh mah le mah ai that mi an um lo. Solomon nih cun Pathian ṭihnak le a nawlbia zulh ning cawnnak tuah a rak i hman deuh, hi hi aho poh kan tuah ding mi asi. (Phungchimtu. 12:13). Elijah cu Vancung mi hmangin hnangamnak pek in a rak um i daite in, hnangamte in um ter arak si. Cu hnu ah cun t’uanvo thar a pe t’han. Jonah zong Pathian nunchimnak le siknak a tuar. Paul nih cun a tuar khawh lo ding, a tlinh lo ding tiang i rauh mi harsatnak le hremnak a tuar nak in Bawipa nih zeizong vialte an kan phurh piak khawh dih ti nunthar char nak ah a hman. 

Kan nih zong hibantuk kan chun i thil avan phnah tik ah kan mah theihnak le kan mah cahnak i i hngat lo in,  kan  BAWIPA ,  mithi hmanh athawhter khotu sinah cun kan zeizong vialte he ai t’hum ding kan si.Bible i a chim ning bantuk te  cun Mahte i i that cu sual a si. Mah hihi sual lianbik cu a si hlei lo, Sual ti mi ai i, thil chiava dang a um hlei lo. Ai awk  that mipawl an mualpho lai tak khi Pathian nih a hmuh, Hell an kal la maw kal lai lo ti ruah len a herh lo. Zeipoh cu va siseh law, mahte i ai that tu pawl cu a thuk in a sangtuk mi theihpi khawh lo mi tuarnak vawrtawp an phan ti theih khawh asi. Mahte i ai that mi pawl hi an zuntuar tu hrang zongah, vanhnemh le van awih zong khi a ollo ngai mi theil pakhat zong asi ve.

Tuchun ni ahhin  harsatnak a tuartupawl hi an sinnah BAWIPA nih a zangfahnak an cungah phakter sehlaw, mah le mah i thah duhnak thinlung nei lo in, Bawipa tunih an nunnak ah tuarkhawhnak siseh, an zumhnak afeh chinchin khawh nak hnga nunthar an hmuh i, nunthar an cawn chin lengmang khawh nak hnga, Bawipa dawtnak zangfah nak cu an cungah phan ko seh. (sam. 67:1). Cupin ah kan cung i kan dihlak tein Bawipa nih kan hrangah thilt’habik le a t’hacemmi khua a kan khan piak nak hi hmu kho rih lo hmanh usih law,ruahchan nak nung hi i neih peng hna u sih. A hopoh ka min a ka autu cu khamh an asi lai tiah ati (Rom. 10:13). JESUH KHRIH nun i dinhnak hmun a cotu pawl hi, zeihmanh a um lo lio can hmanh ah, A mah kan neih hin cun kan hna angam khotuk  t’hiamt’hiam. Hmuh khawh lomi lunglomhnak le hnangam nak nannun nak ah tamchin lengmang in thlaw in chuah ko hna seh.

THLACAM HI KAN RIAN A SI

TOPIC; THLACAM HI KAN RIAN A SI

BIBLE

Mathai 7:8 " Zeicatiah a hal mi poh cu pek an si lai."

2Thess. 5:17 " A zungzal in thlacam u."

Thlacam hi zumtu nih kan rian a si, Talent(Pahrang)a si lo. Kan Bible kan rel tik ah, " A zungzal in thlacam u," a ti mi hi kan dihlak ca'h a si. Sehtan fial mi siloin Pathian nih a kan fial mi a sitik ah zeihmanh sualnak dang kan tuah lo zongah thla kan cam lo ah cun Pathian nawl a ngai lo mi kan si. Zeinih dek a kan donh tawn i, Pathian sin thlacam manh lo hin kan um tawn, zumtu nih thlacam hi a tha tuk ti kan theih cio dih ko nain a taktak in caan kan pe kho tawn lo, taksa lei thil3tu ah kan buai zungzal ko . Thiaangthlarau he haawikomh nak kan ngei kho tawn lo. Pathian ca'h nai manh a si ah cun Pathian zong na ca'h ai manh ve laiti hi a hmaan mi a si. Jesuh hrimhrim hi thlacam nun a ngei mi a si. Kan Bible kan rel tik ah Jesuh hi thla a cam zungzal ti kan hmuh khawh. 

 A caan ah cun mitthli he thla a cam(Heb. 5:7). A caan ah cun zankhuadei in thla a cam, (Luke 6:12). Acaan ah cun , rawl ulh in thla a cam, (Mtt. 4:2). A caan ah cun deika teah thla a camk, (Mark 1:35). Rian  a tuan hlan zongah thla a cam ta, (Luke 6:12-13) i rian a t'uan dih hnu zong ah Pathian sin ah thla a cam ta,(Johan 11:41). Thla a cam tik ah daithang in a cam men loh, lungthin fak ngai in, biatak ngai in thla a cam i a thlan cu a tla mi thi dor bantuk a si(Luke 22:44, Heb. 5:7). A mah Jesuh hmanh hi tluk thla a cam ah cun nang le kei chin chin cu kan cam a herh ve. Hiti thla a cam nak hi kan zohchunh ding ca ah a si. kan nih teh mitthli tla in thinlung tak tak te in thla kan cam bal maw? Pathian nih a hman ngai mi pa , Rev. Paulceu (Gospel Baptist Church) nih Thla can nak ca uk a chuah mi ka rel tik ah thazang tampi kai lak i cu cauk chung cun ka siaherh nak zawn te te ka can lak chih hna.

Pathian nih ahman mi hna hi thlacam nun a ngei tu lawng te an si. Thlacam nun a ngei lo mi hna cu Pathian nih a hmang lem hna lo, anmah le an mah tu an i hmang tawn. Bible  thlacam tu hna an min kan tial cawk lai lo nain, rawl ul tu hna an mi le an cam nizat a cherkhat kan van langhter lai.

Moses, ni(40) rawl a ul, (Deut. 9:9, 10:10)

Joshua, ni (40) rawl a ul (Exo. 24:13-18,32:15-17).

Elaijah, ni (40) rawl a ul, (Isiangpahrang 19:1-18).

Jesuh, ni (40) rawl a ul, (Mtt. 4:1-11).

Paul, ni (14) rawl a ul, (Lamkaltu 27:33-34).

David, ni (7) rawl a ul, (II Samuel 12:16-23).

Esther le mordekai, ni (3) an ul, (Esther 4:13-14).

Hi bantuk in thla an cam mi hi a biapi tuk mi Pathian fial mi a si ca'h a si. Thlacam cu Tukforhnak chung in teinak a si, (I cor. 10:13). cun ralthat nak a si. Zumtu hi Thlarau lei le Pathian Bia lei ah cun kan ral a that ding hrimhrim a si. Micheukhat cu, thawngtha chm le tettehan hna ahhin an ral a chia tuk tawn caah, an chim ding mi tu an philh dih, a herh lo mi biavaivuan tu tampi an chim tawnnak a si, an tha a therh tuk tikah an bia a ngai tu hna nih an hmai kan khap tawn hna lo. Zumtu cu Thawng Ttha a chim ding kan si ca'h kan ral a tthat a herh , Jeshuh zultu hna zong nih khan an ral that nak ca'h thla an rakcam kha (Lamkaltu 4:29). Cenghngia rual lak i thlah mi tuufa  bantuk kan si ca'h kan ral a that lo ahcun, ThawngTtha kan chim kho lai lo. Cuca'h kan ral a that nak hnga thla kan cam a herh. Pathia a cawlcangh nak hnga ca'h thla kan cam a herh fawn (Jeim 5:17-18). 

Cun thla kan cam tik ah hin Pathin nih a kan let tawn lo, cucu zeiruang ah tiahcun, kan i tinh mi a that lo ruang ah a si(Jeim 4:3), nu le vaa i upat lo ruang ah (IPeter. 3:7), zumhnak kan ngeih lo ruangah (Mtt. 21:22), kan sual ruangah (Isaiah 59:2), minih kan hmu hna seh tiah thangthat duh men i kan cam uang ah (Mtt. 6:5), midang sual nak ngaih thiam lo ruang ah (Mtt. 6:14-15),....etc. a ruang tam pi a um. cu ca thla kan cam tik ah lungfim te le ralring tein kan cam, a herh. Thlacam cu a nung mi kan Pathian zeizong te cung ah nawl a ngei tu he bia kan i ruah a si ban tk in kan mah lawng nih Pathian biaruah si lo in amah zong nih bia a kan ruah ve  hi a herh mi a si.thla cam a that zia hi kan hmurkaa cun kan chim cawk lai lo, practical in kan tuah lawng ah kan theih cio hna lai, a fawi te a lo nain a har ngai mi caan pek a hau mi cu thlacam hi a si. 

cun thla kan cam tik ah kan mah ca;h lawng ah si lo in , midang ca'h zong ah thla kan cam a herh. 

Samuel nih cun, " Nan ca i thlacam ka ngol ah cun sual nak ka tuah a si," (Isamuel 12:23) a ti. kan thlacam nak nih hin vulei cung khua zakip a phanh a herh, zumlo tu hna ca'h, mitcaw, kutke tlamtling lo le a chuaksual mi hnaca'h, harsat naka phunphun a tongmi hna, thong ah a tla mi hna, zawtfahnak a tong mi, a lung a adong mi hna, thih nak a tuar mi vial te hna chungkhar le pathian rian tuan tu vial te hna cah, thlarau tlau mi hna ca'h,....kan chim cawk lai lo a herh ning in kan kpurh khawh tiang in hei purh i thlacam  ding a si. Cucu kan mah tazaang lak nak ca'h a si. kan hal hlan in Pathian nih kan duhnak cu a theih kan ti ko nain, a mah Jesuh hrimhrim nih a ti mi cu, " Hal u law , pek nan si lai," a ti.Cun a mah min in thla cam a kan fial (Johan 14:14).

Thlacam cu khawika hmun poh ah zeitik caan poh ah cam khawh a si. kan cam lo ah cun Pathian lo in ka um kho ko ti he  ai lo . zeihmanh ah Pathian kan herh lo ti he ai lo. Hal lei lawng zong si lo in a sin ah lomhnak biachim hrimhrim hi kan thlacam nak in a herh mi a si. keimah zong thla ka cam tam deuh poh cun zeizong vial te ah Pathian hi ka lomh tawn. Thlacam hi kan rian a si caah kan cam khawh cio nak lai Pathian nih a thar in thluasuah lo pe ko seh… Amen!!!

Spelling ka check manh ti lo ka palh cun ka ngaithiam uh tiah zangfah kan nawl hna.

kai lawm by Nueng

20 MOST PEACEFUL COUNTRIES IN THE WORLD

 1. Denmark 

2. Norway

3. Singapore

4. Slovenia

5. Sweden

6. Iceland

7. Belgium

8. Czech Republic

9. Switzerland

10. Japan

11. Ireland

12. Finland

13. New Zealand

14. Canada

15. Austria

16. Bhutan

17. Australia

18. Portugal

19. Qatar

20. Mauritius

NAZARET JESUH I THIM U SIH

 Bible chungah SERSIAMTU  PATHIAN tu i thim loin vawlei lei thil tu ai thim deuh mi ISRAEL miphun an nunning kan hmuh khawh, adawttuk mi hna le nifa tinte i a zulh a khalh mi hna A mah Pathian hrimhrim nih a thimmi hna miphun an si ko nain, cu ISRAEL mipawl nih cun an mah lungtho tein( Sui cawfa) an i tuah riangmang i A sersiamtu hna le a thimtu hna an cung PATHIAN hnungchit in tuahcop mi sui cawfate cu an pathian ah hmangin an biak ti kan hmuh. 

Moses tlangcung in arak t’um tikah a miphun hawi le an nunning a hmuh tik hnaah a thinhang tuk hringhren, tlangcung i a valak mi nawlbia calung cun mipi pawl nih an biak cuahmah mi sui cawfa te cu a  hei cheh i airawk dih lawng silo in minung 3000 renglo an thiphah ti zong kan hmuh Bible chungah. Sersiamtu philh riangmang i asersiam mi biak i, rak um  a fawite  zumtu nun ah hin, asersiammi zumtu menmen kan si sual ah cun kan i tinh mi hi kan nganh hrimhrim la tihi athar in thei t’han hna u sih tiah ahmasa in ka van in sawm hmaisa duh fawn hna...Asersiam mi ah lunglomh nak bia chi mi Amah biatu le a riant’uantu kan si khawh nak ding lam tampi um mi lakah pa hnih(2) in van zoh u sih.

 1.Hmuh khawhmi nak in hmuhkhawh lo mi it him u sih. 

Kan pi pu pawl nih an rak chimt’heu mi lak i pakhat cu “ na kuang lo na nawr” an rak ti tawn..Nan theih t’heu cio ko laid ah tiah ka zumh..curuangah, hmuh khawh lomi nak in hmuh khawh mi i thim hi arak fawte, asinain hmuh khawh mi i thimnak nak in hmuhkhawh lo mi it him nak hin hnangamnak leh lunglomhnak, zungzalnun tiangin a kan phak ter kho tu arak si deuh,  Bible i kan theihlar ngai mi JUDAH ISCRAIOT nih cun SERSIAMTU PATHIAN cu tangka 30 ah arak zuar diam ti kan hmuh ,kha hlanlio chanah cun tangka 30 cu tlawmtuk cu arak sim rua lo, a biapi bikmi cu JUDAH kha BAWIPA JESUH sinah akum le thla in a um, atlangleng ti kan theih, kha le cen asinah khua asa ko nain  hi vawlei cung hmuh khawh mi sum le pai nih amit alak deuh ti kan hmuh, hi vawlei chawva ah ralrin kan herh tuk ti hi a thar in thei t’han hna u sih. kan nitin nun khuasak nak ,,kan tuaht’uan nak kip cio ah hin hmuh khawh mi ah hin olte i thim a fawi te.

 Cucun THOMAS zong nih JESUH an khenhnak  hliamhma ka hmuh talo ah cun ka zum kho lailo tiah heh tiah a rak t’ang, culio ah cun JESUH cu an lak ah a hung i lar, “THOMAS na kut khan van katong tiah a van ti”, cutikah cun avan tongh lecangka te cun a van zumh ti kan hmuh. Kha lio i JESUH holhfang kha kan van thei ti maw??  Zeitindah ati kha, nangnih  cun na hmuh i na zumh asi nain,,hmu lo i a zumtu pawl cu mivant’ha an va sidah tiah a ti kan hmuh kha. Curaungah hmuh khawhmi thil nak in hmuhkhawh lomi kan PATHIAN  tuhi i thimdeuh hna u sih.Hmuh khawhmi  hi vawlei cung thil muidawhnak siseh, rumnak, nomhnak thil aphunphun , vawilei lei sunlawinak ai thimtu silo in hmukhawh lo mi kan Bawipa ait him zungzaltu si i zuam cio hna u sih kan nitin nunak ah. 

2. Caan ui thiam in, hmang thiam usih

Bible i PATHIAN biakam cia bangin minung cu amah sualnak ruangah a nunnak ding tirawl hawl in thlanhripitla in  a t’uanman cu ei seh atibantuk in kan damchung nun tawite zongah t’uan lo cun eilo arak hau ne ai, Hi kaah minung amah sualnak ruangah kan ti tikah PATHIAN zanruahnak  tong tilo ding bantuk hna khi kan hung lo deuh khin alang, asinain  a kan dawttuk t’hint’hiam ko Cung Pathian nih cun. Pathian zawnruah nak tong tilo ding tu silo khin kan tuhmi theitlai kan rak zun khi arak si deuh. Mah hi zawnte ah hin thildang van chim bet t’han u sih law, vunruah t’heu tawn ah hin cun,,minung lei cun  lungzur mithtli aluang ve tawn. Asinain kan cung PATHIAN lairel hi kan theihnak le kan ruahnak lenglam i thil sunglawi, A khuakhan hi kan rak hmuh thiam tawn lo ruangah hin arak si tlang pi.Na hrangah le ka hrangah cun BAWIPA remruahmi kan theih khawh nak dingah  a canah hin cun beidongh nak horkuang chungah kan tik cu le can kan hmang tawn, a sinain   “hla phuahtu nih cun A thlawchuahnak pakhat tete in rel”  na nun van i check law, zeibantuk Pathian zumhtlak le thangt’hat tlak asizia,hi na theih deuhdeuh lai tizongah avan ti fawn. .

Culawng si loin thangt’hat uh cungnung bik sinah lunglomhnak cu cat lo, banglo in chim ko uh” tizong in a rak phuah chap fawn,a hmantuk ka ti achim mite hi nan ti ve cio lai dah tiah ka zumh, tuni tiang na nunnak, ka nunnak ding i a herhmi thilvial te pakhaat tete i a thlawchuah relthiamtu kan siah taktak ah hin cun kan can  awl, kan neih chunah hin chimchom hau lo in kan mah te hin lomhnak bia chim cawk lo nitin te hin chimding tu khi kan rak si. Kan can awl hmangthiam lo in, lunglomh nak cang thiam lo mi zumtu hna kan siusal lai ti hi a phan um tuk. Kan  can awl te(free time) kan neih chunte ah hin A kehram i kan tlukluh i thinlung thlacam nak he, kan can, kan thinlung A hrangah a offer ngamtu si kho ding zongin i zuam chap han u sih tizong hi ka van chapchih duh fawn.

 Zeiruangah tiah cun kan harsarnak le kan lung retheih nak vialte kan herhning bantuk tein pe dingi/ bawm dingin A KUT a toi bal lo, a kut a kan samh piak zungzal kan hrangah, thlawchuah dingin an kan hngah zungzal. MARTHA, nih “JESUH” eiding tuahin heh tiah abuai len lio ah ...MARRY nih cun BAWIPA ke hramah t’hu in thawtthabia cu ngaiin arko in Bawipa bia a ngai ti kan hmuh..JESUH zong nih  MARRY, mi ni hlawh asi zia a chim zong kan thei, BAWIPA kehram i zeitik lai can zongah at’hu i a duhnak hawl thiamtu kan si khawh lo hmanh ah kan canawlte( free time) kan neih chunte hmangthaim in athiangmi le a duhzawng raithawinak apekhotu zumtu sikho dingin thinlung thlacam nak he i zuam cio hna  usih tiah Bawi Khrih min in kan van i sawm t’han.

BAWIPA NIH IN THLAWCHUAH KO SEH

“HNGAKCHIA PATE THINLUNG”

Hi hngakchia pate Chen Xiaotian timi bia le hla te nih hin mitampi an mitthli atlak ter hna i, a zangfah umnak nunte hin mithinlung chungah hmun thukpiin akhuar. Hngakchia ralt’ha le miphun dang, ziaza dang, mahzawn lawng ruat lo i, midang hrang tiang i nunnak petu, zumhtlak le mipi philhkhawh tilo mi hngakchia duhnung te asi zungzal cang lai....“Chen” hi hngakchia dang bantuk tein mingandam le lentecelh lei zong a huam ngai mi a rak si ve tawn, asinain vanchiat le malmak ah kum 2012 thawk khan damlo nak neiin ataksa cu nikhat hnu nikhat t’humchuk lei apanh deuhdeuh, cuticun can hman avan i thawk.

“Chen”te innchungkhar hi mi vanduai innchungkhar an si kan tila maw? Afapa nun nuam lo le aretheih ding phang i nifa tinte i azohkhenhtu adawttuk mi a nu zong cu damlonak damlonak nih avan tlakbuak ve hoi ai, anu damlonak  an van check-up ter tikah cun  a “ KAL” a t’ha tilo tiin doctor pawl nih cun an rak chimh. Cuticun, an nufa cun siizungah an can cu hman hram an i thawk, khuacan a van  sauh chin lengmang cun t’hat lam panh kho lo cun t’umchuk lei an van panh hoi ai,  cu ti i cansau deuh siizung i an van um cun CHEN cu dam lei  tu silo in a mit nih khuahmuh lo hram avan i thok hlei ah ataksa cheu le bang cu zeng hram avan i thok. Cubantuk dinhmun cun kum 2 chung ni le can cu an hmang.

Cu ti i siizung i a chun azan i ih le zau lawng cu an tikhawh mi um chun cu avan si  cang, a fapa te CHEN nih cun doctor pawl sinah, kei cu “thih ka duh cang”  zeihmanh ka mitnih a hmu kho ti t’ung lo , cucun ka taksa khattalei le acawl kho tifawn lo, kei ka hrangah cun damchan zeihmanh ka nei tilo, curuangah hawngka thihter u law, cucun ka “KAL” hi ka nu hrangah ka pek lai. Ka thihtik ah ka THIN  le ka KAL hi midang hrangah kan hlan duh asi tiah doctor pawl sinah cun a chimh hna. Thih ka duh cang, kan nu nunnak chanh ka duh tiin DOCTOR pawl sinah cun heh  tiah achimh hna,  hi hngakchia pate thinlung le nunzia zohchunh awk ava tlak ve aw. DOCTOR nih cun  CHEN pi  ‘LU YUANXIU’ ( Grand mother) sinah cun, “Na tupa hi sau dam dingin t’hawnnak anei tilo. A mah CHEN i a kan hau bantuk in anu damnak asikhawh phawt ah cun a KAL pek hi poi atilo zia a kan chimh, CHEN ....KAL hi anu nih hin ai tawkbak, ai kaihciahciah bak si, zoh zong t’hate in kan check thlu viar cang. A KAL le a THIN midang hrangah a hlut a siah cun a nu le midang pa 2 nunnak a chanh khawh rihhna, tiin DOCTOR pawl nih cun a pi cu t’ha tein an chimh.

CHEN nu sinah cun DOCTOR pawl nih afapa achim mi vialte cu api nih cun hngakchia nu siah cun a van chimh chin ve, sihmanhsehlaw CHEN nu nih cun  angai duh lo, hi bantuk bia, ngaihchiat thlak mi le hna beidongh nak bia hi hong ka chim hlah uh tiah ati hna. Theih ka duh lo tiah ati fawn hna, atu i ka cung i thil phan mi hi ka hrangah cun azatuk cang ati. Theihchap ka duh tilo, atheih hrim ka thei huam ti lo, “tiin beidongh ngai cun a leh hna”  a ruang cem i a theih mi zong cu afapa adam tilai lo ti atheih tikah, amah le KAL zawtnak nih atlakbuak hoi fawn, sau ka dam ti lai lo ti atheih ruang zongah cun a si ve fawn.

Afapa dawttuk mi tenih cun anu sinaah , “A NU, kei ka hrangah cun damman le dam chan ka nei ti lo caah, kei ka thi lai i, Ka KAL tu hi na hrangah pek kan duh, hi ka KAL hmang hin nang cu damkhawh nak lam na nei rih tiah a nu sinah cun afapa te nih a van chim, lung tethei vansang in um duh hlah, kei ka dam chuak kho tilai lo caah, hawng ka thihter u law, ka KAL le ka THIN hmang hin nang le midang pahnih nunnak ka chanh khawh deuh hna lai cu tiah hngakchia pate CHEN nih cun avan chim chap. Ka nu nanun nak hi chanh kan duh, tiin a awte hmanh t’hat’hi te hmanh anu hna pawngah cun  harsa ngai cun avan chimh. Cu a awka thlum le hna i van theih cu adawtmi  anu hrangah cun theih hi a hartuk hringhren. A nu ai tuar loh acelh lo tuk cun afadawtte CHEN cu avan pom ve i amithli rialti he cun a nucun heh tiah a t’ap.

April ni 2, 2014 ah khan hi hngakchia pate zohchunh thlak le mahtanghma lawng sial lo i midang ca tiang zongah  mithlawchuak asi mi CHEN nih cun hi vawlei harsat nak le lung retheih vansan nak vialte tuarti lo dingin, adawttuk a chungkhar u le nau vialte cu harsatnak um tilo nak hmun zungzal hmunnuam ah cun ai din ve cang. Amah ruangah anu nih damnak avan neih khawh than hi, cun a KAL pakhat ruang zongah nungak kum 25 mi zong nih damnak CHANCE avan  nei khawh t’han ve. A THIN ruangah zongah tlangval kum 27 mi zong nih damnak a van neih ve than. Hi hngakchia pate CHEN athih ni ah hin mipi cu heh tiah khamkhawh lo tiangin  an ngaih achia i an mitthli rialti bangin atla ti si. A vuinak i akal mi mitampi cu an hnuk a ulh dih hna ti si, hi hngakchia pate nun zeitluk in dah hmual a neih tihi kan hmuh khaw.

THEIH DINGMI:
Mi fale cung i vanchiatnak le tuarnak aphunphun theih piak i, van theih bak hin zeitluk in mi vant’ha kan si zia, hi kan theih khawh. Vanchia bik le tuar tambik i ruat lo in, nangmah nak in mi vanduai le vanchia an um ti thei in zumhnak thar he, ruahnak thar he hmailei panh khawh i zuam hna u sih. Hi hngakchia te kum 7 hmanh nih hitluk thilsunglawi zohchunh awk tlak a tuah khawh ah cun nang le kei zumtu nuhngak, tlangval, nu le pa vialte hna...kan mah t’anghma lawng sial lo in, mi dang hrang zongah mithlawchauh mi si i zuam cio hna u sih, hi hi kan BAWIPA nih tuah i zulh ding i a kan duh mi zong asi. BAWIPA in thlawchauh ko seh.

DAWTNAK TIMI CU NAWLNGAIHNAK NIH A ZULH

John. 15:10

I.(A).Dawtnak ti mi cu (Tanlight (magnet) bantuk asi.

a).Dwtnak ti mi (Love) John 15:10 nak hi Greek holh in lehlinmi ah (agape) a si i tang hma sial nak nun a nei lo mi dawtnak a si i cu dawtnak cun mi nih  an herh mi a theih i  a hawl leh lam.

b).Khrih nih cun kan ral pawl dawt ding in a kan duh (agapaoe) (Matt. 5:44,Luke 6:27,35). An mah he i t’hen  i  a dang teiin umter a kan duh piak lo, a mah zongnih a dotu pawl le a huatu pawl a zamtak bal hna  lo.

c).Mi dang an herh  nak hmuhpi le theihpi dingah  a kan duh, A mah zong nih kan sinak sual lak in bomh kan herh zia a kan theihter fawn. 

d).Nangmah kha mipilak ah mikhual deuh (mithar deuh) na si hmanah an herhnak i na herh ve bantuk in dawtkhawh i zuam ve hna.

B. Holh hram Greek i ‘agape’ ti mi in ‘philia’, ti hi avanra i cucu “friendship” hawile dawtnak timi asi. Cu zong cu atlangpi in dawtnak tiin chimkhawh asi t’hiamt’hiam. 

1). Hi dawtnak hi cu Pakhat le pakhat i pehthleihnak  ah a tlang piin hman deuh tawnmi  a si. Bianabia ah mi pahnih  nih an duh zawng ai lawh tikah hawittha ah an cang. A tamcem ahcun hawile duhning i lawh le sinak i lawh nak in hawittha sinak afehter tawn. A sinain Bawipa nih zum lo tupawl he i komh i an tuahmi poh tuah a kan fial bal lo. Cu nakin an mah he hngawngkawl bat tlang lo ding in a kan chimh. A kan fialmi taktak cu Pathianbia bantuk tein JESUH sin i hruai tu kha asi deuh. (2 Cor. 6:14)

C. Dawtnak a kalh tu dawtnak cu “eroes” mah t’ang hmasial nak , tisa cakhiarnak thil pa khatkhat asi lo le mi pakhat    sin i cakhiarnak sual asi. Ruang um lo Pathian dawt nak hi minung sin i a phak tiah pakhat le pakhat hrangah t’hatnak le deihnak phak tertu arak si. 

Eroes timi dawtnak hi cu nuamhnak menah men men khi asi, nuamhnak taktak aphakter kho bal lo mi dawtnak asi. Tisa cakhairnak hrikthlak nak men ah a si. I neihnak sual a si i a donghnak ah i t’hen nak asi tawn. zeiruangah tiah cun i duhnak taktak a um lo hlei ah dawtnak taktak i, i cohlan a um ve lo.  

1). Hi  eroes holhfang  tehibiakamthar ah a um lem lo.

D. Tanleih nih ai lo lo mi anu le apa (opposite) an i  hip bantuk in a thianghlim mi Pathian zongnih  misual pawl a sinnah a kan  hip ve.

II. Bawipa Pathian nih Jesuh Khrih sinah dawtnak a karh zaiter bantuk in cu dawtnak cu kan sin zongah  Khrih  hmangin a karhzai ter ve.

A. A dawtnak  athuk le a t’hatzia cu a sunglawi tuk hringhren mi, neihchun fapa ah a langh ter, cu duhdawtnak man sunglawi tuk mi cun  fapa Jesuh Khrih nih  kan hrangah rian a kan t’uan piak i  a mai hngete pakhat ah a kan can ter.

B. Cu cu zeibantuk dawtnak dah a si?

1). Jesuh Khrih nih tuarnak le thihnak  hrial lo in A kan dawtnak cu a si. Kan nih a dawtnak cotu nih hin teh  zeitiang hi hla  kan nunnak ah a langh ve tawn?

2). Fapa Jesuh khrih nih thihnak lak in zungzal  nunnak pek hi Pathian nih aitimh mi dawtnak cu a si.

3). Pa Pathian dawtnak t’uanvo hlenchuak lo i um a si lo i, zumhtlak sinak tu hi a si. Pa le fapa karlak ah khin hmuitinh mi felfai, nemhngeh mi a rak um ruangah a si.

C. Cu tluk cun kan dawt ve John. 15:9

Pa le fapa karlak i dawtnak nak in sangdeuh  dawtnak sang chin a um kho  lo; dawtnak lawng i pek tibantuk a um kho lo, curuangah fapa a hohcaah, an i  timhnak le lungrualnak tlamtling  ruangah dawtnak in fapa cu pek kan si. Pa le fa duhdawtnak hi kawikom dawtnak nak in a sang khun deuh.

D. Dawtnak timi um zia cu

1).Bawipa nih a kan dawt bantuk in kei zongnih kan dawt ve, Pa le fapa karlak I timhlamh nak  le pumkhat sinak zia langh ternak siseh, pumpek nak leiah siseh, cangvaihnak hi a thuk bikmi dawtnak a si.

2).Hi cu tuanbia thok in dawtnak asi ruangah le namhngeh mi asi caah a ho hmanh nih athleng kho lo. Kan pawngkam um ning men i um khawh asi lo, dawtnak cu tuarnak zong ahrial kho lo, cu harsat hmun cun luatter tu khi a si deuh.

III.   Nawlngaihnak cu dawtnak cohlan nak hman mi asi 

A.A ho poh nih adawtmi  nih cun a dawtu cu adawt ve awk asi

B.Ka dawtnak hi zul zungzal 

C.Pathian nawlbia ngaihnak cun Pathian he i pehthleihnak a fehtertu a si.

D.Nawlngaihnak cu Pathian dawtnak chung i umtertu biatli sunglawi tuk mi asi.

HNUNLEI, HMAI LEI, TUNI KHUARUAH NING

Kan pi le pu pawl nih arak chim bangin“ Liamcia mi thi ruah ah lunga aleng, hmailei can ruah le lung adong an rak ti. Tuchun kan dinhmun I ai lawm khotu si hi at’hacem mi asi ko Hi biae hi a t’ha nan ti ve cio lai dah tiah ka ruah kan Pathian bia he zong ai kaihtuk ka ti. Cun "Hnunglei Zubui meican, hmailam sau deuh an rak ti. Zeitin hnunglei thi kan ruah lai I zeitin hmailei thil caah khua kan khan lai ti hi tawlpal te in zohkhawh van i zuam hna u sih.

1. A lungleng zong i khuahruahnak

Hi vawlei asi bantuk in kan duh maw duh lo zong ah a canah hin cun ruahlo piin kan nunah liamcia mi thil van ruah le an zuun  ngai in ruahnak thinlung avan phan tawn,  cutin kan hrangah san atlai theng lemlo mi ah khin  heh tiah ruat in kan can kan hman chel a um. Zei vantuah poh zongah aliamcia mi thil pawl nih kan nunnak ah hma an khuar tawn caah kan ruah ning bantuk in le kan zumhning kan i tinhning bantuk in kan si khawh lo can a um tawn, khuptthi le lenrual hawi van ruah can zongah lunglomhnak taktak a um hlei fawn loh, vawilei cungah zei ka tuah zongah hlawtlinnak hi a um pek lai loh, ti ruahnak, mah le mah i zoh niamnak in kan ralpa Setan nih hriamhrei ah a van hman tawn cu caah zumtu mi hna kan hrangah cun aliamcia mi thil heh ti i ruah le can pek hi arem lo tuk mi le ai kaih lo tuk mi thil asi, curuangah cun PAUL nih achim bantuk in hnulei thil vialte cu kal takin hmailei thil tuah ruahnak chia u sih tiah a kan ti mi kha zumtu kan nih nih kan theih awk asi, Aliamcia mi thil pawl vialte lak ah kan i hlawk piding mi si maw, at'ha mi chunte lawng hi kan i lak ding mi an si. Laimcia mi thilruah hi zumtuk hna kan hrangah attha mi nak hmanh in kan nun a cah lo tertu thil hi atam duh ngai tawn, Curuangah lungleng zawng i liamcia thil ruah hi zumtu nun he ai rem lo ngai mi thi asi.

2.Lung retheih zong i hmailei khuaruahnak

Hmailei khua kan ruahnak ah a chia lei lawng van phan ding pungsan in kan ruah nak kan chiah ti ah cun lungdongh chum khuazing nih kan nun cu um awk hngal loin a kan tuah tawn. A t’hen le bang nih hi cun nikhat hnu nikhat ka upa deuhdeuh ka thihni a nai deuhdeuh ti thei ko nain, thihngam nak nun a nei lo tu hrang le bangah cun lung retheih le beidongh  hi  a zual. Innchungkhar khausak timtuah nak ah sum le pai van neih lo hei ti bantuk, minih cun khualtlawn nak zin an nei kan nih bel zeihmanh nei lo i hi ti  i kan um cu ti i  khuahruahnak  a phunphun, ruah lo tiang i van ruah zong khi a olte mi arak singai ve ko. Lung reithei vansang i cal domh  i khua van zong hi arak si kho mi thil asi ngai ko. Zeipoh ah hin Jesuh kan nunah ai phum hmaisat loah hin cun, hmailei a ceu zong i khuaruah hi arak hartuk tawn. Curuangah Jesuh hi kan nun lailo cemah hin rak i phum hmaisa seh.

3.Teitu JESUH he hmailei hrang khaukhannak

Kan nunnak  neitu, theifiangtu hrangah cun hmuh khawh lo lunglomhnak cu a rak um ve ko, Co rilo, neih-rihlo tupawl nih hmailei hrangah hell lak in luatnak  le a si fawn, nitin kan nunlam a kan hruaitu le a kan cawmtu hngangamnak a kan petu hi, A Thawngtha bia ngaihnak in co khawh mi asi ti hi thei cio u sih law, hmailei hrang kan nunak ah Bawipa duh zawng zeidah asi ti hi ka ruah thiam a herh ngai mi asi. Kan pi le kan pu nih “hmailei asau deuh” an ti mi kha kan hmailei nunnak ah tumtah nak t’ha kan neih a herh zia akan chimh khi arak si.nga. Amahbelte Bawipa tello khawkhan nak cun sau a deih bal lo. James nih a chim bangin  “Bawipa nih rem atiah cun cutin khatin ka tilai” tiin khawkhangtu pawl afale cu Bawipa kan Pathian nih athlawhchuahnak cu an cungah vanruah bangin asur ter tawn. A lung retheih zawngin hmailei khauruah hi/ khuakhan loin teitu JESUH i teinak he khua kan khan hi a t’ha mi le kan theih din mi an si.

 4.Nitin nunih lungawitu mi thlawsuak hleice

Nitin kan nunnak i kan co tawk Bawipai nih  rem a kan tipiak mi lawng kan sinah a phan tawn, cu a si lo mi Bawipa duh lo zawng i kan i luhpi  mi sum le pai pawl hi kan innchungkhar hrangah a tha bak loh ti a theithiam tu hrang ahcun kan hmailei kan khuakhan ah siseh khuaruah vansan nak a chan a um lem loh.Kan Bawipa Jesuh  zeitik hmanh ah ai thleng ballo mi, ahmun zungzal mi (Heb. 13:8) nih a hram a kan thawhpiak cang bantuk in adongh tiang zong a kan hruai lai ti thei in Bawipa Pahian cu an thangtthat tawn, JESUH kan neih nak in sunglawi le  thlawchuah sunglawi hi a um lo. Haleluijah Bawipai min thangt’hat um ko seh. Bawipa nih hi catlang tawite in na nunah in thlawchuah ko seh  tihi ka thlaam nak zong asi fawn.

PASTOR PAWL HNUNGTOLH NAK CHAN (Reason) Pa (10) ----APEH-------

8. Taksa harhdamnak (Physical Health)

100 ah 75 (75%) pastor pawl hi thinlung khawruahhar (stress-related) ruangah dam lonak an nei (an riant'uannak chung pa khatkhat ah) ti asi. Pastor t'henkkhat pawl cu riant'uan lei ah an buai tuk tikah an taksa(an health) t'hate in an kilkhawi kho ti lo ti asi. Ei le in ah  an i ralring fawn lo. I dinhnak can t'ha an hmang kho ti lo. Exercise zong an tuah fawn  lo. 

Theih dingmi:

PASTOR: Thinlung, taksa, thlarau damnak hrangah pastor pawl zong nih hin mah le theih khawh tawk tein exercise pakhatkhat hi  tuah hrimhrim dingmi asi. Damte i kum can saupi Pathian riant'uan kho  dingin minung lei in tuah khawh mi, lente celhnak, ei in, exercise, tuah in  mah le mah i kilkhawi t'hat ding asi (Pastor pohpoh pawpuar ding tiah Bible ah a um loh, a cawn zong a kan cawnpiak fawn loh.

MIPI: Pastor pawl le saya pawl siseh, an lung rethei dingin siseh, an lungrawk dingin siseh, an cianmazi tiang t'hihkhaih ding tiangin an rian an t'uan sual maw, an kiang le kap ah buainak a um sual maw, sawiselnak siseh, dohnak siseh, a um sual maw tiah mipi, members nih kan saya le kan  pastor pawl kan ruah hna le kan theihpiak thiam hna hi a herhtuk timi ka van chimh duh.

  

9.Chungkhar (Marriage/Family Problems)

100 ah 80 (80%) pastor pawl nih  an riant'uan nak ruangah  a chia lei in an innchungkhar ah harsatnak an ton phah tawn tiah an ruah fawn. Biakinn chung, Biakinn tlangrian t'uan hi biapi bik ah an chiah i mah le chungkhar cu an ruah tilo tikah chungkhar buainak an ton phah tawn. Nupa, chungkhar hi abiapibik ah chiah ding asi. Chungkhar i rawk ding tiangin Pathian nih a hohmanh riant'uan afial bal lo, nupi pasal nei lo lawlaw an si ah cun phunkhat. Cunak cun chungkhar zohkhenh ning, kilkhawi ning nak zohchunh awk tlak dingtu kan si deuh ti hi kan theih ding mi asi fawn. Pastor pakkhat asi mi nih  a nupi a pehtlaih nak nakin biapi deuh i vawlei thil ah minung pehtleihmi a nei lo. Nupi fanau zohkhenh nak hi abiapi bik ah chiah ding asi fawn. Chungkhar a dam ah cun Pathian rian zong dam le thatho tein kan t'uan khawh lai.

Theih dingmi:

PASTOR: Pathian nih chungkhar, nupi fanau an ro an pek ve ah cun cu an pek rawk ding tiang cun Bawipa riant'uan an fial hrimhrim lai lo ti hi kan theih t'han ding zongah ka van chim duh fawn. A biapibik mi cu chungkhar pabik, Pathian aiawh in na innchungkhar cu dawtnak luangliam he zohkhenh le  lomhpi ding an si.

MIPI: Pastor chungkhar hi zeitindah kan bomh khawh hna lai, an harsatnak ah dirpi in, an nupi fanau le pawl zpng kan mah  ulenau bantuk in kan  zoh ve hna i an harsatnak ah bawmtu t'ha si khawh i zuam ding kan si. Pastor chungkhar, an nupi le fanau pawl hi nehsawh, zoh deu, nehsawh ding an si hrimhrim lo. Pathian nan dawtnak cu Pathian nih amah aiawh in church ah/ bu chungah riant'uan tu asal le/ afa le a chiahmi pawl hna hi nan dawtnak in an chungah langhter ding hi asi. Pastor sin lawngin ngah ding lawngin i ruah i bomh le kilkhawi an herh canah i hnachet bantuk i  i umter cu thit'ha asi hrimhrim lo, Bible kalh mi thil zong asi tihi kan theih ding zong asi fawn.

10.Buai tuk (Too Busy/Driven) 

100 ah 90 (90%) pastor pawl hi an t'uan dingmi tiah an ruah mi tlamtling tein atuah kho lo mi lawnglawng an si. An rian thlaihmi cio ah  tlamtling tein t'uan kho dingah cawnnak cawnnak an chambau zungzal.Buai zungzal hi thilt'ha asi lo.Cunakcun thinlung taksa lei ah hahdam tein zeizong vialte Pathian hmai i ap hmaisa hnu ah duhsah tein takhetmat tein felfai tein t'uan thawk ding asi deuh.

Theih dingmi:

PASTOR: buai tuk (busy) nak hin thil tampi a chiatchuah deuh tawn. Curuangah a canah hin cun “No” ti zong hi cawn a hau tawn. Mipi nih hiseh timi pohpoh "AW" ti ding asi lo. Pathian bia tu ah hin fekte in dirding tu hi asi. A biapi/ atlangpi a kaikhawm thiamtu si i (prioritized) a nepnawi tuk ah va buai zungzal ding hna hi asi lem loh.

MIPI: Pastor pawl nih an tuah dingmi chungah a hohmanh nih nawlngah nak anei lo, Pathian lawng nih nawlneihnak a nei. Pastor nih a tuah dingmi a tuah lo in a daithlang, a um men, ato men  asi ah cun, mipi pawl nih church displine he ai tlak ning in chimh le aukhuanh an thiang. Asinain pastor phurrit pe ziar i cumi kah mi kha rak tuah te aw, tiah pastor pawl hi uk ding a silo. Dam le hnangam tein lungawlm te in Pathian he i komh nak can hmangin Thalrua Thainghlim nih a fial le a hruai hna ning bantuk in tuurual pawl/ church members pawl cu khaal in a zohkhenh hna awk khi asi.

Saya HRE MANG  cahram ka van leh chinmi asi i, a lakah ka theihkhawh chungin kan van belh chap ve......

PASTOR PAWL AN HNUNGTOLH NAK CHAN (REASON), PA(10)------ A PEH-------

5. Sum le pai harsatnak ruangah (Fianancial Presure)

 100 ah 70 (70%) pawl nih an hlawh ding zat an hlawh lo tiah an ruah. An hlawhman atlawm tikah cun an innchungkhar, an nupi le fa zohkhenh nak ah aduhning bantuk in an zohkhenh khawh hna lo tikah an pawngkam i an minung hawi le nih motor t'hat'ha, inn t'hat'ha innchungkhar nuam ngai i an ciah lio hna ah harsa nawn i an van nun tikah cun beidong in lenglei ah sum le pai hawl in an pastor tepawl nih cun an chuahtak tawn hna ti si. An maktak tawn hna ti si.

Theih dingmi:

PASTOR: Tthatein sum le pai buget kongah tuah at'ha, Pastor pawl nih theih le cawn at'hat pinah hman thiam, nunpi thiam a herh.

MIPI : Pastor pawl nih an thlahlawh lawng si loin members pawl zong nih pastor te an herh le bau mi tete zong rak theihpiak, a nak cang rak theih hi kan theih ding hrimhrim mi zong arak si fawnm, culawng si loin, an t'uan man an ngah ding mi thlahlawh te zong a theih khawh chungin pekkhawh i zuam ding asi. Cheuhra cheukhat  (1/10) cu Bible chungah  priest pawl eiding ah tiah an rak ti tawn, asinain chanthar chan ah cun cheuha cheukhat (1/10) cu priest pawl pek an van si ti lo tikah pastor rethei ding le, sifak ding an si tiah ruah ding an si lo. An t'uanman cu ei dingin a chimmi khi asi deuh.

6. Thinhan nak (Anger)

America ramah cun kum tin tein biakinn thar 4,000 tluk dinchuah asi lio ah biakinn 7,000 tluk khar asi fawn. Biakinn chungah members pawl ai khawm mi an tlawm deuhdeuh, an phunzai, pakhat le pakhat i sawiselnak a karh chinchin, hlawh man le atlawm deuhdeuh, cutibantuk asi ruangah Bu chung buainak a um ruangah thinhang hngert'eu in in pastor tampi an um. Cuticun pastor lungsi lonak cun members pawl lakah meikang bantuk in nikhat hnu nikhat in a kharh chin leng mang. A donghnak ah cun pastor tampi nih cun an riant'ua nak cun an i phuak tawn ti asi.

Theih dingmi:

PASTOR: Setan hmanrua t'habik pakhat cu zumtu pawl "Bawipa ah kan i lomhnak" rawkter hi asi. Thlaici vorh dingin le titoih dingin lo lakah a vaktu cu minun sihmahsehlaw a keuhtertu le at'hantertu cu Bawipa a si.

MIPI: Pastor pawl thinhan nak hi nun tawinak asi, chiat tonnak zong asi tihi kan theih ding zongah at'ha. Na umnak Bu ah siseh, khawika na kalnak kip ah siseh, pastor pawl thinhan tertu na sisual maw?? Maw, Pathian mi le fa dawtu, zohkhenhtu dah na si??

7.Cau-rau (Burnout)

100 ah 90 (90%) pastor pawl hi zarhkhat chungah nazi 55-75 rian an t'uan. Chunzan, zinglei tiangin, weekend ti zong um lem loin biakinn chung rian lawng t'uan si loin inntin mizaw damlo, siizung, thawnginn, accident nak hmun ah siseh members pawl nih heh tiah a chuk le a cho ah an auh ve tawn fawn hna, an mah le t'uan ding an van hawl tikah cun an mah le rian hmanh t'uan kho tilo tiangin nitin in an tikcu le can, an thazang, an rauhnak vialte cu dihlak ko in rian an t'uan tawn. A ngaingai tiah cun Pastor pawl cu damte in, hahdam tein dinhter i, khuaruat, Bible rel le thlacam i can hmang ding khi an si.

Theih dingmi: 

PASTOR:  Church deacon pawl liangchungah welfare riant'uan, tampi hngat kho dingin tuah ding khi asi, pastor lawnglawng nih zeizong vialte t'uan viar ding asi lo. Church upa pawl nih church members pawl zohkhenh,  kilkhawi deuh ding an si. Cuticun an riant'uan nak ah an hlawhtlin khawh nak hnga bomh deuh ding an si.

MIPI: Pastor nih cun Pathian nih t'uanvo a pek hna bantuk in an t'uan, thawngt'habia an chim  pinah an nunah an i nunpi khawh nak hnga chim le rel cu an rian asi ko, nain cupin ah cun rian dang kinh ding an si lo. An mah tein thinlung zalawng tein, daite in, Pathain thlarau thianghlim nih a hruai han bantuk in a herh ning bantuk tein nung ding khi an si deuh, Pastor cungah nawlneihnak si maw, phutmi nei in si maw, bawi bantukin uktu si i timh i phurrit khinh ding an si lo.

A PA 8,9,10 nak cu nidang ah kan van peh t'han te lai-------

COPI T'HATHNEM NAK DANG PAWL:

(1).TAR HARNAK (SLOW ANGING) : Copi nih hin Vatamin A le C a neih tam ruangah minung hi akan tar har ter ti asi.

(2).CHOLESTEROL niamter nakah attha: Doctor pawl zumhnak in copi nih hin azei maw cen ah cun cholesterol niam khawh nak a nei. A chan bik cu zeidah asi tiah cun fiber tampi a neih caah ti asi tiah an zumh. Kan thil ei mi fiber pawl nih hin kan taksa cholesterol thau tthalo um pawl kha arak dolh hna ti si.

(4).LUNG ZAWTNAK LE ZENG HRANG : (Stoke) aven khawh. Cholesterol hi lung hrangah attihnung hlei ah lungphu cawl le zeng umter tu ding i thil phunkhat an si ti si. Copi nih hin  thau tthalo pawl dolhtu dingah atthahnem tuk mi asi.

THEIH HERH MI: Mirum pipi le ram lian pipi hman an duh cancan   hmanh ah copi ei ding hmanh an i hmuh lo lio ah kan nih laimi van ti ko sih, kan van nei tuk ai kan mah tenih kan i cun, kan duh tharek in kan ei khawh, acu tiang i kan nunnak hrang tiang hmanh i ttihnung tuk mi zawtnak ape kho tu lak i sivai tthatuk asi celngel hi cu kan van ttha tuk ai,,a thildang i harsatnak ruang i ei le in kan i sum hmanh ah  a cu  copi kan lairam / kanram chuak tharthlam te tal  cu theih khawh chungin ei tam khawh i zuam cio hna u sih.

COPI T'HATHNEM NAK A PHUNPHUN

(1).COPI hi pawpi le ril lawng (ulcer) hrangah atthahnem tuk mi asi

Dr. Cheny nih cun a damlo pawl azoh khenhnak ah pawpi le ril lawng (ulcer) tuartu pawl cu Copi hring hang sawr mi cun a zohkhenh tawn hna tisi. Zarhhnih chung in a damlo pawl za ah 81(81%) hi an dam ti asi. Copi hring a hang sawr mi hi pawpi lawng (ulcer) pawl hrangah cun atthatnak a dang pakhat a chim tthan mi cu zeidah asi tiah cun Vatamin (U) a nei ti si. Mah hi nih hin pawpi ai thuah mi pawl hi a tthawnter, acak ter ti si, curuangah hin kan pawpi a rak lawng ding zat hi a rak kham tawn. A van chim tthan mi cu zeidah asi tiah cun a cung i kan van chim mi copi hring sawr van titik ah khin asawr nak nei lo tu hrangah cun copi hring kha diptein i can  hnuah belte ah ti tlawmpal te he nen i ahang chuak lak i sawr zongah attha ve tho ko lai dah tiah ka zumh tizongah a van chimh chap fawn.

(2).COPI nih hin anthocyanines an timi, kan pum chung le a lenglei pem akarh ding (inflammation) ven khawhnak tthawng ngai anei. 

Kan vunpem pawl zong hi Copi  rawtsom van i benh sih law adam ranga tuk ti si. Vatamin (C)  tampi ai tel ti si. Hihi kan i hliam,  kan i khawn tik  zongah  kan theih ding mi asi ti zongah a  a chim chap fawn.

(3).COPI nih hin fiber tampi  a nei, hi nih hin kan Ek khal ding mi zong aven ti si.

Fiber nih hin  kan thil ei mi ah hin pawl olte te i digest khawh nak dingah le olte i pawng kan kal khawhnak dingah rianttuan tu zong asi tiah ati. Mah cu nih cun kan thil ei mipawl cu kan pum chungah saupi a um ter duh lo i cuticun kan pum chung athianter tik ah kan ngan adam. Copi nih hin minirals a herh ngai mi, tah thimh nak ah sulphur han an um, hi ruangah hin  a hang sawi hi kuatthuah nak zongah a ttha ngai ti asi. Ek khal ruangah ttha te hmanh in, E kho loin mi tampi an um tawn, cupaw nih cun   COPI hring hang sawr din ruang i ai dampi mi tampi an um tawn tiah a van chim tthan.

COPI (cabbage) T'HAT HNEMNAK PAWL

Copi hi mirangram le hmundangdang hna ah hin cun duh tharek tein lailei kan mah tenih kan i cin le kan ei bantuk in ei le in hi thil ol asi hrim loh ti asi, ramdangah cun saa nak hmanh in thlaihnah man hi afak deuh tawn ti in an chimh tawn zong kan theih bal. Thlaitampi kan damnak ding hrang i a herh mi chim cawk lo chim ding an um ko hna, asinain culak vialte cun hi (copi) pakhat te asining le kan damnak, kan hriselnak  ding hrang i a ttahtzia hi theih theih mi chunte van zoh u sih.

Copi nih hin Cancer ven khawhnak a nei

George Mateljan Foundation nih cun mi dangdang nih copi attathnem nak chan hi voi 500 hraawng an rak cawn cang mi a van komh mi lak i alangsar cem mi cu cancer ven khawhnak anei ti hi aphi an chuah tlangbik mi cu asi. UK ram i Institute of Food Research tuahtu Scientists pawl nih a hmuh chuah mi cu Copi ah hin natural chemical, Allul-isothiocyanate(AITC) timi hi a um. Dr. Ian Johnson, Head of the IRF reserch group nih cun hi thil rianttuan ning hi cancer sii phunkhat arianttuan ning he an i lo ti asi. Cancer aphunphun vennak zongah attangkai ngaimi asi ti zongah an chimchap. Kan rilpi (colon) cancer vennak ah attha hleice ti asi, achan cu copi nih hin fiber tampi anei i, kan ril i cancer ai sem kho ding mi thau tthalo pawl kha fiber nih arak ei tawn hna ti si, arak dolh tawn hna ti si. Mifim pawl nih an rak cawn cang mi lak in an hmuh ning cun Copi a  ei kho mi ti le ram ah cun a hleice in rilpi cancer hi atlawm deuh tizong ah an chim fawn. Copi chemical sii he cawhrawi i khah mi , abik in INDOLES ti mi nupawl hormones estrogen ti mi hi akharh ter khawh curuanah cun nupawl nih an chuul le an hnuk lei cancer kho ding mi zong arak ven khawh ti asi.

Copi nih cancer a ven khawhnak lamdang um tthan mi pakhat cu Antioxidants tthawng ngai mi a rak neih ruangah asi. Antioxidant rianttuan nak poimawh ngai mi kan thaw kan chuah khawh nak ding i boruak thlithiangte oxygen le ka thil ei hmuiher deuh pawl siseh, zuk le hmuam lak zong in avan i sersiam mi an si i, cancer um khawh nak ding i heh ti i rian rak ttuantu, free radicals an ti mi rak doh hi asi. Kan rak experience cang nak hmun in free radicals nih hin kan cell laimu arak rawk khawh hlei ah cancer olte in a umter khawh ti asi. Copi nih hin he free radicals heh ti i rak doh nak antioxidant tthang ngai mi arak nei ti asi.

HELRAM CAKUAT

Voikhat cu Louise timi nu pakhat nih cun a ihkhun ah thaw ngaiin ai hngilh cuahmah lio ah cun zandang ah amang i a hmuh in a hmuh bal lo mi mang danglam ngai mi cu amanh. Amangah cun HELLRAM lak in mipakhat nh hin CAKUAT a van timh ti si, cu Hell lak i cakuat van kengtu pa nih cun Hell meialh lawngte i akhat mi Tili lian taktak mi pahnih karlak i vawlei he i pehnak lam pakhat cu avan zawh.Cuticun Louise te in cu avan phan i innchungah cun avan lut i Loiuse hnarcuahmah in thawngai i ai hngilh mi cu avan thangh ti si. Hellram i a hawi pakhat  sin in cakuat avan ken thawng cu avan chimh cucun um sau lo cun cupa cu achuak colh ti si. Louise nih thingphang le therbu te cun cakuat cu avan lak i tihin cakuat ah cun arak i t'ial:---

Ka dawtmi ka hawi,

A tuah cun sualphawt in Hellram ah ka um ti hi ka van in theihter hmai sa. Hi bantuk in hellram i ka van um hi kei mah mawh asi ko lio ah hin a zeitimaw zawng in cun nangmah mawh zong a si kho ve men ko da kaw, vawilei ah khan nitin tein kan i zul kan i khal tawn kha si kaw, asinain nangnih cun lamdik kha na rak ka khihhmuh bal loh, na rak ka chim bal loh. JESUH KHRIH hi lam le betak le nunnak asi ti na theih ko nan in nang nih cun zeitik hmanh ah  na ka chim bal loh. JESUH hi lam le betak nunnak asi tihi voikhat te hmanh ka hna theih ah na ka chim bal loh. Curuangh kei nih cu thil cu voikhat te hmanh atheih zong ka rak thei bal loh. Lamdik ah khan na rak ka hruai khawh.....asinain na rak ka hruai loh.Vawlei ah nuam khawh chungin kan rak i nuam kha si kaw, sihmanhsehlaw  JESUH kan hrangah athi i, kan nun than khawh nak ding i a thawh tthan kha na ka chim bal loh, tuah cun sualphawt in Hellram ah ka um cang!!! A chan cu na theih ko, voikhat te hmanh a kong na ka caihpi bal loh ti a van t'ial ti si. 

Aw asi ko, Vawlei kan um lioah khan thil tampi na ka chimh cawn piak ti cu ka philh lo, curuangah kei zong nih  "HAWI"  tiin kan auh ve ko, ka thinlung vialte in kan zumh zong na rak si, asinain tuah cun phengphehlek khua atlai viar cang tiah avan ti. He hellram lak hin aka luat ter khotu dinhmun ah khan na rak um nain da kaw mu!!!Chunah kan leng tlang i zan zongah kan i thlah bal lo. Asinain nunnak lam cu ka hmuh fawn ttung loh, lunglawm tein na ka komh tawn, dawtnak thinlung he na ka komh zungzal kan thihni tiangin asinain e, thihhnu leipialral ram i kan nunnak ding na rak ka ruah piak hoi fawn loh. A asi ko, vawlei ah khan "KA HAWI" tiin ka auh tawn, zeibantuk harsatnak can ah siseh, kan i lomh canah siseh ka theih hmaisa cemmi le ka hlam hmaisa cem mi khan nangmah kha na si tawn. Asinain can dongh nak taktak kan van phak taktak tik ah hin cun e, " KA HAWI" tiin kan au kho ti lo hi teh aw.

- Marsha

Cakuat an rel khawh ah cun Louise it cuahmah lio mi cu voilehkhat ah a van u hlau i, Amang cu ataktak bantuk i theihnak aneih caah ttihnak in akhat. A ttihtuk nakah athlamfim nih cun takpumpuluk in aciah dih, Hellram meirim chia pawl hna cu a ihnak khan chungah an um rih bantuk hin theihnak anei.

Amang um tuning cu pakhat tete in a van cetmat hna i a mah le mah a nun a van zoh tthan i a nunnak i a van i hmuh chuak mi cu zeidah asi tiah cun mi Piangthar, JESUH hnung zultu kan si bantuk in A nawl pekmi khamhnak thei rih lo mi hna sin i "THAWNGT'HA" chimh rian arak ttuan bal lo mi/ tuah bal lo mi cu a van theih chuak. Cu bia ai ruahsek hnu ah cun a thaizing ah a hawinu Marsha cu i khawmhnak inn ah ava hruai ve, Pathian bia cawmpiak ding zong ai tiam colh ve. A thaizing ah cun Louise nih cun a hawinu Marsha cu Phone cun a hei fon i an pa nih arak thleih cutincun,

"Bill, Marsha a um maw???

"Louise, i e ...na rak thei rih lo maw tiah avan ti !!!

"Thei hlah zeidah cang....Bill tiah awlai nawn khin avan ti...zei thil dah cang !!! ??

"Zahan ah khan Marsha cu motor in a accident in a kan liam tak cu ---na theih diam cang rua tiah pei kan ruah cu tiah avan ti.

THEIH DINGMI: 

Na dawtmi nanu le napa, na u le na nau, na hawikom siseh na zumtu hawi le hna hrang ah Bawipa nih akan pek nawlbia KHAMHNAK THAWNGT'HA hi na thiam ah siseh na thiam lo ah siseh na theih khawh tak tein chim khawh cio i zuam hna u sih. Cu lo ah cun an thisen mawh phurtu ding kan si tihi philh hlah usih. Na zumhawi le hrangah thlarau rawl cawm khotu na silo hmanh ah an thlarau nun rawkral tertu cu si hlah u sih.