Saturday, February 18, 2017

Zumtu Pasal Ṭha-JOHN BUNYAN le Vanram Lam Zawh-(Ropi taktak)

Ahmaisabikah literature lei i thinlung apetu(intresting) pawl nihcun (THE PILGRIM'S PROGRESS) timi cauk hi kan relthlu rihlo hmanhah a min tal hi cu atlangpi nihcun kan theih ṭheu lai dah ti-ah ka zumh. Cun aṭaltupa zong hi John Bunyan asi ti zong atlangpiin kan theih deuh viar ṭeulai dah ka ti. A rel thlu cangmi nihcun zeitluk cauk ṭha le relnuam, ngaihnuam asi ti hi kan theih lawng si loin  aṭialtupa  thinlung le aruahnak, anun i a thil atonmi (experiences) pawl hrimhrim hin thinlung hnuk a ulhter khawh tihi kan theih hmaisa dingah ka van chimduh. 

• A ngaihhi anuam tuk hringhren zeibantuk minungte zong nih relkhawh dingin olte in avan ṭial i zumtu nun ning fiangfaite le thling thlipthlap tein avan ṭial. Kha lio caan i avan ṭial ning ding ka van ruah ah khin, a thiam lawng  hmanh kho si loin aruahnak(idea) hrim arak ṭha in miropi, mi danglam  pakhat cu arak si hrimhrim ve ko. Amah tuanbia ṭhenkhat le a cauk Bible tilo ahcun  vawlei cungah cauk zuar tamcem mipawl lak i ai tel ve mi cu (THE PILGRIM'S PROGRESS) timi cauk hi asi, atuanbia adihlakin tlamtlingte cun ka van ṭial khawh lai lo caah atlangpi in anun lamtlun lei siseh, acauk a chuah ( release) ning pawl siseh, atawinak in ka theih khawh tawkin  chim khawh  ka van i zuam ve lai...... . 

• John Bunyan hi 28th November, 1628 kum ah khan Elstow, Bedfordshire, England ah Thomas le Margaret Buyan lakin hi vawlei caan hmang dingin arak chuak ve. Kum 1644-1647 ah khan Palimentary Army ah a rak lut ve; asinain  raldo arak dih hnu ahcun raldoh hlan i arak ṭuanmi tichiahnak ṭengki chia, bungbel chia le thingkuang chia tipawl siamnak hmunah cun akir ṭhan. Raldo lio hrawngah khan nungak tlangval lei duhthusam in a rak i hmang deuh le simen lai, amah le mah nunnakah i thiamlonak  thinlung arak nei tawn. Amah chimnak ahcun aw ṭihnung ngaingai mipawl hi atheih tawn i cu aw cu  ZISUH KHRIH cu na zuar lai maw? tiah  an van ka hal tawn tiin achim.

• Voikhat cu zarhteniah hin an khua pawng phulah lentecelhnak phunkhat "Tip-cat" an ti mi ai celh lio ah aw nih " Nasualnak i chir in vanramah na kal lai maw, sualnak nei buin helram ah na kal lai dah?" tikhin ai theih, cubantuk i an Sabbath ni i lente ai celh ruangah cunglei in chimhhrinnak ah ai ruah. Kum 1650 ah khan nupi rethei ngaimi hi aneih i, anupui nih hin apa te nih ro akentermi hnihchun cu  cauk pahnih te asi Arthur Dent nih aṭial mi "Plan man's Pathway” timi le Lewis Bayly ṭialmi "Practice of Piety" timi cauk pahnih cu ai ken ve, asinain, anupi min fiangfai in theih asi loh.

• Mah hi cauk pahnih arelnakin anun tlawmpal tetein thlen hram avan i  thok. 1650 Kum-ah khan fanu muidawh le duhnung ngai mite cu avan neih ṭhan, asinain achuahkatein mitcawsa in achuak i ahngakchiat lio teahcun duhnungtuk ko hmanhsehlaw avan upa deuhdeuh hnu hnu tibelbul khin um hram avan i thok. St. John Church timi ah Pastor John Gifford i cawnpiaknak cu angai ve tawn. Kum 1654  ahcun fanu pahnihnak Elizabeth timi cu avan neih ṭhan, cun 1655 kum ah Pastor John Gifford cu athih ruangah a aiawh in John Buyan nih thawngṭha cu achimh ve tawn hna. 1656 kum ah a cauk hmaisa bik "Some Gospel Truths" timi cauk cu achuah i, cukum lila ahcun fapa Thomas timi an van neih ṭhan.1657 kum ah khan "Decon" khrihfa Upa ah nemhngeh arak si i, hikum thotho ah hin an fapa pahnih nak John cu an van neih ṭhan; cucun a cauk pahnih nak "Vindication" timi zong cu avan chuah ṭhan.

• Thawngṭha chim leiah amin cu nikhat hnu nikhat in athangchin lengmang i cuticun mithangchiat le rawi hram cu ton hram avan i thok.  Doihthiam le mifir dinhmun ah acaan le bang ahcun an chuah thulh, kum 1658 ah khan anupi nih athih tak i, hi lio ah hin amah hi kum 30 mi hrawng asi ve cang, siannak um lo i Eaton Socon biachim i puh asi ruangah an thlaih sihmanhsehlaw thawngtlaknak tiang i buainak asi lo caah thawngṭha chim cu ma duh hlei loin hmailei panh in a pehzulh ṭhiam ṭhiam. Kum 1659 ah khan Elizabeth he an i um ṭhan, amah he fa pahnih Sarah(1667) le Joshep(1672) an neih ṭhan hna, cuticun afa hmaisa pa 4 le pawl he fa paruk a van neih cang hna.

• John Buyan buainak cem cu England i Charles II Bawi luchin an chinhterni thok khan ahram ai thokbak asi. Charles II kha Anglican Bu mi asi i, Bawi ṭhutdan i avan ṭhut hramthok bak khan an i tonkhawm tawnnak hmun  innka vialte kha akhar colh hna i, mivialte cu Anglican biakinn lawngah i khawmhawk asi tiah aana(Order) khohkhan ngaiin avan chuah rup ai, culawng si loin  Anglican zumhnak he pehtlaihnak nei lomi paoh paoh cu chim lo dingin akhap viar hna. Cuticun kum 1660 November ni 12 ah khan Lower Samsell, Westoning, Bedforshire, Bedford in meng 10 hrawng ah athlitein thawngṭha achimh lioah an va tlaih. 

• Magistrate Sir. Francis Wingate hmaiah an dirter i, anih nihcun Bedford Country Goal, Silver Street, Bedfordah arak tlakter, pulpak inn-ah thawngṭhabia chim  dingin i tonkhawmnak tuah tilo dingin an ti hna, achan cu hipawl an i tonkhawmnak ruangah an Bawipa cu zeitimaw talin an rawi sual lai ti an phan ruangah asi, sihmanhsehlaw, Buyan nihcun abia hi zulh ai tim hlei loh. John Buyan nihcun " Tuni i nan ka chuahter ahcun thaizingah thawngṭha chim kai thok colh lai," ati ruangah thlathum chung tang rih dingin kum 1661 January ah khan biakhiah nak an nei.

• A nupi Elizabeth nihcun a pasal cung i lai an relmi ah atharin lai an rel kahwhnak hnga heh tiin achuk le cho-ah aizi len ve ko, sihmanhsehlaw amah John Buyan bik nih an chuah ṭhan ava si hmanh zongah thawngṭhabia chim ṭhiam ṭhiam ai timh ruangah an nawl nih le ahranpa tein i khawmhnak tuah le an duh ṭung loh, an khap fawn ṭung, curuangah an chuah ngam ve hoi fawn lo. Mah hi lio atlakṭum ahhin hi vawlei cung i cauk larcem pawl lak i atling pha mi "ZUMTU VANRAM LAM ZAWH" timi cauk arak ṭialnak cu asi. Historian cheukhat pawl nihcun mah hi ṭum si loin avoihnihnak tu-ah asi deuh titu zong cu aum ve, kum 1675 i atlak ṭhan lio caan i a ṭialmi asi tiin an chim ve fawn.

• Kum 1666 ah khan tlawmpal te cu chuahnak nawl an pek ve , asinain thawngṭhabia a aupi ruang thotho ahcun an tlaih ṭhan ṭhiamṭhiam, Bedford thawnginnah an thlak ṭhan, cuticun kum 6 chung thawnginn ah un a tla ṭhan, hika thawnginn a um karah hin anupi le fanau i cawmnak caah bia zei maw tete cu aṭial ve tawn, ticun atlakpi pawl sinah thawngṭhabia cu a chimh tawn hna atlak chungah hin  cauk pahnih John Foxe- i a ṭial mi "Book Of Martyrs' ti mi le Bible hi ai ken peng ve, thirchia in atuah mi violin( thanglawi) le chair(ṭhutdan keli nei) chiami in asiammi thanglawi le, cafung le cauk cu te cu aneih chun thil sunglawicem cu an si.  

• John Buyan hi kum 1672 ah khan Charles II in "Declaration of Religious Indulgence" tining, an phung ruangah thawng atlami le tleihkhih atong mipawl ngaihthiamnak nawl achuah lio ah khan chuahter ve arak si, hi achuah tla chung thotho ahhin John Buyan nih St. John's Church ah Pastor si dingin nemhngeh arak si i an nawlbiathar chuah mi ah thawngṭha chimnak nawl Licence nei hmasacem zong arak si fawn. Biachim arak thiam hleiah athawngṭha chim zong a nung i minun zong arakkhawih ngai fawn, cuticun nikhat hnu nikhatin amin cu avan lar chin lengmang i, hmunkip kakip in thawngṭha chim ding cun catlo bang loin sawmank avan don tluahmah tik ahcun aphak hrim aiphazo ti lo. Mitam u nih an theihlar biknak cu "Bishop Buyan" tiin an theih cem.

• Kum 1675 March thla ah khan Charles II nihcun anawlbia tuahthar mi "Declaration of Religious Indulgence" timi cu zumh lo pi-ah arawkviar ṭhan i, Buyan zong cu tleihkhih avan tong ṭhan, kum tampi arak tlak cangnak thawnginn ahcun anvan thlak ṭhan, Quakers an timi pawl hna kha Charles II nihcun an thawnginn i atlami lakah ngaihthiam awk i an duhduh mi paoh kha an van chim hna, an nih nihcun an Khrihfa member min an pekmi hna lakah John Buyan min cu  van ṭhatah arak i tel ve, cutikah John Buyan zong cu chuah zalen arak si ve ṭhan, cu hnu ahcun tleihkhih le thawngtlak timi hi atong ti loh. Bawi asi mi Charles II cu James II nih avan thlak hnu ah khan James II nihcun kum 1687 ah khan Bedfford area (bial) i arak uknak vialte zoh pitu si dingah nemhngeh a timh asinain, John Butyan nihcun duh leh lam loin arak el diam, sihmanhsehlaw, kum 1688 ah khan " LORD MAYOR OF LONDON" Chaplain hrangah an rak nemhngeh ṭhiam ṭhiam.

• Kum 1688 chung lila ah John Buyan hi London leiah Reading le Beskshire tepawl kaltlangin fapa airemkholimi pawl karlakah remnak va tuah dingah ava kal. Cuka ahcun khawsik, tlangrai nih arak thlak caah a hawipa pakhat John Strudwick, Snow Hill, Holborn, London i ummi nihcun a inn leiah arak zohkhenh, sihmanhsehlaw a zawtnak cu zuallam a van panh deuhdeuh, cuticun; August ni 31, 1688 ah khan Bawipa hrang i zumhtlak, miralṭha, ṭhahnemngai mi le mi lungṭhawng John Buyan nihcun A rian aṭuanpiak zungzal tawnmi a Bawipa sinah lungretheih, harsatnak, mithli ṭahaihram umtilonak vansuikhuapi ahcun adawttukmi anupi fanau le a zoh khenh cuahmah mi hna le a church members pawl sihnaseh  ahawikom ṭha vialte hna cu a van kaltak ve cang hna. A ruak hi London i ummi Burnhill Fiels thlanmualah ah cun  sunglawi ngaiin an vui. 

• Kum 1862 ah khan athlanah amah hmanthlak philhlonakah tiin azukṭuhpi-(statue) cu an tuah. Mah hi hnu kum 1874, June ni 10 ah khan Bedfford-ah ahmanthlak thotho (Statue) cu asiamthiam ngaimi Sir. Joseph Edgar Boehm nihcun DAR in asiammi cu "Dean of Weatninster"  nupi Lady Augasta Stanley nih cun hawnnak avan neih ṭhan, cucun a Statue dang zong cu Kingsway London zongah an rak siamṭhan fawn. John Buyan hi fa le 6 a neih hna i afale 5 nihcun nupi pasal nei in tu le fa pawl zong tampi an van ngeih ve cang. Elstow i "Moot Hall Museum" nihcun kum zabi (19)nak tiangah khan cun a ciithlah pawl, an ciruang pawl vialte cu record thlipthlap an si, asinain khuacaan avan sauh ruangmang hnu ahcun John Buyan ciithlah pawl hi theihkhawh asi tiloh ti si.

• A cauk ṭialmi lak i alarcem mi cu "Zumtu Vanram Lamzawh" timi cauk hi asi, amirang holh cun "The Pilgrim's Progress" ti asi. A Bupum mintaktak cu “The Pilgim's Progress form This World to That Which Is to Come" ti asi, avan sau ngai. hi cauk aṭialmi hi thawnginn athlak hmaisat lio i aṭialmi asi i, ahrangah can hnuhnung kum 1684 cho hrawngah khan aṭialtlu mi asi  tiah zumh  asi. A (edition) hmaisabik mi hi bu-(2)ah ṭhen asi i aṭhenkhatnak cu kum 1678 ah khan Lodon-ah chuah (release) arak si. A ṭhen(2)nak cu kum 1684 ah khan chuah ṭhan arak si ve, a bu(2) komh in kum 1728 ah khan chuah ṭhan arak si, a bu ṭhen(3)nak hi kum 1693 hrawngah khan chuah ṭhan arak si fawn. 

• Cuhnu ahcun kum zeimawzet avan ruah hnuah kum 1852 ah a cauk pawl avanchuah ṭhan. "The Pilgrim's Progess" timi  cauk hi tuchunni tiangah Bible tilo ahcun Zumtu(Christian) cauk lak ahcun aṭhacem titiangin vawlei cungpumpi nih tuchun tuni tiangah apommi asi peng rih. Holh phunza (100) reng lo nih lehmi cauk asi fawn. China(TILUK) Communist cozah zong nih khin khawtlang nunphung (culture) theihnak phunkhat si ve dingah chuah ve dingin copy 200,000 an tuah, cucu ni-(3) chungin pakhat hmanh tang loin ekviarin  an cawk thlu colh!
  • Kan Bawipa nih lungsautein Amah azum i aitlaihchan zungzaltupawl cu adonghnakah hlawhtlinnak apek hna pinah ahlorh tawn hna.
  • Phaktawktein ka van leh mi asi, tlamtlin lonak tampi a um ko lai aruahziatu nan ka thiampiaknak lai kan nawl duh fawn hna.

Friday, February 17, 2017

Sual le Khuachia Pawl Mualphonak Ni Cu..!

(2 Peter 2:4) “A sualmi van cungmi kha Pathian nih a zuah hna lo i hell ah athlak hna, khika muilakah thir cikcin in an hren hna i Biaceih Ni kha an hngak ko”.
(Juda 1:6) “Cun Pathian nih hi vial hi nan nawlngaihmi asi lai, tiah ati i cu chung i a um duh lomi vancungmi hna kong kha philhhlah u. Vawilei tang muihnak ah khin thir cikcin in zungzal an hren hna i sualphawt an si lai ni, ni lianngan phak tiang cuka ah cun Pathian nih a chiah hna lai.”  

•Kan tlangtarmi hrimhrim khin, khupthader mipawl le kutzeng, kebei pawl hrangah ṭhawnnak thazaangthar kan tilai cu, sual le khuachia pawl mualpho in an umnak ding nisunglawi cu hodah i ngaih loin a um kho hnga? Hi vawlei dohnakin akhatmi hmunah hin sual hi tei hrim ahar ko, kan nunnakah sual nih hmunthuk tukin hram athlak tawn. Asinain, Bawipa ṭhawnnak in sual rianṭuannak pawl cu kan lamhchih khawh ve. Mizo hlahphuah thiam ngaimi Rev. H.Killauia nihcun hitihin hla arak phuah bal, “ Dohnak le buainak hawl in, zaangfakza asimi le ṭihnungza asimi hi; khatlei khatlei ah sualtuah dingin ahrum ahrum tawnmi kan tisa nun hi, van i donak nak hmanh khin azual deuh,” tiin hla in arak phuah bal.
• Setan rianṭuannak hi ṭhate in kan ruahset duh lo i, lung retheih ding zeihmanh aum tiphunphai i kan ngahsam sawh(kan lak serious) duh lo asi ahcun; Setan rap chunga na rak tangziar rih  tinak asi kho(ruat chap). Chungkharah siseh, Biakinn ah siseh, khawtlang tiangin asi khomi thil asi tihi kan theih aṭha. Sual nihcun akilkawr  vialtein a luhhnawh hna i, unau chuakkhat karlak zongah hehtiah sualnak nihcun hma alak thlauhmah, acaan le bangah cun zeititluk i va doh zongah sung duh lomi tawn ko khi a lo, a karh deuhdeuh hlah maw titu khin alang. Pakhat cio kannunak zong hi van zoh ṭhan usihlaw, sual liantham kan vaton lo hmanhah, Khrihfabu hruaitu afur aṭhal rianṭuantu zongnih anun i sual rianṭuannak cu chim ding  an  nei ve ko lai dah tiah ka zumh.

• Mizo missionary hmaisa pawl asi mi Taichhuma timi tuanbia ka rak relnakah cun anunah Setan nih umawk hngal loin, um thiam loin arak tuah, cucaah Pu Taichhuma nihcun zeitindah ati tiah cun, “Pulpit tlang cungin van ṭiopho lakah Setan ril ka chuah tik ahcun diimdorh lo bakin ka ṭhuat lai,” tiah arak ṭial mi ka rak rel bal. Sual nih a nun awlokchong vansangi a raktuah ruangah hla phuahtu nihcun, “Dam chung buainak ka kaltak cang lai, ngaihchiatnak vialte cu kaltak in, Sualnak ruang i ka rumnak vialte hi, A ka dawtu ka Pa sinah ka chim ve lai,” tiah hlawh phuahtu nihcun lungtho ngaiin a van phuah.

• Nuhngak pakhat larnak(vision) hmutu nihcun, “Hell rapthlak le ṭihnung ngai i an i hremnak hmun ahcun anmah hremtu khuachia pawl cu hmaipanhte hmuh ding hohmanh an um lo, zeiruangah ti ahcun an mah zong kha hrem an sive te lai caah Pathian arattikah an mah zong cu hell chungah paih an si velai caah ṭihnakin an khat i, a zenh in an zenh, hi vawlei caan hi a dong sual lai tihi an phangtuk hringhran,” tiah achim. Hibantuk ṭhiamṭhiam in nu pakhat nihcun larnak(vision) a hmuh mi cu achimnakah, “Zumtu Piangthar ṭha thinlung le biatakte i thla an cam tikah hin, vanram(Abraham Bosom/ṭangnuam)i a phanh lawng si loin, Hell ram i an hremnak, hmun tiangin a tlirh in a tlirh hna pinah khuachia pawl cu umawk hngal loin a hna an i phih. 

• Zumtu pawl nih thinlung chung muril in thla an camnak hi an ngai kho lo, an ngai ngam lo, achan cu Bawipa nih atlanh cang mipawl alak khawh hna le cangka in hrem ansi velai caah asi, an mah khuachia pawl zong nihcun an tuar vete lai dingmi hi an i theih ve i, an thin aphang zungzal,” tiah ati. Caan tlawmpalte an neih ruangah hin pei setan nih heh tiah zumtu tuchun na nun, ka nunah hiti  i a tukforhnak aphunphun kan tonnak chan hi an ramah(hell) hruai akan timh, cucu an rianngan bik zong asi, nitintein zumtu i hngilh ciitceet lai usih! 

• Hi zawnteah kan hmuhkhawh mi cu:  Thlacam tam a herh ning; mualpho i an umnak ding ni caah kan dohnak zong asi fawn, thlacam tamhi zumtu kan thlarau nun caah lungtat ṭhabik asi. Thil pakhat ka thinlung i van langmi cu, hlaphuahtu pakhat nih aphuah mi, “Bawipa khawika ah dah asi, hmun na kan serpiaknak hmun cu?? Daneil bantukin ka cuanh lai,” ati. Danneil zumhtlak le Pathian salṭha nih khan , nidang i a ti tuahtawn bantuktein nikahtah vawithum thla acam ti kan hmuh khawh.

• Atu kan vawleicung thil aphan cuahmah mipawl hi zei rianṭuanak  dah asi hnga tiah na ruah ve, thiltampi cu ruahtham awktlak an um. A hmaisa i kan van chim bantuk khan caantawite lawng an neih cang caah an ramlaknak ahcun; putar bangin ka cawlcang kho tilo an ti fawn loh, tarbantukin lungloh an an ngei ve fawn lo, mino pawl lak lawngah si loin nu le va cung zongah hehtiah an ṭuan. Hngakchia upa thleidan um kho tilo, zawnruahnak, zangfahnak pelpawite hmanh aum kho tilo, hi can hnuhnung i  ai timh mi(purpose, target) bik cu a tam khawh chung i tam in, hell i hruai kahwh bak hi asi lo. 

• Aitinhmi mission centre cem asi. HELL vision adangdang khaikhawmnak i bia ai lo tamcem mi cu, “ Caan tlawmpal te lawng an neihzia le zeitin dah zumtu pawl hellram a tam khawh chung i tamin hruaikhawh an si lai i,  innchungkhar, u lenau karlakah aphunphun in huatnak, i remlonak thlaicii tuh khawh hi an rian biapi bik mi lak i pakhat asi fawn.” John Bunyan nih khan “Zeitikah dah khuachia pawl hi hrem an si ve lai?” tibia hi HELLRAM i an i hremnak hmun i a hmuhmi arak chim ve fawn. Bible zong nih fiang tein a chim fawn.

• (Biathlam 12:12),“Cucaah cun nannih van hna le khika i  a ummi vialte hna, i lawm tuah u. Sihmanhsehlaw vawlei le rili ca ahcun ṭihnung a va si hringhren dah! Zeicaah tiah khawchia cu nan sinah a rung ṭum cang i cu pinah caan tawite lawnglawng ka ngei ti kha atheih fawn caah a thin alinh in alinh ko,” tiah ati”. (Matt. 8:28-29),  "Jesuh cu Rili khattalei ral Gadarin mi hna ram kha a va phan i, miruak vuinak lungkua chungin a rak chuakmi mi pahnih nih an rak ton. Hi hna hi an chung i khuachia a ngeimi an si i ṭih an nung tuk hringhran caah cu lam ahcun a hohmanh an kal ngam lo. Hmakhat teah khin an ai i, “Pathian fapa, zeidah na kan duhnak a um? A caan atlin hlanah kannih dantat awkah na ra maw?” tiah an ti. (James 2:19), “ Pathian cu pakhat lawng asi tiin an zumh. A ṭha ko. Khauchia zong nih cucu an zumh ve ko i an ṭih caah a ther in an ther.

• Hi ca ka van ṭial lioah hin ka thinlung chung i avan chuak mi mizo hla Pu Pate nih a phuah mi, “Ni ropui a lo thleng dawn ta, kan nghakhlel Lal Imanuel: SUAL LEH RAMHUAI TLWMNA NI CHU, Chhandam fate kan zalenna tur chu,” ti i arak phuah mi hi van ruat cio ve hmanh uh, a hmantuk ka ti. Cu khamhciami zalennak kan neih hlan te ahcun hi sual le khuachia pawl hi mualpho in an um cang lai. Mah hi bung le cang te hi van zoh ṭhan hna hmanh usih. (Biathlam 19:20), “Sahrang cu an tlaih i thawngah an thlak, cun ahmaika i khuaruahharnak a tuah tawntu nal profet zong kha an tlaih chih.( Sahrang hmelchunhnak a ngeimi hna le sahrang milem a baimi hna kha khuaruahharnak atuahmi khan a hlen hna). Cun sahrang le nal profet cu an pahnih in kat meialh tili ah a nungin an paih hna”. 

(Biathlam 20:10) “Cun anih ahlengtu hna khuachia kha, mei le kat tili chungah khan an paih, cuka cu sahrang le nal profet an rak thlaknak hna kha asi; cuka ah cun chunzaanin zungzal hrem an si zungzal ko lai”. (2 Peter 2:4) “A sualmi van cungmi kha Pathian nih a zuah hna lo i hell ah athlak hna, khika muilakah thir cikcin in an hren hna i Biaceih Ni kha an hngak ko”. (Juda 1:6) “Cun Pathian nih hi vial hi nan nawlngaihmi asi lai, tiah ati i cu chung i a um duh lomi vancungmi hna kong kha philhhlah u. Vawilei tang muihnak ah khin thir cikcin in zungzal an hren hna i sualphawt an si lai ni, ni lianngan phak tiang cuka ah cun Pathian nih a chiah hna lai.”  

A cung i kan van tarmi bung le cang pawl nih khin fiangtuk in avan kan chimh. Ṭah le hacang rialnak hellram ahcun chun le zaan um loin hrem an si vete lai. Zeitik niah maw cun, cucaan cu a vanphan ve telai ruahnak le zumhnak he lungsau tein, fektein zumhnakah kan dir i, Thawngṭhabia rungah zeibantuk ṭihnung le kan nunak tiang liam a herh hmanhah siseh, sawiselnak, hremnaknak phun zakip tuartu sihmanh rih usihlaw, acaan atlintikah cun suilukhumh kan co telai.

Note: Tlanhciami fale pawl zalennak ni kai ngahhlap rualin Sual le Setan pawl mualpho i an umtik ding ni caankhi ka mithlam in ka van ruahah ka hngahhlapnak azual khun.
Amen...ra ko cang ti khovetu si dingin Bawipa nih na nunah atharin in thlawchuah ko seh.

Kan-Fa le-Thluak-Ṭhat-Khawhnak-Lam-Phun-(11)-Pawl

Hngakchia zohkhenh hi thil fawi asibak loh, mah le chungchuak fa le ko hi zohkhenh  harsa cuang chin ko khi an lo. Asinain,kan thiamnak le kan dinhmun, kan sinak he va tahchunh caan ah khin cun kan fale hi zumhnak nakin an rak ṭhatuk leh lam! Hngakchia thluak cah khawhnak lam pa-(11) pawl cu van zoh hnik hna usih:
















1. An hngakchiat lio tein awnmawi (music) ngaihternak in an thluak zumhnak nakin acak kho, aṭha kho.

2. Nu le pa nih lente celhpi lengmang khawhnak in asi fawn.

3. Ca na cawn piak, na relpiak tikah arelsawhsawh in relpiak loin na kutdong sawh catcat in relpiak khawh i zuam.

4. Mitkuh cimtein ihter khawh i zuam.

5. Amah tein atuah khawh dingmi(displines) le mawhphurhnak(responsibility) atuah khawhtawkte tuahter zungzal.

6. Ca chimh thlorh i chim loin ai nuamh khawhnak ding lam hawlpiak i zuam, Carton videos tbk..tete hmangin chimh cawn piak khawh i zuam law phur le lunglawmtein cawng kho dingin boruak thiangte hiip pi khawh i zuam.

7. An rawl aṭamtik zongah duhduh caan paoh ah pe loin caan bikhiah tete ah pek khawh i zuam. Angandamnak ca lawngah rawl pekbik nei loin hngakchia an sibantukin an duhmi halin aduhmite cawkpiak i pek zong hi aṭha. Azungzal a va si lo hmanhah acaan  caan ahcun fale nawlngaih khawh zong i zuam aṭha. Cafaine tibantuk, glucose tamnak hi thluak hrangah thilṭha taktak arak si.

8. Nafa le lunglawmhnak tuahkhawh piak zungzal khawh i zuam. Achan cu mihlim lo pawl khi a hlawhtling taktakmi an tlawm te(Manage thiam aṭha).

9. Akawmh dingmi hawikawm ṭha thimpiak aṭha. Hawi le an komh nakin thil tampi an nun ahruai tawn hna. 

10. Nafa kha zum ngam law a nih zong nih an zumh ngam ve lai. Culawng si loin ahopaoh hi mah le mah ai zumngam mi thotho hi an hlawhtling tawnmi cu an si ko. Atuahmi hnih chunte-ah lawmhthiam khawh zungzal i zuam.

11. Aw hrangah hman lo i zuam, achan cu hngakchia thinlung cu catlap ṭial lo (blank paper) bantuk asi caah hollhkam chia, holhhrang in kan chawnh khenh hna ahcun oltein an thinlung catlak ah ai khumh colh. Curuangah na fanu/pa zohkhenhnak ah mawhphurnak sangcem neitu na si bantukin an thinlungah cii ṭha maw na tuh lai, cii ṭhalo dah na tuh lai dah?

Note: Nu le pa hlawhtlinnak taktak cu kan fale nunah alang tihi philh hrimhrim hlah. 

Thursday, February 16, 2017

Sual-Le-Khuachia-Pawl-Mualphonak-Ni-Cu.!!!

(2 Peter 2:4) “A sualmi van cungmi kha Pathian nih a zuah hna lo i hell ah athlak hna, khika muilakah thir cikcin in an hren hna i Biaceih Ni kha an hngak ko”.
(Juda 1:6) “Cun Pathian nih hi vial hi nan nawlngaihmi asi lai, tiah ati i cu chung i a um duh lomi vancungmi hna kong kha philhhlah u. Vawilei tang muihnak ah khin thir cikcin in zungzal an hren hna i sualphawt an si lai ni, ni lianngan phak tiang cuka ah cun Pathian nih a chiah hna lai.”  

•Kan tlangtarmi hrimhrim khin, khupthader mipawl le kutzeng, kebei pawl hrangah ṭhawnnak thazaangthar kan tilai cu, sual le khuachia pawl mualpho in an umnak ding nisunglawi cu hodah i ngaih loin a um kho hnga? Hi vawlei dohnakin akhatmi hmunah hin sual hi tei hrim ahar ko, kan nunnakah sual nih hmunthuk tukin hram athlak tawn. Asinain, Bawipa ṭhawnnak in sual rianṭuannak pawl cu kan lamhchih khawh ve. Mizo hlahphuah thiam ngaimi Rev. H.Killauia nihcun hitihin hla arak phuah bal, “ Dohnak le buainak hawl in, zaangfakza asimi le ṭihnungza asimi hi; khatlei khatlei ah sualtuah dingin ahrum ahrum tawnmi kan tisa nun hi, van i donak nak hmanh khin azual deuh,” tiin hla in arak phuah bal.
• Setan rianṭuannak hi ṭhate in kan ruahset duh lo i, lung retheih ding zeihmanh aum tiphunphai i kan ngahsam sawh(kan lak serious) duh lo asi ahcun; Setan rap chunga na rak tangziar rih  tinak asi kho(ruat chap). Chungkharah siseh, Biakinn ah siseh, khawtlang tiangin asi khomi thil asi tihi kan theih aṭha. Sual nihcun akilkawr  vialtein a luhhnawh hna i, unau chuakkhat karlak zongah hehtiah sualnak nihcun hma alak thlauhmah, acaan le bangah cun zeititluk i va doh zongah sung duh lomi tawn ko khi a lo, a karh deuhdeuh hlah maw titu khin alang. Pakhat cio kannunak zong hi van zoh ṭhan usihlaw, sual liantham kan vaton lo hmanhah, Khrihfabu hruaitu afur aṭhal rianṭuantu zongnih anun i sual rianṭuannak cu chim ding  an  nei ve ko lai dah tiah ka zumh.

• Mizo missionary hmaisa pawl asi mi Taichhuma timi tuanbia ka rak relnakah cun anunah Setan nih umawk hngal loin, um thiam loin arak tuah, cucaah Pu Taichhuma nihcun zeitindah ati tiah cun, “Pulpit tlang cungin van ṭiopho lakah Setan ril ka chuah tik ahcun diimdorh lo bakin ka ṭhuat lai,” tiah arak ṭial mi ka rak rel bal. Sual nih a nun awlokchong vansangi a raktuah ruangah hla phuahtu nihcun, “Dam chung buainak ka kaltak cang lai, ngaihchiatnak vialte cu kaltak in, Sualnak ruang i ka rumnak vialte hi, A ka dawtu ka Pa sinah ka chim ve lai,” tiah hlawh phuahtu nihcun lungtho ngaiin a van phuah.

• Nuhngak pakhat larnak(vision) hmutu nihcun, “Hell rapthlak le ṭihnung ngai i an i hremnak hmun ahcun anmah hremtu khuachia pawl cu hmaipanhte hmuh ding hohmanh an um lo, zeiruangah ti ahcun an mah zong kha hrem an sive te lai caah Pathian arattikah an mah zong cu hell chungah paih an si velai caah ṭihnakin an khat i, a zenh in an zenh, hi vawlei caan hi a dong sual lai tihi an phangtuk hringhran,” tiah achim. Hibantuk ṭhiamṭhiam in nu pakhat nihcun larnak(vision) a hmuh mi cu achimnakah, “Zumtu Piangthar ṭha thinlung le biatakte i thla an cam tikah hin, vanram(Abraham Bosom/ṭangnuam)i a phanh lawng si loin, Hell ram i an hremnak, hmun tiangin a tlirh in a tlirh hna pinah khuachia pawl cu umawk hngal loin a hna an i phih. 

• Zumtu pawl nih thinlung chung muril in thla an camnak hi an ngai kho lo, an ngai ngam lo, achan cu Bawipa nih atlanh cang mipawl alak khawh hna le cangka in hrem ansi velai caah asi, an mah khuachia pawl zong nihcun an tuar vete lai dingmi hi an i theih ve i, an thin aphang zungzal,” tiah ati. Caan tlawmpalte an neih ruangah hin pei setan nih heh tiah zumtu tuchun na nun, ka nunah hiti  i a tukforhnak aphunphun kan tonnak chan hi an ramah(hell) hruai akan timh, cucu an rianngan bik zong asi, nitintein zumtu i hngilh ciitceet lai usih! 

• Hi zawnteah kan hmuhkhawh mi cu:  Thlacam tam a herh ning; mualpho i an umnak ding ni caah kan dohnak zong asi fawn, thlacam tamhi zumtu kan thlarau nun caah lungtat ṭhabik asi. Thil pakhat ka thinlung i van langmi cu, hlaphuahtu pakhat nih aphuah mi, “Bawipa khawika ah dah asi, hmun na kan serpiaknak hmun cu?? Daneil bantukin ka cuanh lai,” ati. Danneil zumhtlak le Pathian salṭha nih khan , nidang i a ti tuahtawn bantuktein nikahtah vawithum thla acam ti kan hmuh khawh.

• Atu kan vawleicung thil aphan cuahmah mipawl hi zei rianṭuanak  dah asi hnga tiah na ruah ve, thiltampi cu ruahtham awktlak an um. A hmaisa i kan van chim bantuk khan caantawite lawng an neih cang caah an ramlaknak ahcun; putar bangin ka cawlcang kho tilo an ti fawn loh, tarbantukin lungloh an an ngei ve fawn lo, mino pawl lak lawngah si loin nu le va cung zongah hehtiah an ṭuan. Hngakchia upa thleidan um kho tilo, zawnruahnak, zangfahnak pelpawite hmanh aum kho tilo, hi can hnuhnung i  ai timh mi(purpose, target) bik cu a tam khawh chung i tam in, hell i hruai kahwh bak hi asi lo. 

• Aitinhmi mission centre cem asi. HELL vision adangdang khaikhawmnak i bia ai lo tamcem mi cu, “ Caan tlawmpal te lawng an neihzia le zeitin dah zumtu pawl hellram a tam khawh chung i tamin hruaikhawh an si lai i,  innchungkhar, u lenau karlakah aphunphun in huatnak, i remlonak thlaicii tuh khawh hi an rian biapi bik mi lak i pakhat asi fawn.” John Bunyan nih khan “Zeitikah dah khuachia pawl hi hrem an si ve lai?” tibia hi HELLRAM i an i hremnak hmun i a hmuhmi arak chim ve fawn. Bible zong nih fiang tein a chim fawn.

• (Biathlam 12:12),“Cucaah cun nannih van hna le khika i  a ummi vialte hna, i lawm tuah u. Sihmanhsehlaw vawlei le rili ca ahcun ṭihnung a va si hringhren dah! Zeicaah tiah khawchia cu nan sinah a rung ṭum cang i cu pinah caan tawite lawnglawng ka ngei ti kha atheih fawn caah a thin alinh in alinh ko,” tiah ati”. (Matt. 8:28-29),  "Jesuh cu Rili khattalei ral Gadarin mi hna ram kha a va phan i, miruak vuinak lungkua chungin a rak chuakmi mi pahnih nih an rak ton. Hi hna hi an chung i khuachia a ngeimi an si i ṭih an nung tuk hringhran caah cu lam ahcun a hohmanh an kal ngam lo. Hmakhat teah khin an ai i, “Pathian fapa, zeidah na kan duhnak a um? A caan atlin hlanah kannih dantat awkah na ra maw?” tiah an ti. (James 2:19), “ Pathian cu pakhat lawng asi tiin an zumh. A ṭha ko. Khauchia zong nih cucu an zumh ve ko i an ṭih caah a ther in an ther.

• Hi ca ka van ṭial lioah hin ka thinlung chung i avan chuak mi mizo hla Pu Pate nih a phuah mi, “Ni ropui a lo thleng dawn ta, kan nghakhlel Lal Imanuel: SUAL LEH RAMHUAI TLWMNA NI CHU, Chhandam fate kan zalenna tur chu,” ti i arak phuah mi hi van ruat cio ve hmanh uh, a hmantuk ka ti. Cu khamhciami zalennak kan neih hlan te ahcun hi sual le khuachia pawl hi mualpho in an um cang lai. Mah hi bung le cang te hi van zoh ṭhan hna hmanh usih. (Biathlam 19:20), “Sahrang cu an tlaih i thawngah an thlak, cun ahmaika i khuaruahharnak a tuah tawntu nal profet zong kha an tlaih chih.( Sahrang hmelchunhnak a ngeimi hna le sahrang milem a baimi hna kha khuaruahharnak atuahmi khan a hlen hna). Cun sahrang le nal profet cu an pahnih in kat meialh tili ah a nungin an paih hna”. 

(Biathlam 20:10) “Cun anih ahlengtu hna khuachia kha, mei le kat tili chungah khan an paih, cuka cu sahrang le nal profet an rak thlaknak hna kha asi; cuka ah cun chunzaanin zungzal hrem an si zungzal ko lai”. (2 Peter 2:4) “A sualmi van cungmi kha Pathian nih a zuah hna lo i hell ah athlak hna, khika muilakah thir cikcin in an hren hna i Biaceih Ni kha an hngak ko”. (Juda 1:6) “Cun Pathian nih hi vial hi nan nawlngaihmi asi lai, tiah ati i cu chung i a um duh lomi vancungmi hna kong kha philhhlah u. Vawilei tang muihnak ah khin thir cikcin in zungzal an hren hna i sualphawt an si lai ni, ni lianngan phak tiang cuka ah cun Pathian nih a chiah hna lai.”  

A cung i kan van tarmi bung le cang pawl nih khin fiangtuk in avan kan chimh. Ṭah le hacang rialnak hellram ahcun chun le zaan um loin hrem an si vete lai. Zeitik niah maw cun, cucaan cu a vanphan ve telai ruahnak le zumhnak he lungsau tein, fektein zumhnakah kan dir i, Thawngṭhabia rungah zeibantuk ṭihnung le kan nunak tiang liam a herh hmanhah siseh, sawiselnak, hremnaknak phun zakip tuartu sihmanh rih usihlaw, acaan atlintikah cun suilukhumh kan co telai.

Note: Tlanhciami fale pawl zalennak ni kai ngahhlap rualin Sual le Setan pawl mualpho i an umtik ding ni caankhi ka mithlam in ka van ruahah ka hngahhlapnak azual khun.
Amen...ra ko cang ti khovetu si dingin Bawipa nih na nunah atharin in thlawchuah ko seh.

Tuesday, February 14, 2017

Vawleicung Miropi Pawl Nih Kan Bible an Fak Ning Pawl-(Khuaruahhar..!)

• John Milton nih achim mi cu, “Ka mitkuut caan ahung chuah tikah ka ihkhun cu Bible asi; khuamuihnak ah Bible ka ceu asi; Ka rawl aṭamtikah Bible hi ka rawlthawbik asi; ṭihphan khuaruahhar in ka um caanah Bible cu ka ralthuam ṭhacem asi; Ka dam caanah Bible hi ka damnak siiṭhabik asi; umhar lilengin kan um lio caanah ka hawiṭhabik asi; rian ka ṭuan caanah Bible hi ka hriamhrei ṭhabik asi; hla ka saktikah Bible hi ka hladawh cu asi; Hruhnak zaanthim chungah Bible hi ka fimnak taktak cu asi; khuasik tuarhar ka ti caanah Bible hi ka meilum taktak cu asi” tiah arak ti.
• Billy Graham nih achim ve mi cu, “Bible nih hin ahohmanh nih pek khawh lomi lunglawmhnak aka pek; harsatnak aka teipiak i, ṭihphannak hmunah hnangamnak aka pek; thihnak tivaral kai ning aka cawn piak; ka dam chungin cuvialte cu i cinken khawh viar kai tim” tiah ati.

• Pransis de Sales chim mi, “Bible hi fimnakah rel law; nai humhimnak caah hmang; thiannak caah i nun pi .”

• Max Rech chim mi, “Bible ralring tein arel bal lomi cu; a nunning ai ralring bal lo.”

• William E. Gladstone nihcun, “Vawlei cung miropi ka hmuh phak tawk 95 lakah 87 pawl hi Bible angaitu lawngte an si” ati.

• Franklin D Roosvelt chimmi, “Kan rammi miropi mifim pawl tiah kan theih mipawl hi Bible cawnpiaknak ah ai hngat mipawl an si” ati.

• Bernard Baruch nihcun, “Vawileicung mi nih an rel hrimhrim awk asimi cauk pa (4) lakah Bible abiapicem ah kan chiah i; Bible ahhin kan harsatnak zeizong vialte remhkhawhnak(Phisin khawhnak) a um” ati.

• D.L Moody nihcun, “Ka nih tikah Saam nih aka nihpi; ka ṭah zongah Saam nih aka ṭahpi; ka retheih zongah Saam nih ka re aka theihpi fawn” tiah arak chim ve.

• Robert E. Lee nih achim ve cu, “Kan nun nihhin Bible nih achimfian khawh lo lengtianin harsatnak a tong bal lo” tiah arak ti.

• William W. Ayer chimmi cu, “Cauk dang hi arel in ka rel tawn hna; asinain, Bible tu nihcun arel in aka rel” tiah ati.

• J.Edger Hoover nihcun, “Bible nunnak tlamtling neihkhawhnak caah akan hruaitu asi i; zeitikhmanhah ahlawhcham bak lo. A chung ummi bia hi zum in i nunpi usihlaw, kan nun hi ahim lai” tiah arak chim.

• Dr. Robert A. Millikan nih achimmi, “Bible hi biahalnak tuahkhawh lo tluk i; thukmi hramnei,vawleicung mi nih zumhawktlak biatak zeitikhmanhah ai hnin kho ve lomi thil asi.”

• Dr. Charles W.Mayo nihcun hitihin achim ve, “Midam le  damlo ca zongah siseh Bible hi hnangamnak tlamtling umnak asi; kan bulpak nunah siseh, miphun caah siseh, tlau lo tein akan hruai khotu um chun cu asi” tiah ati.

• Sir.Winston Churchill nihcun, “Kan Scientist  le pawl thlarau siseh, ramdawtu pawl thlarau zeizong vialte hi Bible chungah aluangṭi viar mi an si. Curuangah Bible hi kan i hngahnak lungpi le kan i phenhnak vampang hnget cu asi” tiah arak chim bal.

• Queen Elizabeth-II nihcun, “Bible vawleicung thilri lakah asunglawicem mi asi; Pathian bianung asi” tiah ati.

• Chiang Kai-shek nih arak chim ve mi cu, “Bible nihhin kan phurrit vialte aka chawn dih i, ka vawlei ngaihchiatnak vialte aka hnawh piak dih. Chimthiam lomi lunglawmhnak aka pek; Thlarau Thianghlim aw aka theihter” tiah ati.

• Abramham Lincoln chimmi, “Jesuh Khrih sinin kan donmi thil vialte hi Bible kaltlangin kan neih mi an si; Bible  hi Pathian nih minung pawl sinah apekmi rosunglawibik asi”  tiah ati.

• William Lyon Phelps chimmi bia, “Mi hohmanh nih Bible kaltlangin athiamnak cu; mithiam(educated) timi taktak cu an si.

• Henrry Van Dyke nih achimmi cu, “Cauk hrimhrim hibantukin thiltikhawhnak aneimi cauk nung a um bal lo; mi hohmanh nih Bible arel i, azulh asi ahcun zeitikhmanhah misifak asi lai lo” tiah ati.

• Count Leo Tolstoy chim ve mi bia cu. “Bible tel lo cun tuchan hngakchia kan cawnpiaknak pawl nihhin kan societyah umzia anei kho taktak lai lo” tiah ati.

• John Ruskin nihcun, “Ka ṭial cangmi le ka ruahnak aliamcangmi vialte  ka phochuah mi vialte kha kanu nih kan hngakchiat lio in Bible arak kan reltermi lakin a hung luanhchuak mi vialte an si dih” ti ah achim.

• Vanamaker ve nihcun, “Thilcawknakah tangkha tingthong tampi kan hman bal cang. Culak ahcun kum 11 ka si lio i; fang hnih man Bible phawsen ka rak cawk mi asunglawi cem” ti ah ati.

• Syngman Rhee nih achim ve mi cu, “Bible rel ka teimak hnuah keimah nun arel ning ka thiam ve cang” tiah ati.

Monday, February 13, 2017

Zu-Tel Loin- Khuasa-Kho mi-Milar-Minthang-Pawl-(Rel ve hmanh..!)

Zu tel loin khuasa kho lo dingah airuat mi, mi tampi relcawk lo an um. Zu hi kan nun akan nuamhtertubik asi ko lo maw tiin a ruattu torlecheng kan um ṭheu lai ti zong ka zumh. Asinain zutel lo hin rak i nuamh khawhtuk hi arak si tihi kan teih hmaisa dingah ka van chim duh. Zeiruangah ti ahcun vawleicung minthangpipi, milar lar pawl  an duh ahcun lu le taw zong hngal loin ading kho mi an si;  zu hmanhah zu sawhsawh si loin a ṭhacem, minthang, mirum torlecheng an um asinain cupawl nihcun zu le sa ei-ding lo tein an an nun, an caan an hmankhawh ṭhiamṭhiam  ko. 
• Hi zawnah  kan hmuh khawhmi cu; zu lawng hi nuamhnak taktak akan pe khotu asi ti phungsan in kan rak ruahnak tampi hi kan nih zumtu i kan rak ruahsual mi le kan theihsual mi thil pakhat asi. Zu le sa loin i nuamhkhawh asi ning cu; a tanglei bantukin milar zohṭhimhtlak tete  nun in van zoh hna usih. Hitluk in milar le hlawhtling an si ko bu-ah zu tel loin khua an sakkhawhnak achan zong hi kan theih aherh tukmi thil asi fawn, zeiruangah an nih thengte dingei loin an umkhawhnak chan hi asi hnga ti ahcun, achan le ruangbik i alangmi cu; zu le sa lo hin nunkhawh, arak sizia le zu hi minung kan nunnak akan nuamhtertubik arak si lozia fiang chin in kan theihnak akan bawmtu ah an nun kaltlangin van zoh hnik hna usih.

• Jennifer Hudson:nih zu a din cu chim lo, a tep hmanh atep lo nak hi khuaruahhartuk ding aum lem loh, achan cu amah hi zumtu ṭha asi ve hrimhrim. Reality star Kim Kardashian zong, hi ti zohnak ahcun zuhrai domh kho ngai ding pei asi khi kan ti sual ahcun, ka zumhsual diam tinak asi. US-40 million hrawng neitu, reality star mirum Kim Kardashian nihhin, "Zu lei bantuk hrimhrim ka ding bal i, asianin ka sahlawh ka rualchan  pawl belte nihcun an din tawn ko” tiah ati. Dollar ting tampiin Las Vegas-ah  show nei  dingin an sawm cangmi  Jennifer Lopez zong hi zu ṭha ṭha cawknak ding phaisa aneituk lengluang ko, asianin zu hi a rak ding lo hrimhrim. Zeiruangah dah kannih kan laimi(chinmi) pawl hi kan zohtikah zulawngah hlah maw nuamhnak taktak hi a rak um titu ko khi kan lo. Kan ramtuk pinah  adinzia zong kan thiam fawn lo, laimi kan nun le innchungkhar akan hrawktu hi zu rimnak ko hi arak si. Azeiko ahhindek ṭhawn ah maw kan rel, chanman ah maw kan rel zeidek?  

• Zu lawngah hin pei i nuamh taktak hi arak um ko hi ti pungsanin zeiruat ngutngat loin khau asami  achuk acho i, a vak a tawimi  kan tamtuk hringhran, duhsaknak he zu lawng hi hnangamnak, i nuamnak, lawmhnak a kan petu a rak si lo tihi  milar ṭhenkhat pawl nun in cawn ding tampi kan nei, hmuh khawh zong an si. ( Toast ) timi pa belte hi  a zeimaw caan teah (champagne) a hei tem dukdak ve tawn lawng khi asi, cubaak lo cu zu lei hrimrhim cu a dingin atep  bal lo ti asi fawn. (Champagne) a din zeimaw caan hmanh ahhin  avoikhat dinah tlak toptop cipawl minung asi lo, aheitem ve dukdak khi asi tawn,  adin lonak chandang deuh in an chimmi ahcun “vun hrangah aṭha lo ti asi”  tit le vun dawhnak leiah ataksa vun pawl ah ai ralring ngaimi (acare) asi tiah a chim. 

• Zu nihhin kan vun le kan taksa vialte cu rungrul, ṭuangtuan bantukin a kan ei thlu thawn i, kan taksa tituai ṭha le sen dawh tete pawl cu dum cekcukpipi hna ah akan chuahter tawn, tuahsernak leiah siseh, kan tuahkhawh dingzat tuah kho loin a kan tuahtu, kan chan akan tawitertuk fawn. Zunih hin 100 ah 90 hi ṭhatlo nak, hrawhralnak a kan pek pinah kan i nun chanbikmi zungzal nunnak JESUH hnung kan zulhnakah hell lamah akan pialtu Setan hmanrua siivai tuurchia asi tihi atharin  thei ṭhan hna usih.

• Oscar Awards leiah a hlawhtling ngaimi, Silver Linings Playbook film i a cangtupa, The Hangover zongah  hlawhtlinnak  he hmai anawrtu, People Magazine- ah 2011- lio i Sexiest Man Alive-ah an thimmipa Bradley Cooper zong nihhin zeitik hmanhah zu hi a ding bal lo ti asi. Anih hi Catholic chungkhar, decendent, ciithlah in avan ṭhanglian mi asi. Atuahhin kum 30+ mi asi ve cang, zeitindah zu hi achim ve ti ahcun “ zu nihhin nun a hrawk” tiah mizapi hmaiah ralṭha ngaiin a aupi tu asi ve. Spiderman- film i  hlawhtling ngaiin a changtu (Toby Maguire) hi a tleirawl lio hrawng ahcun  zu le sa, dinhmun, nunramah khua araksavemi asi ve. Asinain,  atu ahcun zu timi hrim hi ka tongh lonak hrim a sautuk cang tiah ati ve fawn. An varopi hringhran hna dah, zohṭhimh an vatlak hringhran hna dah. Kum 19 asi lio tein  tuchun tuni tiang Alcoholics Anynomous timi ah ai telh mi le a min a cuang zungzalmi zohṭhimhtlak asi.

• Hipawl hna hi cu an chungkharin mipangai cupei ansi cu na ti khawh men. Rocker Ozzy Osbourne chungkhar lakin aṭhanglian mi hrang ahcun zu din loin van um khawh ding ngai khi cun zumhkhawh lo ding ko khi alo. Zeitluk hmanh khin lu le taw hngal loin an varibuai hmanhah khuaruahhar ding a va umtuk lem ding khi zumh aum lem lo. Asinain thil timi hi van ruah ngaingai ahcun zu aṭha loh ti theinabu cun ding loin a um kho ngaingai hnga hme maw tiin an ruahmi Ozzy fanu dunung le muidawh, iangnei Kelly Osbourne nihcun dahawh, zu hi hrangah aṭha lo hlawknak zong aum lo pinah, kan hrangah siivai thihnak, kan nun akan tawitertu asi tiah achim ve bak ve hoi fawn rih.

A tleirawl chuahtirh hrawngah khan cun siivai le sualnak aphunphun chungah a rak tlong, a rak leng, a rak khawsain a caanṭha sunglawi vialte cu chuahsualnak khurchungah rak hmangin caan saupi chuak kho loin arak talbuai ve mi asi. Asinain, cu sualnak khur chung cun talchuak in, zu le sa he i nuamhnak ni,  nuamhnak tlingtaktak arak pekkhawh lozia fiangtukin a van theihtik ahcun tuni tiang zu le sa va din cu chim lo, ahmuh hmanh hi angaite ahcun ka duh ti lo tiah ati ve. Ava sunglawi hringhran dah, milar, muidawh, minthang, mi cungcuang pawl,  zu le sa tawng le tham lo tein an rak umnak chan le an rak umkhawh nak achan pawl hi, atawi zawng tein athlamin van chim u sihlaw:
• Zu nihhin minung kan nitin nunkhawsaknak  dingah hlawhchamnak akan petu asi tihi fiang tein kan theih aherh. 
• Kutdawh dinhmun tiangin akan phakter khotu hmanrua an si fawn. 
• Zu timi hi atep zong, tep chin ding zongah ka ruat lem lo, ziah ti ahcun voikhatnih voihnih ahrin tawn tihi kan theihcio bantukin a tharin thei ṭhan hna usih. Pathianbia nihcun thildang vialte nakin na thinlung kha venkhawh i zuam tiah a kan ti. Voikhat duhnak nih voihnih duhnak a chuahter.

Bible nih achim bantukin thihnak lam cu akau i, anuam zong anuam, a zawhtu zong mitampi an si, nunnak lam cu a bi i, a zawhtu zong mitlawmte an si, tiah akan chimh  curuangah  vawlei nuamhnak zu le sa i, nuamcen hi anuam zong anuam, azalen zong azen, a kau zong kau, a zawh zong anuam, asinain nunak lam kan zawh asi ahcun harsat tuarngam dingin kan i pumpek ngam a herh, nuamtukin Bawipa hnungzulh i timnak hin faktukin a kan ṭahter tawn. A kan tuarter tawn. Na taksa ruangpi cu Thlarau Thlianghlim umnak, umnak hmun asi tikha nan hngal lo maw, tiah Abiathiang chungah kan hmuh.
Curuangah hi kan lei taksa ruangpi hrimhrim zong hi thianghlim tein umter a kan duh, zeicaah tiah cun kan ngan adam asi ahcun amah kan sunlawih in kan thangṭhat  khawh, ngandam ding cun hi vawlei thil lakin kan taksa ruangpi, kan taksa harhdamnak a rawk khotu, a kan hrawkraltu le a kan thurhhnomhtu zu le sa thil aphunphun lakin i thiarfilim dingin kan Bawipa nihcun  akan duh, a kan fial fawn. Cucu a sunparnak ding asi caah na nun pumhlum in Amah na sunlawih khawhnak hnga  hi capar tawite hmangin atharin Bawipa nih thlawchuahnak in pe ko seh. 

Sunday, February 12, 2017

Bawipa-Na- Pathian-Min-cu-Ningcang loin-Hmang hlah..!

“BAWIPA nan Pathian min cu ning-cang loin hmang hlah u, ningcang loin ka min a hmangmi cu dan ka tat hna lai,” (Exodus 20:7).
• Hi nawlbia hi  Pathian hmaiah zumhawk-tlak tein kan nunnak hnga le Amah cu kan ṭihzahawk asi zia langhtertu asi; zeirellonak le ṭihzahlonak tibantuk pawl nun hi an i tlum hrimhrim lo, sian an si lo sian asi lo pin-ah khap viar an si ti hi afiang cikcek ko.

• Judah miphun pawl nihcun Pathian min hi thiltikhawhnak  ah ruat in; Amin chal in bia an i kam mi  asi lo ah, chiat an serh in bia an i kam mipawl cu ataktakin an phan ṭheu tawn tiah an  zumh. An biakamnak tette ah an hman tawn. Mah le ṭanghmasialnak ah kan duh le herh, kan chambaumi atlamtlin khawhnak hnga tiin Pathian min asawhsawh in thla kan cam tawnnak pawl hi Pathian nih a fih, aduhlo taktakmi asi.

• Hinawl akan pekmi hi; minung diriam sawhsawhnak le kan hamṭhat menmen nak ding hmanrua an si lo i, zumhnak kawr sawhsawh ah va hman zong an kan duhsak fawn lo. Culawng si loin Polictics tuahnak caah Pathian min le abia kan duh paoh in va hman le celetnak tibantuk zong khi kan Pathian nihcun rem atimi asi hrimhrim lo.

• Kan mah hamṭhatnak le midang caah minchiatnak si maw, zatlaknak caah tibantukin Pathian min hi asawh sawh in Pathan min hman ṭheu tawnnak pawl hi Pathian nih aduh hrimhrim lo.
• Pathian min aphung men i i lak riangmangin asinah kan duh, kan herh kan chambau mi kan halnak  vialte khi lehpiak kan si lo, lehpiak cu chim lo, aphung menmen in Pathian min hman hi ṭih anungtuk mi zong asi pinah Juhdah mipawl zong nih khan an serhmi le an rak ṭih ngaingai mi zong arak si fawn. Cathiang nih achimmi cu ‘Pathian cu Thlarau asi caah abiatu nih Thlarau le biatakin abiakawk asi.’ Pathian min asawh sawh si loin atakin kan hmanawk le kan biakawk thengte hi asi tihi athar thei ṭhan usih. 

• Pathian nih amin umzianeitein kan hman hi akan duhsak lawng si loin atakin, biatakin kan hman i, asinah kan thlacamnak pawl cu umzianeimi raithawinak asi awk asi. Kan lei pathian kan nu le pa hna hmanh khi an min umzianei theng loin fefuk nawn khin van au hna usihlaw vuakvelh bak kan ni huah lai lo, cultukin kan lei pathian le pawl hmanh nih an duh lo dingmi thil asi ahcun zeitluk khin dah kan nunnak aneitu Cungnungbik Pathian, Amin dawngdah ngangin kan chim, kan hman, kan phuan cu ava duh hnga dah? I ralring usih, kan caah ṭih anung, adaantatnak kan i huah sual lai..!!!

Saturday, February 11, 2017

Rawlmeh-Ṭhing- Lumṭhan-Hnu i Ei-Ṭih nungmi-Paawl-(theih herh bak mi si)

Rawlmeh ṭhing vanlum duak i ei ṭhan hi thil awlsam ngai asi tawn; hlonh dingin le kan ui fawn. Asinain, ṭhenkhat kan rawlmeh pawl hi cu kan van lum, kan van sat ṭhan ah khin kan taksa hrangah thil ṭhalo tuur(toxic) arak si diam kho. Cubantuk rawlmeh vanlum ṭhan dingi ṭha lomi tiin (Times Of India Health Section) pawl nih vantar langh mipawl van zoh hna usih.

• Pakhatnak : Alu
Alu mehṭhing kan van lum ṭhan tawn ahkhin avaitamin ṭhatnak (nutritional value)pawl a reemter dih tawn. Culawng si loin vurbawn/zikhetetta chungah lumsa control nak chung saudeuh chiah zong cu kan taksa caah ṭihnung asi kho; luakchuah le damlonak baakah tuur aitelmi rawl ah ai chuah kho fawn.

• Pahnihnak : Buh
Buh (rice) zong hi ṭhatein kan chiah lo asi ahcun ṭih anung. Fangfak ahhin (spores) timi a um i; mah cucu zawtnak rungrul (bacteria) ah cang kho, kan chumhhmun zongah hin cu spores timi cu anung kho rih. Curuangah buh kan chumh hmincia mi siksa control-nak chungah kan chiah peng ahcun cu spores kan timi zawtnak hrik cu arak karh lai i, tuur-ah arak i ser fawn lai cutikah zeidah achuak kan ti ahcun chungthlet, pawfah, luakluak tbk...aphakter tawn.

• Pathumnak : Arti
Arti chumh ciami kan van sat ṭhan tibantuk, kan van em ṭhan tibantuk caan ahkhin tuur-ah ai cang kho. Kan paw chung i arianṭuan ning abuaiter khawh. 

• Palinak : Arsa
Arsa-ah hin Protein-dat atam, asinain, arsa ṭhing cu kan sat ṭhan asi ahcun protein-dat asi lo zawngin rian aṭuan caah kan pumlei rianṭuan ning (digestion) abuaiter khawh. Arsa ṭhing ei ṭhan na duh asi ahcun meiah satuk loin sau deuh in hrem ṭhan hnu ah ei hi aṭha. Meisatuk loin hrem ding asi fawn.

• Pahnganak : Spinach
Thlaihnah hring dang bantuk ṭhiam ṭhiam in spinach ahhin (nitrate le iron) tampi a um; asinain, vanlum ṭhantikah mah hi nitrate pawl hi nitrate le cancer phakter khotu (carcinogen) timi ah a chuak diam kho.

• Paruknak : Chiti
Grapeseed chiti, walnut chit, avocado chiti, hazelnut chiti le flaxseed chiti hi an smoke point niamte an si hna. Curuangah kan lumṭhan tikah khin arim athawlo duh ngai, hiruangah hin thil kionakah hman lo aṭha. Mahcucun, inn i kan rawlmeh athawtnak tuah tlampal tete tuin telh hi a ṭha deuh.

• Pasarihnak : Turnip (Laiholh in ka thei loh)
Turnip timi le beets chung ahhin nitrates pawl an um. Curuangah aṭhing lumṭhan asi ahcun tuurah ai chuah tawn. Acung lei i kan chimmi turr kan van titikah khin i thihpitlak thihnak tuur taktak khi cu si loin kan taksa hrangah thilṭha lo, ṭihnung, harsatnak akan pe khotu pawl an si ti chimhduhnak asi bik.

• Pariatnak : Pa (mushroom)
Pa (Mushroom) nihhin protein tampi aum; asinain, pa hi cu kan tuahni thengte ah eithlu ding aṭhing ei le lum lo aṭhabik. Kan van lumṭhan ahkhin asinak le an rianṭuan ning ai thleng diam, taksa caah ṭihnung ngaimi thil asi. Pa rawlmeh ṭhing na ei asi ahcun na pawpi lei rianṭuan ning abuaiter khawh; culawng si loin nan lunglei tiangin thil ṭhalo aphakter khawh fawn thilṭha lo ngai cu arak si hrim.

• Pakuanak : Celery
Celery nih hin nitrate tampi apai. Curuangah vanlum, vansat ṭhan hnu cun taksa hrangah thilṭhalo achuah duh ngai; methemiglobinemia timi hi ṭihnung ngai mi asi fawn. Cucu, nitrates in kan thisen ah rianṭuan in  haemoglobin le iron he an i cawh tikah kan cell dam liomi ah Oxygen aken khawh ti lo caah ceih tibantuk(seizure) aphakter tawn thihnak tiangin aphakter khawh.

Friday, February 10, 2017

PATHIAN NI-Le- Pathian ni-Timi- Chimfiannak

Kan Baibal ahhin chimning aikhat, ṭial ning i khat ṭung lomi a um; mah cu, ‘PATHIAN ni’ timi le ‘Pathian ni’ timi a um; ahmasa deuh hi Biakam Hlun holhkam asi i; ahnung deuhta belte hi cu Biakam Thar holhfang asi ve. Ahmasa deuh hi (Hebru) holh cun ‘Yom YHWH’ ti asi i, Mirang Baibal-ahcun ‘The Day of the LORD’ tiin an chiah. Ahmanung deuh hi (Greek) holh in ‘te kuriake hemera’ tinak asi, mirang Baibal ahcun ‘the Lord’s day’ tiin chiah asi. Biakam Hlun ta hi cu cafang nganin(Capital) ‘PATHIAN’ tiin ṭial asi; Biakam Thar belteahcun cafang hramthoknakcem lawngah angan(Capital) in , ‘Pathian’ ti in ṭial asi. Ai danglamnak hi theithiam loin rak umziar afawi te.
• Biakam Hlun ta ‘PATHIAN ni’timi holhkam hmanhmaisacemnak cu Profet Amos asi; acauk chungah hin voi (3) alang (Amos 5: 18-20). Judah miphun pawl nihcun caandongh tikah an Pathian ‘YHWH ni’ sunglawi cu avan phan lai tiah zumhnak an ngei; hibantuk ruahchannak ahram aithoknak belte cu theihthiam cu aharsa deuh lai. Ahramthok ahcun aṭha lei kam hoi in ruahchannak neitu an rak si. Samuel chan lioah khan Israel mipi pawl nih siangpahrang an hal; siangpahrang an neih hnu-ah an siangpahrang pahnihnak David cu ropi taktak asi. Pathian nih  Abraham sinah atechinfa pawl umnak dingah tiin arak tiamkamh ciami Tiva nganpi ‘Euphrates’ thok in Egypt Tivapi (Wadi El-Arish) tiangin David singpahrangpa nihcun a uk i; Israel miphun pawl caah an ramkauhnak cem zong asi fawn.Asinabeltein, caan rauh hlanah, David tupa Rehoboam siangpahrang a-ṭuanka-ah cutluk i an ramkau mi cu ai ṭhenphok; khuachak lei cu ‘Israel Ram’ ti asi i; thlang lei cu ‘Judah Ram’ tiin avan i ṭhen thai! 

• United Kingdom of Israel & Judah cu hmunhnih ah avan i ṭhen caah cun an mah le mah zong heh tiah an i do peng fawn; culawng si loin an pawngkam hrawnghrangi ram cakpipi an kutthak hnawhnak zong an si fawn. Cubantuk hrimhrim i khuasak cu Israel pawk anengtuk hna caah zeitikni ah maw cun hi ramhnih ai ṭhenmi hi i komh ṭhan dingin beiseinak an nei. Cutikcaan aphanh tikah cun Siangpahrang  asi dingmi cu David cii thlah mi asi lai, anih nihcun Israel le Judah te pahnih hi a uk hna lai  i, lalramthar  adir ṭhan lai. Miphun dang kuttangah umti loin an mah tuhnih miphun dang cungah ro kan rel lai timi cu an zumh fawn. Cutikcu caan avanra dingmi  i an zumhmi cu ‘Yom YHWH’ (the Day of the LORD) tiin an vuah. Mahhihi, nehhnu i avan ra ding tiin an zumhmi le beisei mi cu asi.

• Israel le Judah pawl an zumh ning belte cun thil akal kho lo. Annih cu Pathian hmaiah zumhtlak loin an um caah; PATHIAN ni-ah Pathian hremnak hmabakmi asi deuh! An nih nihcun Gentile pawl Pathian nih ahremnak hna ni caah tiin an ruah lioah PATHIAN ni cu anmah lila hrem an i huahnak ni arak si diam. Curuangah Profet Amos nih asin i Pathian bia  phan mi cu phuangchuak in, “BAWIPA ni aa hngahhlangmi nannih mihrut hna, BAWIPA ni cu nan caah  asullam zeidah asi lai? Muihnak asi lai, ceunak a si lai lo. Minung nih a chiandeih a zamtak i vom he an i ton ni bantuk, Inn chungah a luh i vamping a vaun dah i rul nih arak cuk ni bantuk asi lai. Bawipa nih cu khuaci muih ni taktak asi ko lai, Ceunaknak ni asi lai lo;  ceunak um loin amuidup ni asi ko lai,” (Amos 5:18-20). Israel miphun pawl nih an hrangah zalennakni bantukin an i ruahchanmi cu an hrangah ṭahnak ai lingletduk te lai tinak asi cu. (Isaiah 2:10-12) zongah fiangtein acuang fawn.

• Profet Zephaniah kha 'PATHIAN ni' chim-uarcemtu lak i pakhat asi ve; curuangah ‘PATHIAN ni profet’ (Profet of the Day of the LORD) tiin mithiam pawl nih an rak chim tawn. Anih nihcun hitihin arak chim, “BAWIPA ni cu anai caah BAWIPA hmaiah daitein um u! BAWIPA nih raithawinak kha atimh cang i a sawmmi hna cu a thianter cang hna. BAWIPA thinhunnak akangh in a kangmi cu nan cungah a phak hlanah le BAWIPA thinhunnak ni nan cungi atlun hlanah i pum tuah u. Ram chungah toidor tein a phung kha azul i khua asami vialte hna, BAWIPA cu kawl tuah u; Dinnak cu kawl u, toidornak lungthin cu kawl u; BAWIPA thinhun ni ahcun dornak nan hmu kho lai lo dahkaw.  Cun BAWIPA nih, “Ka hngak tuah, miphun hna sual ka phawt hna ni kha, hngak tuah. Miphun hna le siangpahrang hna kha ka thinhunnak toih awkah ka lung kaa thlek cang. Vawlei hi a dihlak in ka thinhunnak  mei nih akangh lai,” (Zepaniah 1:7, 2:2-3).

• Kum 721 BC ah Israel uknak cu Assuria nih an lak hnuah adirh ṭhan kho ti lo; Assuria ram hmun dang dangah an chiah hna (2 Siang 17:6); an hmunruak tu ahcun mi phundang an van chiah hna (2 Siang17:24). Israel ramrawk hnu kum 135-nak 586 BC ah khan Judah ram cu Babylon nih an hrawh ve; Judah siangpahrang le mirum pawl le midang tampi cu salah ahruai hna. Cubantuk thil avan nacang ahcun PATHIAN ni cu aphan cang bantukin an i ruah (Ṭahnak HLa 1:21, Ezk 34:12). Asinabeltein, caan arauh hlanah ‘PATHIAN ni’ cu caan dongh ni tu-ah van phan ṭhan dingah an i ruah ṭhan. Cutikahcun, ṭhatlonak lawngte phan dingah ruat loin khamhnak he avan ra te lai tiin zumhnak avan nei ṭhan. Vawileicung mivialte biaceihnak ni asi lai ti asi.

• Cu miphun pawl cu Babylon (Is 13:6,9,13); Edom(Jer 46:1; Obad 13); Egypt (Jer 47:4; Philistin (Ezk 30:3); Egypt le alungrualpi pawl (Ezk 30:3). ‘PATHIAN phuba laknak ni’ bantukin chim asi lioah thinlung ngaihchiami pawl hnemhnak caan asi lai (Is 62:2).  PATHIAN ratṭhan tikcu caan cu Pathian zumlotu pawl hrangah cun chiatnak ni asi lai(Malakhi 3:2;4:1; Joel 1:15; 2:1-2,11);  PATHIAN min aumi paoh cu khamh an si lai (Joel 2:32; 3:18). Zekhariah nihcun ‘PATHIAN ni’ ti asi loah mah cu lei hoiin ‘mah cu ni ahcun’ tibantuk lei hi voihra leng ahman.

• Biakam Hlun cauk an kharhnu cauk ṭialmi ah ‘YHWH’ timi an hmantuk ti lemlo caah ‘PATHIAN ni’ (Day of YHWH) ti zong hi an hmangtuk ti lem lo. Nehhnu i biaceihnak van um dingmi, PATHIAN ninih ai kentelmi belte cu an i ken peng rih; PATHIAN ni aiah ‘Pathian ni’ (Day of God) belte an van hman zeuhzeuh tawn. (2 Baruk 48:47; 49:2). Biakam Tharah  vawlei donghnak ni cu ‘Pathian ni’ ti si maw, ‘Bawipa ni’ tih a hung si. ‘Zeizong vialte ti khotu ni sunglawi’ ti asi fawn (Biathlam 16:14). Pathian fapa aratṭhannak ni he aikhat in ruah mi asi (LK 17:24). Paul nih  caan hnuhnung biaceihnak cu Jesuh Khrih ratṭhannak he ai khat tiah aruah. ‘Pathian ni’ (Gr.hemera kuriou/ hemera tou kuriou)- (Day of the Lord/the Day of the Lord) ti zong ahman vet awn (1 Thes 5:2. 2 Thes 2:2). Achan ahcun ‘kan Bawi Jesuh ni’ tiin  achim (1Kor1:8; 5:5; 2Kor 1:14); acaan ah ‘Jesuh Khrih ni’ (Gr.hemeras kristou lesou) tiin achim fawn (Phili 1:6, 2:16).

• ‘PATHIAN ni’ (the Lord’s day; Gr. He Kuriake hemera) tihi Biakam Hlun ah PATHIAN ni timi kha cu nikhat lawng chimnak asi lo i, caan hnuhnung chimnak asi. Biakam Thar ah ‘Pathian ni’ belte cu nikhat ‘Pathian ni’ (Sunday) chimnak asi.Thawngṭhabia cungah ‘ ni sarih ni hmaisabik’ ti asi tawn(Mt 28:1; Mk 16:2,9; Lk 24:1; John 20:1,19; cf. Lamkaltu 20:7; 1Kor 16:2). Judah pawl caan rel ning ahcun Sabbath ni ah zarhkhat adih, athaizing cun ‘ni sarih ni hmaisabik’ an ti; cucu atu i Pathianni (Sunday) hi asi. Cunih ahcun thihnak teiin Jesuh cu thlan in atho ṭhan; curuangah zumtu hmaisa pawl nih ‘Pathian ni’ ti ah an ti; aserh zong an serh; cu nih ahcun chang hrawm in an i kawm tawn hna.

Biathlam 1:10 ah ‘Pathian niah’ (Gr. Kuriake hemera) timi hi  ni sarih ni hmaisabik, tu i Pathianni (Sunday) hi asi. ‘Pathian ni’  (the Lord’s day) chimnak ah Greek holh ahcun ‘Pathian’ hi  hmaisa ah chiah hmaisat asi (Gr. Kuriake hemera – the Lord’s day). ‘Pathian mi’ timi dang belte ahcun  Greek holh ah ‘ni’ ti hi ṭial hmaisa asi (Gr. Hemera Kuriake – day of the Lord). Biathlam 1. 10-ah hin ‘Kuriake hemera (the Lord’s day) ti asi ruangah Pathianni (Sunday) chimnak asi. 
This article belong to : Revd Chuauṭhuama 

Wednesday, February 08, 2017

Masturbation-Sual le-Anepnawi-Pawl-(Rak rel ve hmanh..!)

•Kan biatlang  van zoh khin chimrel nuam lo kan ti khawh men, sihmanhsehlaw relnuam le theihnuam lawnglawng hi Jesuh Khrih hnungzultu pawl hrangah cun ṭhen khawh lomi thil pakhat asi ve. Jesuh nih “Ahohmanh keimah le ka cawnpiaknak kha a kan zahpimi cu, Mi Fapa nih ka sunparnak le ka Pa le athiangmi vancungmi hna sunparnak he ka rat tikah, ka zahpi ve hna lai (Luke 9:26),” tiah ati. 
• Abia kan zahpi ahcun Jeush nih Pa hmaiah a kan zahpi ve te lai. Sual i alangmi thil vialte lakah in ai thiarfilim dingmi kan si. (1 thessolonika 5: 22) Pathian sunlawinak dingah cun thil zeipoh hi kan phuan chuah arak herh.( 1 korinth 10: 31). Kan biatlangah thokin kei mah hrim zong hi caan zeimawzat cu theifiang loin(confuse) ka rak um ve tawn.  Sual asi hnga maw, si lo dah tiin ka ruahnak arak arak buai ve bal tawn. 

• Tuṭum ahcun sual liantuk arak si ve zia; Bawipa sunlawinak caah chimkhawh kan van i zuam lai. Kan biatlang hman mi khi fiang hirhiartein cawn ti a um tawn lo ruangah mino zeimawzat thinlung zongah cun biahalnak (Question) zong tampi hal ding an nei cio ṭheu lai ti ka zumh. Hi sualsal ahhin a tam u cu, kan tannak zong asi ṭheu lai dah tiah ka zumh, ka thinlung i, saduh ka van thah ve mi le bang ahcun kan Khrihfabu cio hna ahhin cipciar deuh in (Seminary) abntuk hna khin i chimh i cawn piakkhotawn usihlaw duhthusam atling chinchin hnga tiah ka ruah, kan nih laimi cu hi bantuk zawnte hi zohdawh lo le ningzahthlak ah kan ruah tawnmi asi loh,  miphun ngan le ruahnak kau deuh kan ti lai maw, theih olsambiknak caah (mirang) pawl van ti ko usih, an nih cu biakinn lei tiangin i chimh, i cawnpiak awkah an ruah. Asinain, kan nih laimi dinhmun le ruahnak ahcun kan ruahnak le kan hmuhnak ahei kauh lo deuh ruang zongah cun asi kho ve ṭhiam ṭhiam ko, cubantuk hna cu tiin a sawisel lei in kan i la tawn, kan theih dingmi le kan tuah dingmi tiangin kan tlawlh viar caan zong cu aum tawn. Hi zawnte hi kan i dannak le hawi kan cenh lonak tampi ummi lak i pakhat asi ve ruah tiah ka ruah.  

• Kan Bible nih achim bantuktein in van zoh usih law;  (Masturbation) : Bible nihhin nupa sinak leiah caakhiarnak le avawrtawp tiang phan dingin mah le mah i diriamhternak lei pawl hi, fiangpuk(direct) in a chim lem loh, asinain  HURNAK ( Lasciviousness) tu hi cu Bible cang tampi ah kan hmuh khawh hna  (Genesis 38:9) ahcun Onana cetcangh ningin kan hmuh khawh, cii thlahtu sihmanhsehlaw   a u nupi a ihpi chiartein lengah  a cii (Sperm) a tlakter tawn ti kan hmuh, a tuahsermi ah  Pathian ailawm lo ti kan hmuh, cucun Onna cu thah asi ti kan hmuh-khawh. 

• Nupa nuamhmnak ( sexual intercourse) hi nupa hrang lawngah asi i, Nupa cungcang hi (1 Korinth :7) ah khan kan hmuh khawh. "Asianin, minung pum hi sual tuahnak caah hman ding asi lo, Bawipa rianṭuannak ca tuah hman ding asi deuh, Bawipa zong nih pum caah rian a ṭuan ve( 1 Kor 6:13) tiah fiang tein kan hmuh. (Masturbation) timi cu mah le cakhiarnak lei, nupi tel lo mah te lawng i (nuamhcennak) thil dik lo asi. “Nu hi amah pum bawi asi lo, apum bawi cu a va kha asi; cubantuk ṭhiamṭhiam in pa zong cu a pum bawi asi ve lo, apum bawi cu a nupi kha asi ( 1 korinth 7:4),” tiah kan hmuh kawh fawn. Kan Pathianbia nihhin  tisa daan le thlarau daan hi biataktein a kan chimh i, tisa daan i aum mipawl nihcun  Pathian ramah  an lut lai lo i, thlarau i a ummi pawl lawng nih vanramah an lut lai  .( Rom 8, Galatia: 16-26). 

• Tisa daanin a hrin mipawl lakah kan (topic) tlangter khi a langsar tuk fawn. (Glatia 5 : 19) chungah hin ( sexual intercouse) le HURNAK ( lust ) timi hi adang tein a chim,  hurnak nih ai kentel mi cu (Masterbation) kan topic khi asi. Cubantuk cun hi bung le caangah hin van relcap u sihlaw, ( Kolossa 3:5, Juda 1:4, Mark 7:22, 1 Peter 2: 11, Rom 13:14, 1 thessalonika 4:3-5, Jakob 1:14-15, 1 Korin 6:19-29, Galati 5: 16 ) hi pawl ahhin an i ṭial dih hna.  Bible chung bia hi ralring te i kan rel kan bih a herh. Theifiang ṭung loin mah le mah i zumh ngam sesai ṭung loin um peng hi, zumtu nunphung dik le hman asi hrimhrim loh. Na nunah cubantukin na um bal ve maw, nangmah le nangmah set kha teh nai zum maw? 

• Mahcun, (Mark 7:23) le bang nihcun hi bantuk tisa caaknak nihhin minung a thurhhnawmhter tiah ati tawp. Cun (Rom:8) zongah tisa caaknak tlamtlinter dingah  zeihmah i tuah hlah uh ati fawn. Khati khan cun mah le mah zumhngam lo ding cu a um ti lai lo dah ti ah ka zumh, kan i fiang cang ṭheu laid ah tiah ka zumh. Pathianbia hi olsam le pawnlang tukin theih le nunpi hi afawi te. Curuangah Bible a sinak-taktak, athawtnak-taktak hi kherhchuah a hau. Piangthar ai ti ko cangmi zong hi kan ralpa Setan nih kan  tisa caaknak hmangin an kan tukforh zungzal tawn cuzawn cu kan tluk lengmang zong asi fawn. Cuthil nihcun Pathian ṭihzah lonak avan hrin i, ruahnak ṭhalo, (feeling)ṭhalo avan kan neither tikah Pathian ṭih hi asi lo zawngin ṭihzah ning aum.

• Ka van chimduhmi cu mah hi asi; hibantuk tisa caakhiar ruangi mah le mah diriamhternak ruangah kan tonmi Pathian nunchimh hrinnak aphunphun zong kan tong ti hi kan zumhngam aherh achan cu, Pathian duhmi asi miao lo ruangah! Pathian biathiang chungah tisa daan i nun thihnak asi, Thlarau daan in nun nunnak asi ti kan hmuh. (Minung mah le mah kan i zumhngamnak (confidence) kan neihmi tiangin a kan  hlauhter tawn). Hibantuk tisa thil hi, thilṭha va sisehlaw cu kan tuahkhawh leng cangkain lawmhnak bia kan chim zungzal lai dah ka ti ka zumh. Asinain, cubantuk arak si lo, Bawipa he kan i pehtlaihnak a kan hlat ter i, Pathian he i ngamhtlak lonak thiṭhalo a van phak pi tawn. "(Ephesi 4 : 27) chungah Setan cu hmun kian hlah uh!!” ti kan hmuh, asinain, hibantuk hmangin hmun kan rak pek, kan rakkianh zungzal tawn. Hmun kan van kianh cang ahcun zei, Setan nihcun kan nunah kan thinlungah a (tecque)phunphun hmangin hehtiah rianṭuanhram a van i thok, Mahcucun, Bawipa he kan i pehtlaihnak hri chahpiak hi a target ngancem mi cu asi. Curuangah zeitik caan zongah hmun kan kianh ding hi asi lo ti hi  van thei ṭhan hna usih. Hi bantuk sual addict cangmi pawl lenglei in lang hleng ṭung lomi tor le cheng minung kan um. Ningzahnak caang  hmanh thiam lehlam lo cun uanthlarnak tu-ah ahmangmi zong cu an rak um  ve ṭhiam ṭhiam fawn.  

PHONE SEX:
============
• Phone chungin nupa sinak lei chim le ceih tibantuk, bia i ruah tibantuk aitel viar, kan (Sex Hormone) caakhiarnak chuahter khotu thil hrimhrim hi Setana hmanrua, thiamthil viar an si. Phone i video le hmanthlak thurhnawm taktak  neibuin,  Biakinn ah Pathian bia dingin vai i khawmh cu van ruat ve hmanh thil asi kho lo tluk, dawhcahlotuk i ruah mi asi, van raut ve hman, Pathian dinhmunah khin van i umter hmanh, nang le kei Khrihfa aitimi pawl nih cubantuk nunnei pah buin inbia hnasehlaw, in thangṭhat hna sehlaw na lung ai lawm kho hnga maw? Naisai hlah!  

• "Cucaah kan nih nih amah he hawikomhnbak kan ngei kan ti i muihnak chung i kan um ko ṭung ahcun, kan bia in siseh, kan tuahnak in siseh, lih kan chim asi (1 Johana 1: 6)."  Bawipa thangṭhat in kai khawm na ti tawnmi pawl zong kha hrawkhrawl lawngte an si dih tinak asi. Cucun, (Joshua: 6) chungah kan hmuh mi cu, Israel fale pawl Jerikoh kulh an  chimh i, a chung i a ummi vialte an cii an hmih viar hna ah khan, zeihmanh an neih thil lak a siang lo, Bawipa nih a duh lo, asinain, Akan nih khan an cawva arak i lak, a rak i thuh ruangah, Amor ral pawl hmaiah an sung diam ti kan hmuh. Cun, adang pakhat Zera fapa Akan cu mei le lungin thi lakin an cheh ti kan theih. Kanmah ah piantharnak kan cohlan cang, sualteinak zong nei cangmi si ko hmanh usihlaw, Bawipa duh lo zawng thil tor le cheng kan COMPUTER or PHONE chungah (ponography, sex videos) hlonh angamh lomi, asiang lomi tor le cheng kan um. 

• Kan theih dingmi cu; hibantuk pawl hi sual hmanrua viar an si caah oltukin Setam nih a kan tlukrilhter tawnnak an si, sual le sual lo hmanh kan thleidang thiam tawn loh cucu Setan nih akan molh caah asi tawn. Apoi kho taktak. Mah hi Setan dehnak sal tangah kan umpeng asi ahcun kan cotawk cu; HELL MEIHLIPI bak it him ding dang aum lo. Cubantuk cun, cauk lei zongah siseh tisa caakhiarnak lei i a kan hiip khotu thil an siphawt ahcun hrial khawh, rel lo khawh kan i zuam awk asi. (Hebru 12:1-2) chungah kan hmuhmi cu “Lam akan dawntu paohpaoh le kan tlaihchan pengmi sualnak vialte kha hlawh hna u sih law kan hmai chiahmi tlik zuamnak ah khan i zuam  u sih” tiah akan sawm, Bawipa he kan i pehtlaih nak a cahter khotu hrimhrim cu hnung chiithmak ding tinak asi cu. Bawipa hmel a phenhtertu thil hrimhrim cu S-U-A-L an si tinak asi.  

Kan i thiarfihlim khawhnak ding caah : 
==============================
• Tisa caaknak lakin i thiarfilim kho ding cun Bawipa nih he tiah a kan fial  ve ko, cucu abia kaltlangin (1 petera 2:11). Tisa cu  tisa daanin teikhawh asi lo. I sum ve tawn hmanh usihlaw, kan i sumnak hi cu tisuar khambantuk men khi ansi tawn ko, a theihlotluk dinhmun khi asi. Zeitindah kan do ne lai?? Taksa le thiltihkhawhnak si loin ka THLARAU tuin ( Zakaria 4:6). Taksa thilti mipawl thlarau in kan thah asi ahcun kan tei lai i, kan nung kho lai. Thlarau i a umpi paoh cu Pathian fale an si( Rom 8:13-14 ). Cucun, (Ephesi 6: 11-16) chungah kan hmuh ṭhanmi cu, Pathian ralthuam famkim in  kan i thuam a hauh ning kan hmuh khawh. A ralthuam i lak dingin a kan fial.  Kan tisa daan nihhin cun SETAN le a hnungzultu pawl hi kan tei kho bal hna lai lo. Thlarau theitlai ti hin cun topic pakhat i van tar ding hmanh in chim ding tampi a um, cawn ding tamtuk a um fawn. 

Tlangkomhnak :
============
• (1 Korinth 10:13) chungah cun, “Turhforhnak nan cungi a tlung mi hi midang  zong nih  an in tawn mi an si ko. Nan in khawh lo leng tiangin turhforhnak cu nan cungah a tlun ter lai lo” thlemnak kan ton rualrual hin chuah khawh nak lam zong a kan serpiak ti hi kan hmuh khawh. Bawipa cu thangtthat in um ko seh.  Jesuh Khrih kan neih phot ahcun sual riantuannak hi dohtu ding kan si, atei zong kan tei fawn lai, Amah cu kan thazaang asi i, kan thawnnak le kan teinak zong asi fawn. 

• Cucun sual leiah a kan tukforhtu pawl zong hi kan ke tangah kan lamh chihkhawh zungzal fawn lai, "Halleluiah Amen" tiin Bawipa thangṭhat buin A hmaiah thlacamnak he zeithil paoh hi kan doh asi ahcun  Setan le a hnungzultu pawl nihcun zeitik hmanhah kan nunnakah hmun an co hrimhrim lai lo. Jesuh Khrih nih ṭihnak thlarau a kan pe lo i, khawika hmun zongah kan sinah a um zungzal lai ( Josua 1 : 9). Hi tisa caakhiarnak sual pawl he hin cun Mithianghlim pawl lennakah kan kalkho ve lai lo tihi thei ṭhan hna usih. Setan nih hin mitampi relcawk lo minute tintein a dehnak zungzal hna, thihnak khurchungah a lem diahmah hna, nang teh a lemmi lak i aitelmi na si ve sual maw?? Na nun van i check ve tuah..!!! Anih cu hrokhrawl pacem zong asi. Tho usih law,  Sual Setan hi Pathian Ralthuam he do hna usih. Bawipa nih in thlawchuah ko hna seh.