20 MOST PEACEFUL COUNTRIES IN THE WORLD

 1. Denmark 

2. Norway

3. Singapore

4. Slovenia

5. Sweden

6. Iceland

7. Belgium

8. Czech Republic

9. Switzerland

10. Japan

11. Ireland

12. Finland

13. New Zealand

14. Canada

15. Austria

16. Bhutan

17. Australia

18. Portugal

19. Qatar

20. Mauritius

NAZARET JESUH I THIM U SIH

 Bible chungah SERSIAMTU  PATHIAN tu i thim loin vawlei lei thil tu ai thim deuh mi ISRAEL miphun an nunning kan hmuh khawh, adawttuk mi hna le nifa tinte i a zulh a khalh mi hna A mah Pathian hrimhrim nih a thimmi hna miphun an si ko nain, cu ISRAEL mipawl nih cun an mah lungtho tein( Sui cawfa) an i tuah riangmang i A sersiamtu hna le a thimtu hna an cung PATHIAN hnungchit in tuahcop mi sui cawfate cu an pathian ah hmangin an biak ti kan hmuh. 

Moses tlangcung in arak t’um tikah a miphun hawi le an nunning a hmuh tik hnaah a thinhang tuk hringhren, tlangcung i a valak mi nawlbia calung cun mipi pawl nih an biak cuahmah mi sui cawfa te cu a  hei cheh i airawk dih lawng silo in minung 3000 renglo an thiphah ti zong kan hmuh Bible chungah. Sersiamtu philh riangmang i asersiam mi biak i, rak um  a fawite  zumtu nun ah hin, asersiammi zumtu menmen kan si sual ah cun kan i tinh mi hi kan nganh hrimhrim la tihi athar in thei t’han hna u sih tiah ahmasa in ka van in sawm hmaisa duh fawn hna...Asersiam mi ah lunglomh nak bia chi mi Amah biatu le a riant’uantu kan si khawh nak ding lam tampi um mi lakah pa hnih(2) in van zoh u sih.

 1.Hmuh khawhmi nak in hmuhkhawh lo mi it him u sih. 

Kan pi pu pawl nih an rak chimt’heu mi lak i pakhat cu “ na kuang lo na nawr” an rak ti tawn..Nan theih t’heu cio ko laid ah tiah ka zumh..curuangah, hmuh khawh lomi nak in hmuh khawh mi i thim hi arak fawte, asinain hmuh khawh mi i thimnak nak in hmuhkhawh lo mi it him nak hin hnangamnak leh lunglomhnak, zungzalnun tiangin a kan phak ter kho tu arak si deuh,  Bible i kan theihlar ngai mi JUDAH ISCRAIOT nih cun SERSIAMTU PATHIAN cu tangka 30 ah arak zuar diam ti kan hmuh ,kha hlanlio chanah cun tangka 30 cu tlawmtuk cu arak sim rua lo, a biapi bikmi cu JUDAH kha BAWIPA JESUH sinah akum le thla in a um, atlangleng ti kan theih, kha le cen asinah khua asa ko nain  hi vawlei cung hmuh khawh mi sum le pai nih amit alak deuh ti kan hmuh, hi vawlei chawva ah ralrin kan herh tuk ti hi a thar in thei t’han hna u sih. kan nitin nun khuasak nak ,,kan tuaht’uan nak kip cio ah hin hmuh khawh mi ah hin olte i thim a fawi te.

 Cucun THOMAS zong nih JESUH an khenhnak  hliamhma ka hmuh talo ah cun ka zum kho lailo tiah heh tiah a rak t’ang, culio ah cun JESUH cu an lak ah a hung i lar, “THOMAS na kut khan van katong tiah a van ti”, cutikah cun avan tongh lecangka te cun a van zumh ti kan hmuh. Kha lio i JESUH holhfang kha kan van thei ti maw??  Zeitindah ati kha, nangnih  cun na hmuh i na zumh asi nain,,hmu lo i a zumtu pawl cu mivant’ha an va sidah tiah a ti kan hmuh kha. Curaungah hmuh khawhmi thil nak in hmuhkhawh lomi kan PATHIAN  tuhi i thimdeuh hna u sih.Hmuh khawhmi  hi vawlei cung thil muidawhnak siseh, rumnak, nomhnak thil aphunphun , vawilei lei sunlawinak ai thimtu silo in hmukhawh lo mi kan Bawipa ait him zungzaltu si i zuam cio hna u sih kan nitin nunak ah. 

2. Caan ui thiam in, hmang thiam usih

Bible i PATHIAN biakam cia bangin minung cu amah sualnak ruangah a nunnak ding tirawl hawl in thlanhripitla in  a t’uanman cu ei seh atibantuk in kan damchung nun tawite zongah t’uan lo cun eilo arak hau ne ai, Hi kaah minung amah sualnak ruangah kan ti tikah PATHIAN zanruahnak  tong tilo ding bantuk hna khi kan hung lo deuh khin alang, asinain  a kan dawttuk t’hint’hiam ko Cung Pathian nih cun. Pathian zawnruah nak tong tilo ding tu silo khin kan tuhmi theitlai kan rak zun khi arak si deuh. Mah hi zawnte ah hin thildang van chim bet t’han u sih law, vunruah t’heu tawn ah hin cun,,minung lei cun  lungzur mithtli aluang ve tawn. Asinain kan cung PATHIAN lairel hi kan theihnak le kan ruahnak lenglam i thil sunglawi, A khuakhan hi kan rak hmuh thiam tawn lo ruangah hin arak si tlang pi.Na hrangah le ka hrangah cun BAWIPA remruahmi kan theih khawh nak dingah  a canah hin cun beidongh nak horkuang chungah kan tik cu le can kan hmang tawn, a sinain   “hla phuahtu nih cun A thlawchuahnak pakhat tete in rel”  na nun van i check law, zeibantuk Pathian zumhtlak le thangt’hat tlak asizia,hi na theih deuhdeuh lai tizongah avan ti fawn. .

Culawng si loin thangt’hat uh cungnung bik sinah lunglomhnak cu cat lo, banglo in chim ko uh” tizong in a rak phuah chap fawn,a hmantuk ka ti achim mite hi nan ti ve cio lai dah tiah ka zumh, tuni tiang na nunnak, ka nunnak ding i a herhmi thilvial te pakhaat tete i a thlawchuah relthiamtu kan siah taktak ah hin cun kan can  awl, kan neih chunah hin chimchom hau lo in kan mah te hin lomhnak bia chim cawk lo nitin te hin chimding tu khi kan rak si. Kan can awl hmangthiam lo in, lunglomh nak cang thiam lo mi zumtu hna kan siusal lai ti hi a phan um tuk. Kan  can awl te(free time) kan neih chunte ah hin A kehram i kan tlukluh i thinlung thlacam nak he, kan can, kan thinlung A hrangah a offer ngamtu si kho ding zongin i zuam chap han u sih tizong hi ka van chapchih duh fawn.

 Zeiruangah tiah cun kan harsarnak le kan lung retheih nak vialte kan herhning bantuk tein pe dingi/ bawm dingin A KUT a toi bal lo, a kut a kan samh piak zungzal kan hrangah, thlawchuah dingin an kan hngah zungzal. MARTHA, nih “JESUH” eiding tuahin heh tiah abuai len lio ah ...MARRY nih cun BAWIPA ke hramah t’hu in thawtthabia cu ngaiin arko in Bawipa bia a ngai ti kan hmuh..JESUH zong nih  MARRY, mi ni hlawh asi zia a chim zong kan thei, BAWIPA kehram i zeitik lai can zongah at’hu i a duhnak hawl thiamtu kan si khawh lo hmanh ah kan canawlte( free time) kan neih chunte hmangthaim in athiangmi le a duhzawng raithawinak apekhotu zumtu sikho dingin thinlung thlacam nak he i zuam cio hna  usih tiah Bawi Khrih min in kan van i sawm t’han.

BAWIPA NIH IN THLAWCHUAH KO SEH

“HNGAKCHIA PATE THINLUNG”

Hi hngakchia pate Chen Xiaotian timi bia le hla te nih hin mitampi an mitthli atlak ter hna i, a zangfah umnak nunte hin mithinlung chungah hmun thukpiin akhuar. Hngakchia ralt’ha le miphun dang, ziaza dang, mahzawn lawng ruat lo i, midang hrang tiang i nunnak petu, zumhtlak le mipi philhkhawh tilo mi hngakchia duhnung te asi zungzal cang lai....“Chen” hi hngakchia dang bantuk tein mingandam le lentecelh lei zong a huam ngai mi a rak si ve tawn, asinain vanchiat le malmak ah kum 2012 thawk khan damlo nak neiin ataksa cu nikhat hnu nikhat t’humchuk lei apanh deuhdeuh, cuticun can hman avan i thawk.

“Chen”te innchungkhar hi mi vanduai innchungkhar an si kan tila maw? Afapa nun nuam lo le aretheih ding phang i nifa tinte i azohkhenhtu adawttuk mi a nu zong cu damlonak damlonak nih avan tlakbuak ve hoi ai, anu damlonak  an van check-up ter tikah cun  a “ KAL” a t’ha tilo tiin doctor pawl nih cun an rak chimh. Cuticun, an nufa cun siizungah an can cu hman hram an i thawk, khuacan a van  sauh chin lengmang cun t’hat lam panh kho lo cun t’umchuk lei an van panh hoi ai,  cu ti i cansau deuh siizung i an van um cun CHEN cu dam lei  tu silo in a mit nih khuahmuh lo hram avan i thok hlei ah ataksa cheu le bang cu zeng hram avan i thok. Cubantuk dinhmun cun kum 2 chung ni le can cu an hmang.

Cu ti i siizung i a chun azan i ih le zau lawng cu an tikhawh mi um chun cu avan si  cang, a fapa te CHEN nih cun doctor pawl sinah, kei cu “thih ka duh cang”  zeihmanh ka mitnih a hmu kho ti t’ung lo , cucun ka taksa khattalei le acawl kho tifawn lo, kei ka hrangah cun damchan zeihmanh ka nei tilo, curuangah hawngka thihter u law, cucun ka “KAL” hi ka nu hrangah ka pek lai. Ka thihtik ah ka THIN  le ka KAL hi midang hrangah kan hlan duh asi tiah doctor pawl sinah cun a chimh hna. Thih ka duh cang, kan nu nunnak chanh ka duh tiin DOCTOR pawl sinah cun heh  tiah achimh hna,  hi hngakchia pate thinlung le nunzia zohchunh awk ava tlak ve aw. DOCTOR nih cun  CHEN pi  ‘LU YUANXIU’ ( Grand mother) sinah cun, “Na tupa hi sau dam dingin t’hawnnak anei tilo. A mah CHEN i a kan hau bantuk in anu damnak asikhawh phawt ah cun a KAL pek hi poi atilo zia a kan chimh, CHEN ....KAL hi anu nih hin ai tawkbak, ai kaihciahciah bak si, zoh zong t’hate in kan check thlu viar cang. A KAL le a THIN midang hrangah a hlut a siah cun a nu le midang pa 2 nunnak a chanh khawh rihhna, tiin DOCTOR pawl nih cun a pi cu t’ha tein an chimh.

CHEN nu sinah cun DOCTOR pawl nih afapa achim mi vialte cu api nih cun hngakchia nu siah cun a van chimh chin ve, sihmanhsehlaw CHEN nu nih cun  angai duh lo, hi bantuk bia, ngaihchiat thlak mi le hna beidongh nak bia hi hong ka chim hlah uh tiah ati hna. Theih ka duh lo tiah ati fawn hna, atu i ka cung i thil phan mi hi ka hrangah cun azatuk cang ati. Theihchap ka duh tilo, atheih hrim ka thei huam ti lo, “tiin beidongh ngai cun a leh hna”  a ruang cem i a theih mi zong cu afapa adam tilai lo ti atheih tikah, amah le KAL zawtnak nih atlakbuak hoi fawn, sau ka dam ti lai lo ti atheih ruang zongah cun a si ve fawn.

Afapa dawttuk mi tenih cun anu sinaah , “A NU, kei ka hrangah cun damman le dam chan ka nei ti lo caah, kei ka thi lai i, Ka KAL tu hi na hrangah pek kan duh, hi ka KAL hmang hin nang cu damkhawh nak lam na nei rih tiah a nu sinah cun afapa te nih a van chim, lung tethei vansang in um duh hlah, kei ka dam chuak kho tilai lo caah, hawng ka thihter u law, ka KAL le ka THIN hmang hin nang le midang pahnih nunnak ka chanh khawh deuh hna lai cu tiah hngakchia pate CHEN nih cun avan chim chap. Ka nu nanun nak hi chanh kan duh, tiin a awte hmanh t’hat’hi te hmanh anu hna pawngah cun  harsa ngai cun avan chimh. Cu a awka thlum le hna i van theih cu adawtmi  anu hrangah cun theih hi a hartuk hringhren. A nu ai tuar loh acelh lo tuk cun afadawtte CHEN cu avan pom ve i amithli rialti he cun a nucun heh tiah a t’ap.

April ni 2, 2014 ah khan hi hngakchia pate zohchunh thlak le mahtanghma lawng sial lo i midang ca tiang zongah  mithlawchuak asi mi CHEN nih cun hi vawlei harsat nak le lung retheih vansan nak vialte tuarti lo dingin, adawttuk a chungkhar u le nau vialte cu harsatnak um tilo nak hmun zungzal hmunnuam ah cun ai din ve cang. Amah ruangah anu nih damnak avan neih khawh than hi, cun a KAL pakhat ruang zongah nungak kum 25 mi zong nih damnak CHANCE avan  nei khawh t’han ve. A THIN ruangah zongah tlangval kum 27 mi zong nih damnak a van neih ve than. Hi hngakchia pate CHEN athih ni ah hin mipi cu heh tiah khamkhawh lo tiangin  an ngaih achia i an mitthli rialti bangin atla ti si. A vuinak i akal mi mitampi cu an hnuk a ulh dih hna ti si, hi hngakchia pate nun zeitluk in dah hmual a neih tihi kan hmuh khaw.

THEIH DINGMI:
Mi fale cung i vanchiatnak le tuarnak aphunphun theih piak i, van theih bak hin zeitluk in mi vant’ha kan si zia, hi kan theih khawh. Vanchia bik le tuar tambik i ruat lo in, nangmah nak in mi vanduai le vanchia an um ti thei in zumhnak thar he, ruahnak thar he hmailei panh khawh i zuam hna u sih. Hi hngakchia te kum 7 hmanh nih hitluk thilsunglawi zohchunh awk tlak a tuah khawh ah cun nang le kei zumtu nuhngak, tlangval, nu le pa vialte hna...kan mah t’anghma lawng sial lo in, mi dang hrang zongah mithlawchauh mi si i zuam cio hna u sih, hi hi kan BAWIPA nih tuah i zulh ding i a kan duh mi zong asi. BAWIPA in thlawchauh ko seh.

DAWTNAK TIMI CU NAWLNGAIHNAK NIH A ZULH

John. 15:10

I.(A).Dawtnak ti mi cu (Tanlight (magnet) bantuk asi.

a).Dwtnak ti mi (Love) John 15:10 nak hi Greek holh in lehlinmi ah (agape) a si i tang hma sial nak nun a nei lo mi dawtnak a si i cu dawtnak cun mi nih  an herh mi a theih i  a hawl leh lam.

b).Khrih nih cun kan ral pawl dawt ding in a kan duh (agapaoe) (Matt. 5:44,Luke 6:27,35). An mah he i t’hen  i  a dang teiin umter a kan duh piak lo, a mah zongnih a dotu pawl le a huatu pawl a zamtak bal hna  lo.

c).Mi dang an herh  nak hmuhpi le theihpi dingah  a kan duh, A mah zong nih kan sinak sual lak in bomh kan herh zia a kan theihter fawn. 

d).Nangmah kha mipilak ah mikhual deuh (mithar deuh) na si hmanah an herhnak i na herh ve bantuk in dawtkhawh i zuam ve hna.

B. Holh hram Greek i ‘agape’ ti mi in ‘philia’, ti hi avanra i cucu “friendship” hawile dawtnak timi asi. Cu zong cu atlangpi in dawtnak tiin chimkhawh asi t’hiamt’hiam. 

1). Hi dawtnak hi cu Pakhat le pakhat i pehthleihnak  ah a tlang piin hman deuh tawnmi  a si. Bianabia ah mi pahnih  nih an duh zawng ai lawh tikah hawittha ah an cang. A tamcem ahcun hawile duhning i lawh le sinak i lawh nak in hawittha sinak afehter tawn. A sinain Bawipa nih zum lo tupawl he i komh i an tuahmi poh tuah a kan fial bal lo. Cu nakin an mah he hngawngkawl bat tlang lo ding in a kan chimh. A kan fialmi taktak cu Pathianbia bantuk tein JESUH sin i hruai tu kha asi deuh. (2 Cor. 6:14)

C. Dawtnak a kalh tu dawtnak cu “eroes” mah t’ang hmasial nak , tisa cakhiarnak thil pa khatkhat asi lo le mi pakhat    sin i cakhiarnak sual asi. Ruang um lo Pathian dawt nak hi minung sin i a phak tiah pakhat le pakhat hrangah t’hatnak le deihnak phak tertu arak si. 

Eroes timi dawtnak hi cu nuamhnak menah men men khi asi, nuamhnak taktak aphakter kho bal lo mi dawtnak asi. Tisa cakhairnak hrikthlak nak men ah a si. I neihnak sual a si i a donghnak ah i t’hen nak asi tawn. zeiruangah tiah cun i duhnak taktak a um lo hlei ah dawtnak taktak i, i cohlan a um ve lo.  

1). Hi  eroes holhfang  tehibiakamthar ah a um lem lo.

D. Tanleih nih ai lo lo mi anu le apa (opposite) an i  hip bantuk in a thianghlim mi Pathian zongnih  misual pawl a sinnah a kan  hip ve.

II. Bawipa Pathian nih Jesuh Khrih sinah dawtnak a karh zaiter bantuk in cu dawtnak cu kan sin zongah  Khrih  hmangin a karhzai ter ve.

A. A dawtnak  athuk le a t’hatzia cu a sunglawi tuk hringhren mi, neihchun fapa ah a langh ter, cu duhdawtnak man sunglawi tuk mi cun  fapa Jesuh Khrih nih  kan hrangah rian a kan t’uan piak i  a mai hngete pakhat ah a kan can ter.

B. Cu cu zeibantuk dawtnak dah a si?

1). Jesuh Khrih nih tuarnak le thihnak  hrial lo in A kan dawtnak cu a si. Kan nih a dawtnak cotu nih hin teh  zeitiang hi hla  kan nunnak ah a langh ve tawn?

2). Fapa Jesuh khrih nih thihnak lak in zungzal  nunnak pek hi Pathian nih aitimh mi dawtnak cu a si.

3). Pa Pathian dawtnak t’uanvo hlenchuak lo i um a si lo i, zumhtlak sinak tu hi a si. Pa le fapa karlak ah khin hmuitinh mi felfai, nemhngeh mi a rak um ruangah a si.

C. Cu tluk cun kan dawt ve John. 15:9

Pa le fapa karlak i dawtnak nak in sangdeuh  dawtnak sang chin a um kho  lo; dawtnak lawng i pek tibantuk a um kho lo, curuangah fapa a hohcaah, an i  timhnak le lungrualnak tlamtling  ruangah dawtnak in fapa cu pek kan si. Pa le fa duhdawtnak hi kawikom dawtnak nak in a sang khun deuh.

D. Dawtnak timi um zia cu

1).Bawipa nih a kan dawt bantuk in kei zongnih kan dawt ve, Pa le fapa karlak I timhlamh nak  le pumkhat sinak zia langh ternak siseh, pumpek nak leiah siseh, cangvaihnak hi a thuk bikmi dawtnak a si.

2).Hi cu tuanbia thok in dawtnak asi ruangah le namhngeh mi asi caah a ho hmanh nih athleng kho lo. Kan pawngkam um ning men i um khawh asi lo, dawtnak cu tuarnak zong ahrial kho lo, cu harsat hmun cun luatter tu khi a si deuh.

III.   Nawlngaihnak cu dawtnak cohlan nak hman mi asi 

A.A ho poh nih adawtmi  nih cun a dawtu cu adawt ve awk asi

B.Ka dawtnak hi zul zungzal 

C.Pathian nawlbia ngaihnak cun Pathian he i pehthleihnak a fehtertu a si.

D.Nawlngaihnak cu Pathian dawtnak chung i umtertu biatli sunglawi tuk mi asi.

HNUNLEI, HMAI LEI, TUNI KHUARUAH NING

Kan pi le pu pawl nih arak chim bangin“ Liamcia mi thi ruah ah lunga aleng, hmailei can ruah le lung adong an rak ti. Tuchun kan dinhmun I ai lawm khotu si hi at’hacem mi asi ko Hi biae hi a t’ha nan ti ve cio lai dah tiah ka ruah kan Pathian bia he zong ai kaihtuk ka ti. Cun "Hnunglei Zubui meican, hmailam sau deuh an rak ti. Zeitin hnunglei thi kan ruah lai I zeitin hmailei thil caah khua kan khan lai ti hi tawlpal te in zohkhawh van i zuam hna u sih.

1. A lungleng zong i khuahruahnak

Hi vawlei asi bantuk in kan duh maw duh lo zong ah a canah hin cun ruahlo piin kan nunah liamcia mi thil van ruah le an zuun  ngai in ruahnak thinlung avan phan tawn,  cutin kan hrangah san atlai theng lemlo mi ah khin  heh tiah ruat in kan can kan hman chel a um. Zei vantuah poh zongah aliamcia mi thil pawl nih kan nunnak ah hma an khuar tawn caah kan ruah ning bantuk in le kan zumhning kan i tinhning bantuk in kan si khawh lo can a um tawn, khuptthi le lenrual hawi van ruah can zongah lunglomhnak taktak a um hlei fawn loh, vawilei cungah zei ka tuah zongah hlawtlinnak hi a um pek lai loh, ti ruahnak, mah le mah i zoh niamnak in kan ralpa Setan nih hriamhrei ah a van hman tawn cu caah zumtu mi hna kan hrangah cun aliamcia mi thil heh ti i ruah le can pek hi arem lo tuk mi le ai kaih lo tuk mi thil asi, curuangah cun PAUL nih achim bantuk in hnulei thil vialte cu kal takin hmailei thil tuah ruahnak chia u sih tiah a kan ti mi kha zumtu kan nih nih kan theih awk asi, Aliamcia mi thil pawl vialte lak ah kan i hlawk piding mi si maw, at'ha mi chunte lawng hi kan i lak ding mi an si. Laimcia mi thilruah hi zumtuk hna kan hrangah attha mi nak hmanh in kan nun a cah lo tertu thil hi atam duh ngai tawn, Curuangah lungleng zawng i liamcia thil ruah hi zumtu nun he ai rem lo ngai mi thi asi.

2.Lung retheih zong i hmailei khuaruahnak

Hmailei khua kan ruahnak ah a chia lei lawng van phan ding pungsan in kan ruah nak kan chiah ti ah cun lungdongh chum khuazing nih kan nun cu um awk hngal loin a kan tuah tawn. A t’hen le bang nih hi cun nikhat hnu nikhat ka upa deuhdeuh ka thihni a nai deuhdeuh ti thei ko nain, thihngam nak nun a nei lo tu hrang le bangah cun lung retheih le beidongh  hi  a zual. Innchungkhar khausak timtuah nak ah sum le pai van neih lo hei ti bantuk, minih cun khualtlawn nak zin an nei kan nih bel zeihmanh nei lo i hi ti  i kan um cu ti i  khuahruahnak  a phunphun, ruah lo tiang i van ruah zong khi a olte mi arak singai ve ko. Lung reithei vansang i cal domh  i khua van zong hi arak si kho mi thil asi ngai ko. Zeipoh ah hin Jesuh kan nunah ai phum hmaisat loah hin cun, hmailei a ceu zong i khuaruah hi arak hartuk tawn. Curuangah Jesuh hi kan nun lailo cemah hin rak i phum hmaisa seh.

3.Teitu JESUH he hmailei hrang khaukhannak

Kan nunnak  neitu, theifiangtu hrangah cun hmuh khawh lo lunglomhnak cu a rak um ve ko, Co rilo, neih-rihlo tupawl nih hmailei hrangah hell lak in luatnak  le a si fawn, nitin kan nunlam a kan hruaitu le a kan cawmtu hngangamnak a kan petu hi, A Thawngtha bia ngaihnak in co khawh mi asi ti hi thei cio u sih law, hmailei hrang kan nunak ah Bawipa duh zawng zeidah asi ti hi ka ruah thiam a herh ngai mi asi. Kan pi le kan pu nih “hmailei asau deuh” an ti mi kha kan hmailei nunnak ah tumtah nak t’ha kan neih a herh zia akan chimh khi arak si.nga. Amahbelte Bawipa tello khawkhan nak cun sau a deih bal lo. James nih a chim bangin  “Bawipa nih rem atiah cun cutin khatin ka tilai” tiin khawkhangtu pawl afale cu Bawipa kan Pathian nih athlawhchuahnak cu an cungah vanruah bangin asur ter tawn. A lung retheih zawngin hmailei khauruah hi/ khuakhan loin teitu JESUH i teinak he khua kan khan hi a t’ha mi le kan theih din mi an si.

 4.Nitin nunih lungawitu mi thlawsuak hleice

Nitin kan nunnak i kan co tawk Bawipai nih  rem a kan tipiak mi lawng kan sinah a phan tawn, cu a si lo mi Bawipa duh lo zawng i kan i luhpi  mi sum le pai pawl hi kan innchungkhar hrangah a tha bak loh ti a theithiam tu hrang ahcun kan hmailei kan khuakhan ah siseh khuaruah vansan nak a chan a um lem loh.Kan Bawipa Jesuh  zeitik hmanh ah ai thleng ballo mi, ahmun zungzal mi (Heb. 13:8) nih a hram a kan thawhpiak cang bantuk in adongh tiang zong a kan hruai lai ti thei in Bawipa Pahian cu an thangtthat tawn, JESUH kan neih nak in sunglawi le  thlawchuah sunglawi hi a um lo. Haleluijah Bawipai min thangt’hat um ko seh. Bawipa nih hi catlang tawite in na nunah in thlawchuah ko seh  tihi ka thlaam nak zong asi fawn.

PASTOR PAWL HNUNGTOLH NAK CHAN (Reason) Pa (10) ----APEH-------

8. Taksa harhdamnak (Physical Health)

100 ah 75 (75%) pastor pawl hi thinlung khawruahhar (stress-related) ruangah dam lonak an nei (an riant'uannak chung pa khatkhat ah) ti asi. Pastor t'henkkhat pawl cu riant'uan lei ah an buai tuk tikah an taksa(an health) t'hate in an kilkhawi kho ti lo ti asi. Ei le in ah  an i ralring fawn lo. I dinhnak can t'ha an hmang kho ti lo. Exercise zong an tuah fawn  lo. 

Theih dingmi:

PASTOR: Thinlung, taksa, thlarau damnak hrangah pastor pawl zong nih hin mah le theih khawh tawk tein exercise pakhatkhat hi  tuah hrimhrim dingmi asi. Damte i kum can saupi Pathian riant'uan kho  dingin minung lei in tuah khawh mi, lente celhnak, ei in, exercise, tuah in  mah le mah i kilkhawi t'hat ding asi (Pastor pohpoh pawpuar ding tiah Bible ah a um loh, a cawn zong a kan cawnpiak fawn loh.

MIPI: Pastor pawl le saya pawl siseh, an lung rethei dingin siseh, an lungrawk dingin siseh, an cianmazi tiang t'hihkhaih ding tiangin an rian an t'uan sual maw, an kiang le kap ah buainak a um sual maw, sawiselnak siseh, dohnak siseh, a um sual maw tiah mipi, members nih kan saya le kan  pastor pawl kan ruah hna le kan theihpiak thiam hna hi a herhtuk timi ka van chimh duh.

  

9.Chungkhar (Marriage/Family Problems)

100 ah 80 (80%) pastor pawl nih  an riant'uan nak ruangah  a chia lei in an innchungkhar ah harsatnak an ton phah tawn tiah an ruah fawn. Biakinn chung, Biakinn tlangrian t'uan hi biapi bik ah an chiah i mah le chungkhar cu an ruah tilo tikah chungkhar buainak an ton phah tawn. Nupa, chungkhar hi abiapibik ah chiah ding asi. Chungkhar i rawk ding tiangin Pathian nih a hohmanh riant'uan afial bal lo, nupi pasal nei lo lawlaw an si ah cun phunkhat. Cunak cun chungkhar zohkhenh ning, kilkhawi ning nak zohchunh awk tlak dingtu kan si deuh ti hi kan theih ding mi asi fawn. Pastor pakkhat asi mi nih  a nupi a pehtlaih nak nakin biapi deuh i vawlei thil ah minung pehtleihmi a nei lo. Nupi fanau zohkhenh nak hi abiapi bik ah chiah ding asi fawn. Chungkhar a dam ah cun Pathian rian zong dam le thatho tein kan t'uan khawh lai.

Theih dingmi:

PASTOR: Pathian nih chungkhar, nupi fanau an ro an pek ve ah cun cu an pek rawk ding tiang cun Bawipa riant'uan an fial hrimhrim lai lo ti hi kan theih t'han ding zongah ka van chim duh fawn. A biapibik mi cu chungkhar pabik, Pathian aiawh in na innchungkhar cu dawtnak luangliam he zohkhenh le  lomhpi ding an si.

MIPI: Pastor chungkhar hi zeitindah kan bomh khawh hna lai, an harsatnak ah dirpi in, an nupi fanau le pawl zpng kan mah  ulenau bantuk in kan  zoh ve hna i an harsatnak ah bawmtu t'ha si khawh i zuam ding kan si. Pastor chungkhar, an nupi le fanau pawl hi nehsawh, zoh deu, nehsawh ding an si hrimhrim lo. Pathian nan dawtnak cu Pathian nih amah aiawh in church ah/ bu chungah riant'uan tu asal le/ afa le a chiahmi pawl hna hi nan dawtnak in an chungah langhter ding hi asi. Pastor sin lawngin ngah ding lawngin i ruah i bomh le kilkhawi an herh canah i hnachet bantuk i  i umter cu thit'ha asi hrimhrim lo, Bible kalh mi thil zong asi tihi kan theih ding zong asi fawn.

10.Buai tuk (Too Busy/Driven) 

100 ah 90 (90%) pastor pawl hi an t'uan dingmi tiah an ruah mi tlamtling tein atuah kho lo mi lawnglawng an si. An rian thlaihmi cio ah  tlamtling tein t'uan kho dingah cawnnak cawnnak an chambau zungzal.Buai zungzal hi thilt'ha asi lo.Cunakcun thinlung taksa lei ah hahdam tein zeizong vialte Pathian hmai i ap hmaisa hnu ah duhsah tein takhetmat tein felfai tein t'uan thawk ding asi deuh.

Theih dingmi:

PASTOR: buai tuk (busy) nak hin thil tampi a chiatchuah deuh tawn. Curuangah a canah hin cun “No” ti zong hi cawn a hau tawn. Mipi nih hiseh timi pohpoh "AW" ti ding asi lo. Pathian bia tu ah hin fekte in dirding tu hi asi. A biapi/ atlangpi a kaikhawm thiamtu si i (prioritized) a nepnawi tuk ah va buai zungzal ding hna hi asi lem loh.

MIPI: Pastor pawl nih an tuah dingmi chungah a hohmanh nih nawlngah nak anei lo, Pathian lawng nih nawlneihnak a nei. Pastor nih a tuah dingmi a tuah lo in a daithlang, a um men, ato men  asi ah cun, mipi pawl nih church displine he ai tlak ning in chimh le aukhuanh an thiang. Asinain pastor phurrit pe ziar i cumi kah mi kha rak tuah te aw, tiah pastor pawl hi uk ding a silo. Dam le hnangam tein lungawlm te in Pathian he i komh nak can hmangin Thalrua Thainghlim nih a fial le a hruai hna ning bantuk in tuurual pawl/ church members pawl cu khaal in a zohkhenh hna awk khi asi.

Saya HRE MANG  cahram ka van leh chinmi asi i, a lakah ka theihkhawh chungin kan van belh chap ve......

PASTOR PAWL AN HNUNGTOLH NAK CHAN (REASON), PA(10)------ A PEH-------

5. Sum le pai harsatnak ruangah (Fianancial Presure)

 100 ah 70 (70%) pawl nih an hlawh ding zat an hlawh lo tiah an ruah. An hlawhman atlawm tikah cun an innchungkhar, an nupi le fa zohkhenh nak ah aduhning bantuk in an zohkhenh khawh hna lo tikah an pawngkam i an minung hawi le nih motor t'hat'ha, inn t'hat'ha innchungkhar nuam ngai i an ciah lio hna ah harsa nawn i an van nun tikah cun beidong in lenglei ah sum le pai hawl in an pastor tepawl nih cun an chuahtak tawn hna ti si. An maktak tawn hna ti si.

Theih dingmi:

PASTOR: Tthatein sum le pai buget kongah tuah at'ha, Pastor pawl nih theih le cawn at'hat pinah hman thiam, nunpi thiam a herh.

MIPI : Pastor pawl nih an thlahlawh lawng si loin members pawl zong nih pastor te an herh le bau mi tete zong rak theihpiak, a nak cang rak theih hi kan theih ding hrimhrim mi zong arak si fawnm, culawng si loin, an t'uan man an ngah ding mi thlahlawh te zong a theih khawh chungin pekkhawh i zuam ding asi. Cheuhra cheukhat  (1/10) cu Bible chungah  priest pawl eiding ah tiah an rak ti tawn, asinain chanthar chan ah cun cheuha cheukhat (1/10) cu priest pawl pek an van si ti lo tikah pastor rethei ding le, sifak ding an si tiah ruah ding an si lo. An t'uanman cu ei dingin a chimmi khi asi deuh.

6. Thinhan nak (Anger)

America ramah cun kum tin tein biakinn thar 4,000 tluk dinchuah asi lio ah biakinn 7,000 tluk khar asi fawn. Biakinn chungah members pawl ai khawm mi an tlawm deuhdeuh, an phunzai, pakhat le pakhat i sawiselnak a karh chinchin, hlawh man le atlawm deuhdeuh, cutibantuk asi ruangah Bu chung buainak a um ruangah thinhang hngert'eu in in pastor tampi an um. Cuticun pastor lungsi lonak cun members pawl lakah meikang bantuk in nikhat hnu nikhat in a kharh chin leng mang. A donghnak ah cun pastor tampi nih cun an riant'ua nak cun an i phuak tawn ti asi.

Theih dingmi:

PASTOR: Setan hmanrua t'habik pakhat cu zumtu pawl "Bawipa ah kan i lomhnak" rawkter hi asi. Thlaici vorh dingin le titoih dingin lo lakah a vaktu cu minun sihmahsehlaw a keuhtertu le at'hantertu cu Bawipa a si.

MIPI: Pastor pawl thinhan nak hi nun tawinak asi, chiat tonnak zong asi tihi kan theih ding zongah at'ha. Na umnak Bu ah siseh, khawika na kalnak kip ah siseh, pastor pawl thinhan tertu na sisual maw?? Maw, Pathian mi le fa dawtu, zohkhenhtu dah na si??

7.Cau-rau (Burnout)

100 ah 90 (90%) pastor pawl hi zarhkhat chungah nazi 55-75 rian an t'uan. Chunzan, zinglei tiangin, weekend ti zong um lem loin biakinn chung rian lawng t'uan si loin inntin mizaw damlo, siizung, thawnginn, accident nak hmun ah siseh members pawl nih heh tiah a chuk le a cho ah an auh ve tawn fawn hna, an mah le t'uan ding an van hawl tikah cun an mah le rian hmanh t'uan kho tilo tiangin nitin in an tikcu le can, an thazang, an rauhnak vialte cu dihlak ko in rian an t'uan tawn. A ngaingai tiah cun Pastor pawl cu damte in, hahdam tein dinhter i, khuaruat, Bible rel le thlacam i can hmang ding khi an si.

Theih dingmi: 

PASTOR:  Church deacon pawl liangchungah welfare riant'uan, tampi hngat kho dingin tuah ding khi asi, pastor lawnglawng nih zeizong vialte t'uan viar ding asi lo. Church upa pawl nih church members pawl zohkhenh,  kilkhawi deuh ding an si. Cuticun an riant'uan nak ah an hlawhtlin khawh nak hnga bomh deuh ding an si.

MIPI: Pastor nih cun Pathian nih t'uanvo a pek hna bantuk in an t'uan, thawngt'habia an chim  pinah an nunah an i nunpi khawh nak hnga chim le rel cu an rian asi ko, nain cupin ah cun rian dang kinh ding an si lo. An mah tein thinlung zalawng tein, daite in, Pathain thlarau thianghlim nih a hruai han bantuk in a herh ning bantuk tein nung ding khi an si deuh, Pastor cungah nawlneihnak si maw, phutmi nei in si maw, bawi bantukin uktu si i timh i phurrit khinh ding an si lo.

A PA 8,9,10 nak cu nidang ah kan van peh t'han te lai-------

COPI T'HATHNEM NAK DANG PAWL:

(1).TAR HARNAK (SLOW ANGING) : Copi nih hin Vatamin A le C a neih tam ruangah minung hi akan tar har ter ti asi.

(2).CHOLESTEROL niamter nakah attha: Doctor pawl zumhnak in copi nih hin azei maw cen ah cun cholesterol niam khawh nak a nei. A chan bik cu zeidah asi tiah cun fiber tampi a neih caah ti asi tiah an zumh. Kan thil ei mi fiber pawl nih hin kan taksa cholesterol thau tthalo um pawl kha arak dolh hna ti si.

(4).LUNG ZAWTNAK LE ZENG HRANG : (Stoke) aven khawh. Cholesterol hi lung hrangah attihnung hlei ah lungphu cawl le zeng umter tu ding i thil phunkhat an si ti si. Copi nih hin  thau tthalo pawl dolhtu dingah atthahnem tuk mi asi.

THEIH HERH MI: Mirum pipi le ram lian pipi hman an duh cancan   hmanh ah copi ei ding hmanh an i hmuh lo lio ah kan nih laimi van ti ko sih, kan van nei tuk ai kan mah tenih kan i cun, kan duh tharek in kan ei khawh, acu tiang i kan nunnak hrang tiang hmanh i ttihnung tuk mi zawtnak ape kho tu lak i sivai tthatuk asi celngel hi cu kan van ttha tuk ai,,a thildang i harsatnak ruang i ei le in kan i sum hmanh ah  a cu  copi kan lairam / kanram chuak tharthlam te tal  cu theih khawh chungin ei tam khawh i zuam cio hna u sih.

COPI T'HATHNEM NAK A PHUNPHUN

(1).COPI hi pawpi le ril lawng (ulcer) hrangah atthahnem tuk mi asi

Dr. Cheny nih cun a damlo pawl azoh khenhnak ah pawpi le ril lawng (ulcer) tuartu pawl cu Copi hring hang sawr mi cun a zohkhenh tawn hna tisi. Zarhhnih chung in a damlo pawl za ah 81(81%) hi an dam ti asi. Copi hring a hang sawr mi hi pawpi lawng (ulcer) pawl hrangah cun atthatnak a dang pakhat a chim tthan mi cu zeidah asi tiah cun Vatamin (U) a nei ti si. Mah hi nih hin pawpi ai thuah mi pawl hi a tthawnter, acak ter ti si, curuangah hin kan pawpi a rak lawng ding zat hi a rak kham tawn. A van chim tthan mi cu zeidah asi tiah cun a cung i kan van chim mi copi hring sawr van titik ah khin asawr nak nei lo tu hrangah cun copi hring kha diptein i can  hnuah belte ah ti tlawmpal te he nen i ahang chuak lak i sawr zongah attha ve tho ko lai dah tiah ka zumh tizongah a van chimh chap fawn.

(2).COPI nih hin anthocyanines an timi, kan pum chung le a lenglei pem akarh ding (inflammation) ven khawhnak tthawng ngai anei. 

Kan vunpem pawl zong hi Copi  rawtsom van i benh sih law adam ranga tuk ti si. Vatamin (C)  tampi ai tel ti si. Hihi kan i hliam,  kan i khawn tik  zongah  kan theih ding mi asi ti zongah a  a chim chap fawn.

(3).COPI nih hin fiber tampi  a nei, hi nih hin kan Ek khal ding mi zong aven ti si.

Fiber nih hin  kan thil ei mi ah hin pawl olte te i digest khawh nak dingah le olte i pawng kan kal khawhnak dingah rianttuan tu zong asi tiah ati. Mah cu nih cun kan thil ei mipawl cu kan pum chungah saupi a um ter duh lo i cuticun kan pum chung athianter tik ah kan ngan adam. Copi nih hin minirals a herh ngai mi, tah thimh nak ah sulphur han an um, hi ruangah hin  a hang sawi hi kuatthuah nak zongah a ttha ngai ti asi. Ek khal ruangah ttha te hmanh in, E kho loin mi tampi an um tawn, cupaw nih cun   COPI hring hang sawr din ruang i ai dampi mi tampi an um tawn tiah a van chim tthan.

COPI (cabbage) T'HAT HNEMNAK PAWL

Copi hi mirangram le hmundangdang hna ah hin cun duh tharek tein lailei kan mah tenih kan i cin le kan ei bantuk in ei le in hi thil ol asi hrim loh ti asi, ramdangah cun saa nak hmanh in thlaihnah man hi afak deuh tawn ti in an chimh tawn zong kan theih bal. Thlaitampi kan damnak ding hrang i a herh mi chim cawk lo chim ding an um ko hna, asinain culak vialte cun hi (copi) pakhat te asining le kan damnak, kan hriselnak  ding hrang i a ttahtzia hi theih theih mi chunte van zoh u sih.

Copi nih hin Cancer ven khawhnak a nei

George Mateljan Foundation nih cun mi dangdang nih copi attathnem nak chan hi voi 500 hraawng an rak cawn cang mi a van komh mi lak i alangsar cem mi cu cancer ven khawhnak anei ti hi aphi an chuah tlangbik mi cu asi. UK ram i Institute of Food Research tuahtu Scientists pawl nih a hmuh chuah mi cu Copi ah hin natural chemical, Allul-isothiocyanate(AITC) timi hi a um. Dr. Ian Johnson, Head of the IRF reserch group nih cun hi thil rianttuan ning hi cancer sii phunkhat arianttuan ning he an i lo ti asi. Cancer aphunphun vennak zongah attangkai ngaimi asi ti zongah an chimchap. Kan rilpi (colon) cancer vennak ah attha hleice ti asi, achan cu copi nih hin fiber tampi anei i, kan ril i cancer ai sem kho ding mi thau tthalo pawl kha fiber nih arak ei tawn hna ti si, arak dolh tawn hna ti si. Mifim pawl nih an rak cawn cang mi lak in an hmuh ning cun Copi a  ei kho mi ti le ram ah cun a hleice in rilpi cancer hi atlawm deuh tizong ah an chim fawn. Copi chemical sii he cawhrawi i khah mi , abik in INDOLES ti mi nupawl hormones estrogen ti mi hi akharh ter khawh curuanah cun nupawl nih an chuul le an hnuk lei cancer kho ding mi zong arak ven khawh ti asi.

Copi nih cancer a ven khawhnak lamdang um tthan mi pakhat cu Antioxidants tthawng ngai mi a rak neih ruangah asi. Antioxidant rianttuan nak poimawh ngai mi kan thaw kan chuah khawh nak ding i boruak thlithiangte oxygen le ka thil ei hmuiher deuh pawl siseh, zuk le hmuam lak zong in avan i sersiam mi an si i, cancer um khawh nak ding i heh ti i rian rak ttuantu, free radicals an ti mi rak doh hi asi. Kan rak experience cang nak hmun in free radicals nih hin kan cell laimu arak rawk khawh hlei ah cancer olte in a umter khawh ti asi. Copi nih hin he free radicals heh ti i rak doh nak antioxidant tthang ngai mi arak nei ti asi.

HELRAM CAKUAT

Voikhat cu Louise timi nu pakhat nih cun a ihkhun ah thaw ngaiin ai hngilh cuahmah lio ah cun zandang ah amang i a hmuh in a hmuh bal lo mi mang danglam ngai mi cu amanh. Amangah cun HELLRAM lak in mipakhat nh hin CAKUAT a van timh ti si, cu Hell lak i cakuat van kengtu pa nih cun Hell meialh lawngte i akhat mi Tili lian taktak mi pahnih karlak i vawlei he i pehnak lam pakhat cu avan zawh.Cuticun Louise te in cu avan phan i innchungah cun avan lut i Loiuse hnarcuahmah in thawngai i ai hngilh mi cu avan thangh ti si. Hellram i a hawi pakhat  sin in cakuat avan ken thawng cu avan chimh cucun um sau lo cun cupa cu achuak colh ti si. Louise nih thingphang le therbu te cun cakuat cu avan lak i tihin cakuat ah cun arak i t'ial:---

Ka dawtmi ka hawi,

A tuah cun sualphawt in Hellram ah ka um ti hi ka van in theihter hmai sa. Hi bantuk in hellram i ka van um hi kei mah mawh asi ko lio ah hin a zeitimaw zawng in cun nangmah mawh zong a si kho ve men ko da kaw, vawilei ah khan nitin tein kan i zul kan i khal tawn kha si kaw, asinain nangnih cun lamdik kha na rak ka khihhmuh bal loh, na rak ka chim bal loh. JESUH KHRIH hi lam le betak le nunnak asi ti na theih ko nan in nang nih cun zeitik hmanh ah  na ka chim bal loh. JESUH hi lam le betak nunnak asi tihi voikhat te hmanh ka hna theih ah na ka chim bal loh. Curuangh kei nih cu thil cu voikhat te hmanh atheih zong ka rak thei bal loh. Lamdik ah khan na rak ka hruai khawh.....asinain na rak ka hruai loh.Vawlei ah nuam khawh chungin kan rak i nuam kha si kaw, sihmanhsehlaw  JESUH kan hrangah athi i, kan nun than khawh nak ding i a thawh tthan kha na ka chim bal loh, tuah cun sualphawt in Hellram ah ka um cang!!! A chan cu na theih ko, voikhat te hmanh a kong na ka caihpi bal loh ti a van t'ial ti si. 

Aw asi ko, Vawlei kan um lioah khan thil tampi na ka chimh cawn piak ti cu ka philh lo, curuangah kei zong nih  "HAWI"  tiin kan auh ve ko, ka thinlung vialte in kan zumh zong na rak si, asinain tuah cun phengphehlek khua atlai viar cang tiah avan ti. He hellram lak hin aka luat ter khotu dinhmun ah khan na rak um nain da kaw mu!!!Chunah kan leng tlang i zan zongah kan i thlah bal lo. Asinain nunnak lam cu ka hmuh fawn ttung loh, lunglawm tein na ka komh tawn, dawtnak thinlung he na ka komh zungzal kan thihni tiangin asinain e, thihhnu leipialral ram i kan nunnak ding na rak ka ruah piak hoi fawn loh. A asi ko, vawlei ah khan "KA HAWI" tiin ka auh tawn, zeibantuk harsatnak can ah siseh, kan i lomh canah siseh ka theih hmaisa cemmi le ka hlam hmaisa cem mi khan nangmah kha na si tawn. Asinain can dongh nak taktak kan van phak taktak tik ah hin cun e, " KA HAWI" tiin kan au kho ti lo hi teh aw.

- Marsha

Cakuat an rel khawh ah cun Louise it cuahmah lio mi cu voilehkhat ah a van u hlau i, Amang cu ataktak bantuk i theihnak aneih caah ttihnak in akhat. A ttihtuk nakah athlamfim nih cun takpumpuluk in aciah dih, Hellram meirim chia pawl hna cu a ihnak khan chungah an um rih bantuk hin theihnak anei.

Amang um tuning cu pakhat tete in a van cetmat hna i a mah le mah a nun a van zoh tthan i a nunnak i a van i hmuh chuak mi cu zeidah asi tiah cun mi Piangthar, JESUH hnung zultu kan si bantuk in A nawl pekmi khamhnak thei rih lo mi hna sin i "THAWNGT'HA" chimh rian arak ttuan bal lo mi/ tuah bal lo mi cu a van theih chuak. Cu bia ai ruahsek hnu ah cun a thaizing ah a hawinu Marsha cu i khawmhnak inn ah ava hruai ve, Pathian bia cawmpiak ding zong ai tiam colh ve. A thaizing ah cun Louise nih cun a hawinu Marsha cu Phone cun a hei fon i an pa nih arak thleih cutincun,

"Bill, Marsha a um maw???

"Louise, i e ...na rak thei rih lo maw tiah avan ti !!!

"Thei hlah zeidah cang....Bill tiah awlai nawn khin avan ti...zei thil dah cang !!! ??

"Zahan ah khan Marsha cu motor in a accident in a kan liam tak cu ---na theih diam cang rua tiah pei kan ruah cu tiah avan ti.

THEIH DINGMI: 

Na dawtmi nanu le napa, na u le na nau, na hawikom siseh na zumtu hawi le hna hrang ah Bawipa nih akan pek nawlbia KHAMHNAK THAWNGT'HA hi na thiam ah siseh na thiam lo ah siseh na theih khawh tak tein chim khawh cio i zuam hna u sih. Cu lo ah cun an thisen mawh phurtu ding kan si tihi philh hlah usih. Na zumhawi le hrangah thlarau rawl cawm khotu na silo hmanh ah an thlarau nun rawkral tertu cu si hlah u sih.

"INNCHUNGKHAR ZOHKHENH NING LAKSAWNG"

1. Hngerhte pawl ruangah awlok chongin na um sual maw?? Hngerhte pawl nih an huat ngaimi le an celhbak lo mi cu Zil(cucumber)hi asi, curuangah cun na innchung i an tamtak ah cun zil hawng chiahhnawh hna law an tio viar ko lai.

2. Yi-khe ti tiangte iin na duh maw?

Ti cu so law athlawh hnuah yi-khe-tet-tar (refrigerator) ah chia law cuticun tikik thiangte cu na din khawh lai.

3. Na inn i thlalang (mirror) pawl kha thiang tlengtli tein umter  na duh maw?

A-chu-yi a simi Sprite khawlh law a thiang tatak ko lai.

4. Na hnipuan lakah khaicek (PK) a kai in ai benh sual maw, na thianhfai, na thianter  duh maw??

Refrigerator ah khan khaicek (PK) ai benh mi na hnipuan kha nazi pakhat chung chia law cuticun awltein na thianhfai khawh lai.

5. Na hnipuan varmi/ arangmi(white) te kha  vaar hirhiar tein chiah/ tuah  na duh maw?

Khengpi chungah khan tihlum chia law cuah cun tanphaya (lemon) phel khat kha sawr law na hnipuan cu minute 10 ciah. Cu hnu ah sahbuanphut he su t'han cuticun viar hirhiar tein a um ko lai.

6. Na sam kha tleu mawinawn tein  na chia duh maw?

Kawl pawl nih Sha-la-ka (sia-la-ka-yi) an ti mi lemon phunkhat a si mi cu a hang haikhat hrawng kha na sam ah i thuh law tiin kholh t'han.

7. Tan-pha-ya (tan-pha-ya) a ti dihlak in sawr khawh na duh maw?

Na sawr hlan ah tihlum chungah nazi pakhat tluk hrawng ciah tala  a ti kaang viar in na sawr khawh ko lai.

8. Kawpi hlum (cabagge)) cu na chumh tikah a rimnam lo dingin chumh na duh maw?

Kawpi na chumhnak ding bel chungah pawnghmuk(bread) phelte kha thlakchih law cuticun a rim a lo viar ko la.

9. Khachuan sen (onion) na aah tikah namit an khut lo nak dingah zeitin dah na aah lai?

Kahicek khaipah (PK)  in aat law na mitthli atla lai loh.

10. Alu (potato) pum na chumh tikah hmin ter zokzok na duh maw?

Na chumh hlan ah khan alu kha a hawng tlawmpalte in metta law. (a za tein meh a ahau loh asir te tlawmpal te kha meh ta kha asi ko)

11. Na hnipuan i a kai mi balpen ti kha zeitindah na hloh khawh lai?

Pen ti a kai nak zawnte kha haa ttuahsii tampi benh law cucun haasi kha aro tiangin hngah hnuah suk ding cucun athiang ve ko.

12. Kawlhra (sweet potato) hi a hawng awlte in kheh khawh na duh maw?

Na chumh khawh bak in tikik ah ciah colh law olte in na khehkhawh colh ko la.

13. Lung zawtnak  neimi nih cun zan a ih hlan teah zei atuah ah dah atthat?

A ih hlan teah  tikik khuatkhat asilo le khuat hnih hrawng ta seh law cuticun it seh law an hrangah attha. Cuti i  a tuah ah cun zinglei athawh tikah hahdam tein a tho kho lai. (Yii-khe ti si lo mi)asi awk asi.

Daily Health Tips ta lehmi asi

"THEIH VE HRIMHRIM ZONG HI AT'HA VE KO"

Putar pakhat nih hin fapa fangkhat te aneih i cu afapa nih cun nupi dawhngai hi anei ti si.A fapa te nupa cu heh tiah an i si ti si.

A PA: Ka fapa, zeiruangah hme na thinhan poh ahhin na nupi cu kha ti rumro cun na hro, na cer tawn tiah afapa cu a hei ti ti si.
FAPA: A ka elttelhmalh ve hme cu aw tiah a hrocer hau lo te hin um ve seh law....
A PA: Na nupi kha na pawngah a um peng ko. Dinte zong holh law athieh t'hiamt'hiam ko la tiah a Pa nih cun a hei ti.
FAPA: Ka hro hin ka biachim mi angaih hlei ah atheih deuh, cucun aral zawng ai ring deuh tiah a hei ti..
A PA: Ka fapa, nan nu kha na pawngah um peng ko hmanhsehlaw, na thin ahan khan na thinlung kha nan ni sinah a um ti lo i, hla tuk i um bantuk ah na ruah le asi khah, na nupi kha napawngah a um zungzal....
FAPA: Hrocer hau lo hin um ve tawn seh law, ka chimmi bia hi t'hate hna hin ngai ve tawn seh....
A PA: Ka fapa, hihi t'hate in van ngai hmanh, na hrocer ruangah khan na karlak i nan i dawtnak azual ter nemmam loh, nan lakah i ramlo nak thlaici na tuh tikha thei tiah a pa nih cun avun ti, aw KEY sang le hro le cer lo tein tangdor te le i ngaitlawm tein chim deuh law, a thinlung na tei deuh khawh deuh lai. Na hro ah khan na sik tel chih tinak asi, nupawl cu ttangnem mi an si bantuk in hro le cer tuk ding asi loh cu lo cun LUNG ZAWTNAK neih a olte ti si. A pa nih cun holhkam pangai tein chim cawnpiak law nannu thinlung zongah attuan deuh lai, cucun na biachim mi zong an ngaih piak deuh lai tiah a fapa cu nun avan chimh tisi...
      
THEIH DINGMI:
Curuangah nupi pasal anei cangmi hna hrangah siseh anei lai dingmi hna hrang zongah siseh nupi le hro le cer lo tein athinlung tei khawh i zuam hi at'ha lawng men silo in Bawipa duhning zawng zong asi fawn. A hrocer lei i nun chimh kan i timh ah cun kan karlak ah tthennak thlaicii kan tuh ti kha thei at'ha!!!!

KAN HERHMI TAKTAK (Luke: 10:28-42)

Hi vawlei cung i kan dam chung cantawite chungah hin kan herh kan bau mi relcawk lo tampi a um ko, kan nei ko, cupawl hna cu atlangpi in Rumnak, dawhnak, minthannak le nunnomhnak te hna pawl hi an si hna hi kan herh i kan duhtuk mi hna lak i ai telmi cu an si hna. Asinain kan herh mi taktak cu hi pawl hi an si kho hnga maw??? Kan herhmi taktak cu zei hla asi hnga?? Ai rawk kho lo mi, atlau kho tilo mi cu zei hi hla si tiah cun kan Bawipa JESUH nunneih hi arak si ko. Atheitu menmen silo in aneih i nun i i neih hi arak si ko. JESUH KHRIH nun aneitu nun bible chung in pahnih in van zoh hnik hna usih.

Martha Nunnak

Jesuh cu ahnungzultu pawl he cun khual an tluang hna culio ah cun MARTHA nih JESUH an khua lei panh in ara ti kha a hmuh tikah JESUH cu arak don i a inn ah a tlunter. Asinain Martha cu a nunnak hrangah riant'uan in a rak buai tuk ruangah JESUH cu a inn ah akaltak i a rian cu at'uan diam ai.                                                        

Unau tuni ah hin kan nunnak van i check tthan hna u sih, Thawngtthabia ngaih ding a um ti kan theih ko buhin kan rian ruangah kan ngai kho tawn loh. Cubantuk te cun Martha zongnih cun arak tuah bal ve, asinain Martha in i a um lioah JESUH nih cun Martha nang cu thiltampi ah na buai i lung rethei vansang in na um ati. Asinain na herh taktak mi cu pakhat lawng asi ati. Unau mah hi JESUH holhkam te hi tuni, tucaan kan hrangah dahkaw a chim vemi asi tihi kan thei tthan hna usih law tihi ka duh tuk hringhren. Kan herh taktak mi hi cu pakhat lawng asi. Martha nih JESUH cu atheih ko nain a herhmi mi taktak kha athei fiang lo. Unau le nau hna JESUH hi kan theih lawng hi aza loh, kan herhmi bik cu ziangzong vialte asizia kan theih fian hi aherh, atuchan na hnatheih le na mitnih hmuh ai do cuahmah mi hi vawilei cung khuahmun hnget lo mi vawlei cung na um chung mitthep kar te chungah hin na herh taktakmi na theihfian lo ah cun phengphelek khua na tlai hlan ah na herh taktak mi BAWIPA JESUH KHRIH nun neih hi i timh ve cang, na neih aherh tuk cang, acan a um lio ah phaisa lo in um hlah LAWNG INNKA an khar hnu na hrangah khua a mui canglai, apoituk tibak chim ding na nei sual lai loh.

Mary Nunnak 

Mary cu Martha Nau asi i an inn i JESUH ai tthumh tikah JESUH cu ka zeizong  vialte ti atheih fiang ruangah JESUH kehramah to in A bia cu ar ko in lungtho ngaiin angai. Unau JESUH kan zeizong vialte tikhotu ti hi kan theifian ah cun A thawngtthabia hi zei i rel lo in kan um lai lo tiah tiah ka ruah. Mary hi anunnak hrang rianttuan hau lo in a um ruangah silo in  aherh taktak mi JESUH atheihfian ruangah a rian vialte cu kaltak in Bawipa bia nung ngaih cu ai thim deuh ruangah asi deuh, a nun hi asunglawi tuk tiuh law, hibantuk nun neitu kan si hi Bawipa nih a kan duh kan nih zong.

Dawtmi u le nau hna Pathian thawngtthabia ngai manh lo tiangtiang in kan buai ve peng ko rih maw tuni tiang??? kan mah le kan nun cio kan van zoh tthan cio han usih. PATHIAN BIA ruanah kan rian zong kan tanngam hi aherh kan ngamh hi aherh ve tihi kan theih ve aherh tuk mi asi. Canttha a um lio ah hin ningzak lo tein Bartimai ban tuk in na herh taktak mi na neih khawh nak dingah ningzak loin David fapa ka zangfah tuah ti i a au bang khan kan nih zong nih canttha kan neih lio ah kan herh mi taktak ngah dingin ningzah ruat lo in au cio ve usih. Mary nih cun arian pawl cu atan ngam ruangah JESUH ke hramah hnangam tein a um ti kan hmuh, kan nih zong hnangam te i um kan duh asi ve ko ah cun JESUH lawnghi hnangam taktak le kan herh mi taktak asi hi kan theih fiang hi kan nun hi a hal i ahal mi asi ko, cu silo in na nunnak ah JEUSH hal lo in hi vawlei thil hi a hal sual maw???

Nanun nih aherh taktak mi thil na thei faing ve cang maw na hawl bal maw??

 Bawipa nih thlawchauh in pe ko seh.

"NU PHUN DANG DANG"

1. Rawlchumtu lawngih a t'ahnem mi an um.

2. A hnulei zoh lawngih t'ha an um.

3. I t'amh lawngih t'hahnem an um.

4. Bazar kai lawng thiam mi an um.

5. Dawrkaitu lawngi t'ha an um.

5. Hlasak lawng thiam an um.

6. Thiamtah lawng thiam an um.

7. Zoh men ding fangi t'ha an um.

8. Sayamah hrang lawngih t'ha an um.

9. Siizung Sayamah lawngi t'ha an um.

10.Nupi dingi t'ha taktak an um.

11.Fa le zohkhenh thiam taktak an um.

12. FB i Like pek huam taktak mi an um.

13. Mi poke hmang taktak an um.

14. Tlangval chonh biak thiam taktak an um.

15. Anka le vel thiam taktak an um.

16.Abiapi bik mi cu chungthu lengnal silo at'ha cem      ko.
17.Nangteh zeibantuk "NU" dah na si ve...???

PASTOR PAWL AN HNUNGTOLH NAK CHAN (REASON), PA(10)

Cat'ialtu Timber nih cun zumtu pawl nih kan i ralrin ding mi le kan theih ding mi, ahleice in Pastor pawl nih ahlei in kan theih ding mi a van t'ial mi hi kan i zoh i kan cawn dingah thilt'ha ngai mi asi. Nangteh na umnak Bu Pastor pawl phurrit petu maw na si, bawmtu t'ha dah na si, na umnak Bu Pastor nih atanglei bia pawl hi a hmuhton mi le atak in atuar cuahmah mi hna asi sual maw, zeitin dah Pastor pawl nih Pathian fialmi rian tlamtling tein zeitin dah an t'uan  chuah khawh lai ti ruahnak akan petu  dingah  American ramah thlakhat chungah Pastoe 1700 nak tam nih an riant'uannak in an i maknak chan pawl kan van zoh hnik hna lai... 

Theih dingmi : 

Thlatinte in pastor 1,700 renglo nih an riant'uan an mak ti si. kumkhat chungah Biakinn thar 4,000 tluk dinh thar asi i Biakinn 7000 tluk hrawng hi khar asi t'han ti asi fawn. Zeiraungah dah pastor pawl nih tuantein an riant'uan an mak nak chan?? zeiruangah hla Biakinn 7000 kum tinte in khar zungzal asi??  America ram i Baikinn 100,,000 tluk cu an thi cuahmah ko ti si, arauh hlanah atang mipawl zong cu khar an si te lai tiah (Thomas S. Rainer) zong nih  arak hmuh ning arak chim ve. Atanglei i kan hmuh ning bantuk tein abialtangpi kan khaikhawmnak pawl zohkhawh kan van i zuam lai. Hi thu le hla vialte hi pastor pawl nih an hmuhton mi vialte lak in lak i t'ialmi an si. An hmuhton mi pawl tete cu atanglei bantuk in pakhat hnu pakhat in van chim khawh kan van i zuam lai.

1.     Thanau nak (Discouragement).

Pastor t'uan cuahmah lio zong nih Pastor 100 ah 50 (50%) tluk hrawng hi cu an riant'uan hi sikho sehlaw cu an duhningah hi cun i mak hi an duh ko ti si. Sawiselnak le i nautatnak hi atamtuk hringhren ti si, i bomh le i lomh tihi a um hrimhrim loh ti si. Pastor pakhat in voi 15 sawiselnak tluk sawisel aton canah voikhat tluk hrawng hi lomh an tong tawn ti asi. Cuti cun voikaht hnih te cu lomhpi ve ko hna hmanhsehlaw arauh hlanah aziamral colh i asinain an thangchiatnak belte cu an thinlung chungah acam zungzal ko ti asi. Cuticun sawiselnak tom lakah cun menbers pawl zong cu khawmh an van huam tilo tikah cun khawmtu ding an van um tilo, tikha cun Biakinn zong cu a van lawng chingleng tikah Pastor pawl nih cun anmah tiangin an riant'uan nak in mak duhnak thinlung avan nei i cuticun an maktak tawn hna ti si.

PASTOR: Zeibantuk hmanh in in sawisel hna hmanhsehlaw, an in sawiselnak nak khan alet tampiin  na tuahmi kha attha deuh tihi na theih zungzal ding ah kan duh piak tiah duhnak sangbik he a van t'ial chap.

MIPI: Thlarau rawl an cawm cuahmahtu, na thlarau rawl na nun i an barh cuahmahtu tu thanau le ningzak in na tuah lai maw?? Na Pastor pa na bomh tikah midangpi na bomh hna ah ruat loin, Bawipa Pathian na dawtnak le na ttihzahnak na langhter mi khi asi deuh.

(2) An palh tawn(Failure)

100 ah 70 (70%) pastor pawl hi pastor an tuan an i thok nakin an t'uan hnu ah anmah le anmah hi an i thiam  loh ti asi, hlawhcham hna ah  an i ruat. Pastor dang, Bu dang pawl he hna an van taht'himh tikah tawn canah hna ah khin an beidawng a dong tawn ti asi.  

Theih dingmi:

PASTOR: Taht'himh nak nih a chuahpi t'heu tawn mi thil pahnih an um cucu:

(1)Midang nakin ka t'hadeuh tiah i phorhlawt nak 

(2) Asiloah  midang bantuk in ka hlawhtling ve loh, ka tling lo tiah mahlemah i zumhlo nak hi an si.

MIPI: Pastor pawl hi minung nih riant'uan pekmi an siloh. Pathian auhnak bantuk in Pathian riant'uan failmi an si. Pastor pakhat le pakhat taht'himh khawh  an siloh. Anmah le riant'uan cio Pathian nih a auhnak hna ai dang cio.  

3.Mahte in um (Loneliness)

100 ah 70 (70%) pastor pawl nih hin hawikom t'ha ngaingai tiah auh khawh mi hawikom neilo lawngte an si. Mi tampi nih cun pastor sinnah bomhnak an hal nain pastor pa hrangah hawikom t'ha tiding mi an um tawn loh. Pastor pawl zong cu minung  an si ve bantuk in harsatnak an nei cio ve. Cu an harsatnak pawl theihpitu dingah koppi rinchan mi hawikomh mi an nei tawn loh.

 Theih dingmi:

PASTOR: Zeibantuk minung hmanh tlamtling viarmi kan um lo bantuk in Pastor pawl zong an tling thlu ve loh. Cuticun kan tlinlo nak cio cu  zalong tein  member pawl sinah pholang ngam ding asi. Cuticun Bu lei i tuanvo neitu upa pawl nih  siseh lenglei in hawikom t'ha nih  siseh, JESUH Khrih ah unau bantuk in nun i cawnpiak ding asi.

MIPI: Pastor pawl sinah  sawiselnak le bawmnak lawng hawl loin pastor pa sinah  hnangamnak thazang apetu sihi kan tauh ding i a herhtuk hringhren mi  asi. 

4.     Fellonak (Moral Failure)

100 ah 33 (33%) pastor pawl nih nuhngak tlangval i pehtlaihnak ah an fel lo bia an chim fawn. Pastor pawl (nu le pa karlak bia) fel lonak cu zumtu menmen fel lonak nakin ahlei in chiatchuah tawn ti asi. Nu le pa sualnak hrial khawhnak  dingin lam pakhatkhat tuah a t'ha. A hran tein nu he siseh, pa he siseh (pastor nu hrangah, pa he) can hman lo ding in strong ngaiin a van cah chap fawn, nungak tlangval bantuk in i chawnh i biaktuk zong hi at'ha lo ngai mi asi fawn, sual khur chungi luhnak rap pakhat asi ti si, nuhngak asi lole tlangval (opposite sex) he i ton tikah nupi/pasal theihpi zungzal a t'ha. Computer ah siseh video ah siseh pastor le Pathian riant'uantu zumtu hrimhrim nih nu le pa sualnak hmanthlak, video pawl zoh hi thilt'ha cio lak  zongah thilt'ha lo cemmi sual khur luhnak olcem  mi thil asi ti asi. Computer zongah zoh t'ha lo mi hmanthlak pawl cu zohkhawh lo dingin tuah ding asi ti si.

 Theih dingmi:

PASTOR: Nu (opposite sex) he ahranpa tein tikcu le can hman ttilo ah attha.Kan nih Lairam ah an hman t'heu mi taksa i nam ter, i hmehter tibantuk zong khi hman loah a t'ha ti asi. Thlacam ding zongah ahranpa tein thlacam tlang lo hi thilt'ha tuk mi asi ti si. Ralring tein tik le cu can hi hman thiam at'ha tuk hringhren.

MIPI: Pastor cu minung  asi vebantuk in ahranpa tein  pastor pa he um tlan   lo a t'ha (pastor pa nih opposite agenda in). 

A DANG CU KAN VAN PEH T'HAN TE LAI-------