“TIHTAK THLAK TE IN TIH A HAU”

Mi pakhat nih hin vanramah arak leng i. Vanram tuallaiah a va cuahmah lio ahcun Jesuh he cun ruah lopi ahcun an i tong thut ai, Jesuh nih cun, “Unaupa. Ra tuah, lei i minung pawl khi kan hmuhsak tuah ngat lai” tiah aban cun a hruai i vawilei cu a hei zoh tik ahcun Pathianni(Sunday) cu arak si, mi tampi cu i khawm ding cun biak leiah an panh thliahmah lio hna cu a hei hmuh hna ti asi. Biakinn chung i a thil hmuhmi pawl cu a khuaruah hi a har tuk hringhran. Hi tihin maw Pathian hi kan rak thangṭhat vet awn minung pawl nih hin tiin poi ti ngai cun a ṭang ai cum ti asi.

@ Piano tumtu le awnmawi  tumtu pawl nih cun an awnmawi hmangin hla an hruai hna lio cu  a hmuh hna ti asi, asinain an awnmawi tummi thawng cu  ka thei kho hna lo.

@ Ai khawmmi pawl hla an ṭhupmap ko, asinain  ahlasak thawng zeihmanh ka thei kho hna lo, an hlasak thawng theih ding hi pakhat hmanh a um lo ti asi. 

@ Thawngṭhabia chimtu nih cun ṭhahnem ngaiin Pathian thawngṭha cu a aupi cuahmah lio zong a hei hmuh tikah a kaa angin a aw zeihmanh theih ding a um lo ti asi fawn.

@ Thla an cam i, asinain an thlacam thawng hi pakhat te hmanh theih ding a um lo ti asi.

A khuaruah a har tuk ahcun Jesuh sinah, “ Bawipa, zeiruangah dah an awnmawi tum mi pawl siseh, an hlasak thawng zeihmanh ka theih khawh lo, an thawngṭha chimmi le zeihmanh theih khawh asi lo?, ti  i a hal tik ahcun, JESUH nih cun zeitin dah a leh ti ahcun, “ Na theihkhawh lo nak chan cu, thinlung le tihtakthlak tel loin an thangṭhat lo ruangah asi khi” tiah tlangval pate sin ahcun a chimh. “Cucun,  thinlung  chung muril le tihtak thlak in  an thangṭhat ahcun na theih khawh hrimhrim hna lai tiah a van ti fawn. Cu bantuk i an tilo ruangah asi khi an thangṭhatnak  hlasaknak cu a nung kho lo i, an thlacamnak pawl zong cu anung kho lo, cun an thawngṭha chimh zong theih khawh an silo” . tiah Jesuh nih cun tlangval pate sinah a chimh ti asi.

Cuti asi ahcun, kan nih anung Pathian biatu ti  i, aa chaltu vialte nih kan biakmi kan Pathian hi pathian sawhsawh asilo ti cu fiangtuk  in a theitu kan si, asinain hikaah  hin kan hmuh khawh mi cu, Sunday tinte in Biakin pelh loin ai khawm zungzaltu pastor, khrihfa upa zong kan si ko hnga, asinain Pathian hna ah thei kho ding tiangin a phan kho lomi thangṭhatnak asi kho mi asi tihi kan theih apoi mawh tuk hringhran. Zeibantuk thangṭhatnak khi dah Bawipa theih khawh dingmi thangṭhat cu asi ti ahcun kan van chim cang bantuk khan, TIHTAK THLAK NGAI I THANGṬHATNAK lo cun kan rak thangṭhat nak menmen hi Bawipa hna ah a rak phan kho tawn lo tihi kan theih a herh tuk mi asi. Kan mah le pulpak cioah kan bia halnak ding i van tarlanh ka duh mi cu: Cu ti asi ahcun Pathian bia dingin kan i khawm tawn hi teh vanram khin an rak thei kho ve hnga maw?? Kan thlacam nak le kan thawngṭhabai chimnak pawl hi teh athawng theih ding a um ve hnga maw?? 

Pathian bia chim lo, vawlei lei thil hmanh ah kan duhmi le ngah kan duhmi lak ahcun heh tiah kan thazaang neih diklak hmanh in chuah kan i huam asi lo maw kha, cuti i, vawlei thil hmanh ah cuti fako i, tihtak thlak  chuah kan i huam ahcun anung Pathian kan biakmi hi a phung men i biatu kan si ahcun kan tifuh lai lo. Hiti  i a phung men i Bawipa kan thangṭhat ve sual asi ahcun vanram kan phak tikah Jesuh biaceihnak hmaiah nan nih kan thei hna lo, timi lak i ai tel dingmi kan si tihi kan theih cia a hau. Curuangah kan thangṭhatnak awle, kan tuahsermi pawl hi Bawipa theipi mi le a theihkhawh dingmi an si khawh nak hnga tihtak thlak te i kan tuah, kan ṭuan, kan biak a herh. Bawipa theih kahwhmi zumtu, thangṭhattu kan si cio khawh nak hnga Bawipa thlaw kan chuah piak ko seh. 

Matthaia 15:8 – ah van zoh hnik u sih,  “Hi mi hna nih hin an kaa lawngin an ka upat, sihmanhsehlaw an lungthin taktak cun an ka hlat nagingai, tiah Pathian nih a ti”. 

GREEK & HEBREW HOLH IN PATHIAN AW..!!!

*Voikhat cu, zarhpini zinglei i khomh ah hin  Sunday school Junior Deptment pawl nih cun Bible cang an byheard mite  cu pakhat te hmanh i palh lo tein thiam ngai le tluang zirziar te khin an van chim tikah cun an chairman panih hin hi tihin ai lomhtuk nak ah a vonlomh, a van (comment) hna. “'Nan thiamtuk hringhran, nan upat tik ahcun  kha na Bible cang byheart mi hmang khan Pathian aw nan theih te lai, Sermon ropi taktak chim nakah nan van herh tuk telai. Kei zong hi hi tluk hin ka upa ve cang, ka tar ve cang ko nain Greek le Hebrew holh in  Pathian aw hi ka thei ve rih hrimhrim lo, a chan cu Greek le Hebrew holh hi pakhat hmanh ka theih ve lo ruangah asi, Pathian nih cun kan theihcia mi pawl hmangin A van kan chonhzungzal tawnchuan” tiah avan lomhhna, thazang avan pek hna. A hman hi ka tituk ve kan thinlungah thil tampi a van ka ruahter. 

*Pastor upa ve ngai cang mi putar pakhat,  a biachim nung zungzal mi nih hin a chimmi ka thei peng mi pakhat cu zeidah asi ti ahcun, “Pathian bia hi kan thinlung chung i kan i byheard tam poh asi ahcun harsat nak tong hmanh usih law, Pathian aw hi kan thei zungzal khawh i, curuangah Bible cang byheart hramhram hi ka pesion hnu zongah ka pehzulh ṭhiamṭhiam” tiin a chim. Evangelist ropi minthang  Dr Billy Graham hi zei ruangah dah na biachim, na thawngṭha chim hi, anun zungzal khawh? tiah an hal, “ Ka taksa a theihnak dihlak hi Pathian bia in ka khah ter ruangah hin Pathian aw hi a thei in ka theih khawh zungzal” tiah aleh hna ti asi. 

*Johana 3:16 tel loin Bible cang byheart khawh mi zeizah dah kan neih ve tihi kan mah le pulpak cio in van i zoh hnik sih, a keimah tiangin hi bialeh nak ka hmuh tikah hin kan nunah tampi thazaang kai lak ve ṭhan. Nangteh Bible bung le cang zeizat dah nai byheart tiin van i hal sihlaw  buai fefe cu kan tam ṭheu lai dah tiah ka zumh. Bible cang a tam khawh chung i tam in nu le pa zong nih siseh, a biktak in fale hi an theih khawh chung le a tam khawh chungin byheart ter hi a ṭhatuk hringhren, ṭial chuak law, an ihnak pawng zongah tar law, an i thiarnak toilet chung zongah tar ko, an hmuh khawh dingin, an rel khawh dingin a remnak hmun tete ah tar khawh hi a ṭha.

   

*Pathian bia tello i  vawlei thil lawnglawngah a ṭhangcho mi an si ahcun an cawn lei zongah hlawhtling in lang hmanh hna sehlaw nehhnu ah anun hi a buai ṭheu tawn.Bible lenglam in Pathian aw theitawn tu pawl, cucu alng, cucu avan lang ṭhan,  hei ti bantuk  i  buaibuai tawnmi pawl khi an kalsual duh ngai tawn, a donghnak le bang ahcun an nun hi awlok chong vansangin an  buaipi tawn. Curuangah PATHIAN AW kan theihnak bik ding cu A Bible Thianghlim lak hin asi tihi thei ṭhan in Bible angaina tu sihi  i zuam ṭhan hna u sih.

BAWIPA NIH IN THLAWCHUAH KO SEH*********

RAM RUMCEM (LUXEMBOURG)

US khi ram rum ngai cu a si hrim ko, India le China zong hi vawlei cung chawlehnak ( economy ) lian cem lak i alang ban mi zong an si. Asinain  World Bank- nih ram rum pawl atarlanghnak ah hi ram pawl hi top 10-ah an lang pha lo ai.

World Bank nih  ram rum le nei a t'uatnak ning bantuk in mi pakhat tangka a t'uanhchuah mi lakin  asi i, Hiti i van t'uat ahcun minung tlawmnak nak an van nei. GDP per capita lakin t'uat ahcun  Luxembourg hi vawlei cungah ram rumcem asi. Hi ti i t'uat ahcun India hi vawlei cungah 163-nak lawng asi i, China hi 89 nak asi ve thung.

Luxembourg hi Eu­ropei  ram fate, city state bantuk te lek khi asi, mi ting (5,00000) hrawng lawng umnak asi. Minung pakhat tangka lakluh mizat hi kum khatah $111,162 tluk asi. India-ah hin minung pakhat tangka lakluh mizat hi $1498.87 a si i, China-ah hin $6807.43 a si ve thung. Luxembourg rumnak a chan bik cu banking le steel sector a si.

Nordic ram, Norway hi pahnihnak a si. Minung Tannga (5.15) hrawng an um i, GDP per capita cu $100,819 a si. An ram (economy)chawhlehnak hi India bantuk deuh hi asi, mixed economy a si ve. Public le Private sector a ahranpa tein a um hleiah cozah hranhran nih  petroleum le thil pawimawh dang a zohkhen fawn.

Arab ram hi , oil-ruant i rummi asi i, Qatar cu pathumnak ah a um i, mi pakhat tangka lakluh mi hi $93,352 a si, minung Tan (2.12) umnak ram asi. Asia lak in a  lang phan mi adang ram cu, China- nih a ukmi an si, Macao hi palinak ah a lang phan ve. Minung ting  (5.8) hrawng an um i, tourism le casino hi an larpi cem mi asi. GDP per capita cu $91,376 a si.

Switzerland hi paruknak ah a lang ve, service sector hi an innghahnak bik deuh cu asi. Australia cu pasarihnakah ah a um ve fawn, Denmark cu pariatnak ah a si i, Sweden hi  pakuanak ah a van lang ve fawn. Singapore hi pa 10-nak hmunah a van um ve.

Luxembourg hi Belgium, Germany le France nih  a karcheh mi ram a si i, Sq. km 2,586.4 lawng i a kaumi ramte asi. An ram bawicem cu Grand Duke a si i, cucu King tang deuh i ummi asi, asinain Duke nak cun tlawmpal tein avan sang deuh t'hiamt'hiam ve hoi. NATO member ram a si i,ralkap zong mi 900 hrawng cu a nei ve!! Sianginn ah  le newspaper caah  German hman a si, thil dang, chawlehnak ahcun  French an hmang ve thung. Tualchung holh pangai Luxembourgish timi an hmang ve t'han.

MINUNNAK TAMPI A CHANHTU AUSTRALIA PASAL T'HA (DON RITCHIE)

Mi 160 reng lo thihnak in a chanhtu Don Ritchie nun hi  a ropiin a ngaihsan umtuk hlei ah zohṭhimh a tlak ngai mi pasalṭha  asi fawn, phak tawk tein,tawite in a tuanbia hi ka van ṭialve hnik lai.... Don Ritchie hi June 9, 1926 ah khan Vaucluse Sydney, Australia-ah a rak chuak. War world II- lio ah khan Royal Australian Navy zongah arak ṭuan bal mi asi. Don Ritchie hi pa zaidam  le pa ngilnei takmi asi hi i, midang hrangah a pum ai pe ngai mi asi fawn. 

Kum 1964 ah khan Royal Australian Navy rianṭuannak in aidin i, mi tampi zeimawzet mah te thah (Suicide) aitim mi pawl nih an kal tawnnak hmun lungpang sang ngaimi, tipi kam ah cun a nupi fanau le he cun khua a sa mi asi. *Australia ram i hmunnuam ngai asi mi, Watsons Bay pawngah lungpang sang ngai mi, Gap-ah cun mi beidong pawl le nun beidong pawl cu cuka lungpang cung sang cun a zung tawn(suicide)  ti asi. Don Ritchie nih hin cucu a theih tikah, cu lungpang sang i thih duh i zuan ai tim tawn mi chanhchuah cu ai tim me a mission, a rianṭuan a target lian cem cu asi. A theih khawh chungin mi beidong pawl chanchuah rian cu a ṭuan tawn ti asi. " Voikhat cu tleirawl kum 19 mi hrawng hi cu lungpang sang cun zuan thlakding cun a par lei cu a hei pan hi a par ah cun a dir ti asi, daite khin thawng nei lo cun ka hei panh zialmal i, cu tleirawl pate cu ka chawnh i, asinain zeihmanh aka let lo".

A umnak pawl siseh zuanthlak ai timh chan pawl cu ka van hal chih, asinain a holh duh hlei cuang lo, a par lei  azim lei cu a hei panh deuhdeuh fawn, kan innah lakphak maw beer hna na ding duh maw? tiin ka sawm ṭhan i “Aih” ti khin bultan nawn khin a van ka leh, cuticun a mah lei cu tlawmpal tete cun ciomo te cun ka hei panh deuhdeuh ve, a ralrin lo lioah ka bawh hnawh i ka thlaih i, cuticun kan innah ka lawipi, cuticun lakphak hna ka dinpi, nazi cheu hrawng cu kan i kawm, bia ka ceihpi hnu ahcun a thinlung zong cu a van i thleng i, it hah duhnak thinlung a neih mi zong cu a van ṭhulh ti asi. Hi tleirawl hi kan inn pawngah aum colh i, ka tule pawl he lente an i celh tawn”  tiin Don Ritchie nih cun tihin a van chim.*Don Ritchie nih hint hah ai timmi pawl a chanchuah ning hna bik cu an hnung leiin thawngnei lo tein, daitein a pel hna i, ṭhenkhat pawl cu an zumhlo lio ah atlaih tawn hna, cuticun an innah akal pi tawn hna i, lakphak, ei le in ṭhate in arak zohkhenh hna hnuah tlamtling tein, felfai tein a cungcang thu hi a halt awn hna ti asi. Cun, bomhkhawh zawn aneih phawt ahcun bomh dingin kai ready zungzal tiin a chimh tawn fawn hna ti asi.

*Don Ritchie nih cun ," Na thinlungah bomh duhnak a um ahcun bom zungzal ve tawn hna. Biakam nem le zaidam te nih hin  thil a ti khawh  zia ka theih fiang cang a ti. Cun, chimtu si loin ngaitu si hi tam aṭhatzia ka theihfiang tuk cang tiah a ti fawn. Mi bawmtu kut a hlutzia fiangtuk in a ka theihter fawn. Ka timh bik mi cu i thah (suicide) an i timh nak a ruang le a chan fiangte i theih le cuhmun cun chanhchuah khawh cu kai timh mi le kai zuam bik mi cu asi tiah ati.  Ka phak khawh tawk tein fuihnak thu ka chimh tawn hna. Beidong men lo ding le hmailei (future) ceunak le lunglomh nak nih an rak don ve dakaw tihi ka chimh tam cem hna tiah ati. Nang zong silaw, thah aitim mi cu hmu ve law cu, na zoh liam menmen cu ka zum ve lem loh tiah a van ti fawn. Na thinlungah chanhduhnak thinglung na nei ve hrimhrim lai ti hi ka zumh. Cu bantuk cun na bomh ding cun na cawlcang ve hrim lai ti zong ka zumh tiah ati fawn. Hika hmunah hin mah le mah thah ai timmi mi tampi an ratawn. Hi hmun a um chung cu mah te ai that duhtu hi an um zungzal ko lai ka zumh” tiah achim chap fawn.

*Don Ritchie nih hin nunnak 160 leng chnhmanh in ai chim le a ngaingai teah cun a mah hi mi tangdor le miphawrhlawt hmang mi asilo tikah mah le mah i porh duhmi asilo tikah mi nunnak a chanhmi pawl hi hi lawng hin a chim cu asinain angaingai i a chanh mi hna zate hin a chung le chim ningah cun an dihlak in van rel ngai ah hin cun   mi 400-500 karlak hi cu an si ṭheu lai tiah an chim thung. Zeizat poh cu  va chanhchuak sehlaw, a ropiin a ngaihsan umtuk hrimrhim, hi bantuk zangfahnak nun in a khatmi le nun ahlut zia atheithiamtu, zohṭhim tlak mi kan neih hi. A chanchuah mi hna lak i  pakhat nih cun lomhnak biachim nakah  Angel cunglei in  niceu nih  a chunh ceu mi a tleu dawh ngai mi hmanthlakte cu a pek. Chu Angel hmanthlak teah  cun , 'Angel kan pawngah a um zungzal’ ti ai ṭial  ti asi.

*Don Ritchie nih hin a ralṭhat ruangah le midang nunnak tampi a chanh hna ruangah kum 2006 ah khan ' Medal of the Order of Australia' cawimawinak arak  dawngtu asi. Kum 2010 ah khan a nupi he  'Citizens of the Year' an don fawn. Kum 2011 ah khan 'Australia's Local Hero' cawimawinak ah arak dong fawn. Miralṭha, miteima, midang hrangah nun pumpe ngamtu le pasalṭha Don Ritchie cu kum 2012 ah khan kum 83 mi siin hi vawlei harsat nak le a khual tlawnnak hmun in zumhawk tlak tein zungzal hremnak hell mei hlipi kal dingmi thlarau tampi Bawipa sinah hruaiin a caan a hman hnuah  A hrang i a ṭuantawn mi a Pathian sinah hna ngam tein ai din ve. Australia hrangah zeitluk i minṭhatnak dah asi hlei ah zeitluk khindah an vai i uan lai zeitluk ropi le sunglawi,  zohchunh hi a va tlak hringhran dah.

SAHRANG

Bible Cang: (Biathlam 13:8)

“Vawlei cungi a um mi vialte hna nih amah cu an biak lai, sihmanhsehlaw vawlei ser hlan in nunnak cauk chung i an min ṭial asimi hna nih cun an bia lai lo, cu nunnak cauk cu thahmi Tuufa ta kha asi”.

Tulio ngai hi cu aw!!  Sahrang thu le hla chim  neuhneuh hi  a um he a kaih ngai ve ko tiah ka ruah, mah he hin ai zul deuh ruangah tlawmpal tein van zoh ve hnik usih sahrang timi he peh tlai in. Sahrang a vulhtu le a zohkhenhtu, abuaipi tu hrangah cun ṭihnung le hrang ngai tak cu an rak si hrim ko. Asiah sahrang cu zeidah asi? Zeidah kan theih lai tilei pang van chim kai tim lo, sahrang kan buaipi ning tu deuh tu  hi asi.  Kan mah le kan mah hi kan i ṭhih le, ṭihnung tuk hringhran mi asi tiin heh tiah kan vai i ṭhih hoi cu aw, a cheu le bang nih cun pumpelh khawhnak hnga tiin heh tiah kan mah theihnak le kan hmuh ve chun hin luatnak lam hlawl in aphar in kan  vai i phar ti uh sih law kan chimsual men lai lo dah tiah ka zumh, curuangah hi ti zawng hin van ruat  t'i u sih law a t'ha lai dah tiah ka ruah.

Sahrang hmai i kun ding pawl cu, Tuu Fano Nunnak Cauk chungah ai ṭialmi mi an si ti, Bible nih faingte in a kan chimh, rak ṭih i, ralring nawn i rak um,rak i timhtuah  zong khi asi lem lo,  Nunnak Cauk chungah ka min a cunga ve hnga maw ti deuh tu hi kan buainak ding deuh tu khi asi. UID, Obama care ti hrawngah khin chetlekhei tiin tong pa phurin rak phur duh lem hlah, zeitluk in va duh lo hmanh law, Nunnak Cauk chungah na min ṭial asilo i. A cuan ṭung lo ahcun  cuaithlai nak hmun an tling ṭhiamṭhiam lai lo ti hi thei ko.Cu vialte nak cun kan mah le pulpak cioah hin kan i chuahpi mi Sahrang tu hi khuaruahhar pi deuh u sih law, a fuh deuh hnga lo maw?? . A van phan ding cu a caan teah na duh si maw duh lo si maw avan phan  ṭhiamṭhiam te ko lai, thuh le relh khawh zong  asi hlei lai lo,  Nunnak Cauk chung i min ṭial lomi poh cu cuaithlai hmunah an tling kho lai lo, an buk kho hna lai lo tizong cu fiangte in A theihcia asi. Caan dongh ni  i, sahrang nak cun a tu i kan chungah, kan nunnak i, a ummi sahrang hi, buaipi  deuh ding dahaw asi, na ruat bal maw?? ṭha tein van  ruat hmanh!! kut le chalah chinchhiahnak  kan ti maw!!! Kan chung i  sahrang heh ti  i a cangvai mi hi hrang nawn in kan kut le ke taksa dangdangah aduh tharek i cawlcanghnak ah a hman chungah hin cun na kutah cu chinchiahnak cu a um tiah ruat ko.

Chuahsualnak thil ruahnak hlir i, na ruahnak na thluak an hman asi ahcun  na calah sahrang chinchiahnak napu ti nak asi ti kha thei ko. Chunglei sahrang nih a duhduh in an hrual khawh, an merhkhawh ahcun cu sahrang chinchiahnak cu na rakput chung diamcang tinak asi cu.!! Buaipi lo  ding deuhtu i hehle mangkheng in kan rak buaipi nak nun hi, ṭhangh a cu tuk zumtu u le nau kan zaten in. Nehhnu i a van phan dingmi cu na luatkhawh i, na chinchiahnak nai put cuahmah mi hlohter dingah JESUH KHRIH THISEN  chuak in arak um cang dakaw,Thlahtu thok in sahrang sal i behchih mi kan sinak  hmun in Tuu Fano thianghlim JESUH KHRIH nih cun A mah cauk chungah kan min a chuan khawh nak dingah KALVARY a van it him, cu a zumtu le ai nunpi mi poh nih cun sahrang hmai  ah  vakun loin Nunnak Cauk chungah kan min ai ṭial khawh nak ding caah arak si. KHAWMHTU nih kan hrang i a nun a kan pek piaknak  tuanbia dawh le a nungmi cu, a langtlang men in cuan ti hlah u sih, arak ram chungah lut a cu cang, lut u sih, i nunpi u sih, kan chung lei i ummi sahrang hi khua nei lomi khur chungah nitin te hin thla zungzal usih

Chu sahrang hmai ah kun ding le kun lo ding cu, Jesuh Khrih ah khin relfel diam in arak um thlu cang i, Jesuh Khrih  chung i, a ummi hna caah cun thiamlo canter hrimrhim a um tilo ruangah  sahrang cibaituk ding nak hmun in a tuthok in kan luat, kan him cang.... Tuu Fano Cauk hmangin  cibai buktu ding le buk lotu ding cu ṭhen viar an si cang. Nehhnu i  na filim khawh nak dingah atuah NUNNAK CAUK CU HAWN IN A UM....!!!! 

AMAH NIH ZEIZONG VIALTEAH A KAN TEHIH DIH (Johan 21:17)

Jesuh Khrih hnungzultu  lakah cun  Peter  kha minung leiah cun miralṭhacem tiah chimhkhawh mi asi, asinain ai palh tamcem mi lak zongah chimh khawh a si ṭhiamṭhiam laidah, Jesuh Khrih athih hlan ah khan cun a hnungzultu nih khan thil fiangte theihkhawh nak hi an rak nei taktak lo, achan cu an zulhmi bik Jesuh nih a auh chan, atidingmi atlam atlin rih lo ruangah asi. An theihnak in Jesuh cu an zulh i, a minung dawtnak in an Bawipa an dawt. Petera nih Jesuh Khrih hrangah athazang a thawhkhawh mi ve cu zeidah asi tiah cun  midang hnakhaw saathmok kha a va si fawn, minung sinak in Bawipa hnungzulh cu sau a deihloh, sau zulkkhawh a rak si hrimhrim lo..

Luka 22:34 ah cun " Jesuh nih a leh ve i, “Peter, tuzanah, amah cu ka hngal lo, tiah voithum tiang na ka tihlan thiang ar a khuang lai lo,” tiah ati. Jesuh Krih nih hin Peter hi a theih fiang tuk hrienghran dah, Peter nih cun amah munung theihnak i ai hngat mi asi ruangah hin hi bia hi a chimnak chan zong cu asi. Hi kan minung theihnak hrim hi cu , phatsan tawk lek asi tihi  fiangte in atharin kan theih a herh. Peter nih khan a theihnak zawnah khan Jesuh Khrih a phatsan kha atiding tak cu arak si ngai ko ziah tiah cun, amah minung theihnak men in Jesuh hnung a zulh caah a minung theihnak kha mualpho hmaisa a herh caah asi. Nang le kei zong hi kan theihnak nak men i Bawipa hnungzultu kan sinak hi cu pharsan tawklek arak si ti hi theih ṭhawn u sih. Bawipa  nih hi kan minung theih i A hnung kan zulh nak nun hi mualpho ter  hmaisat le ralter hmaisat hi a kan duh.

Johana 21:17 "Cun, Jesuh nih cun,  “John fapa Simon, na ka daw maw?” tiah a hal  ṭan hoi. Jesuh nih voithum tiang, na ka daw maw tiah a hal caah khan Peter cu a ngaih achia i, “Bawipa, nangmah nih  ZEIZONG VIALTE  NA HNGALH DIH, kan dawt cu na hngalh hen ko hme cu,” tiah ati. Hi bia ahhin Peter cu awlok chongin a um, "Hi hna nih an ka dawtnak hin nang nih na ka daw deuh maw”?  ti biahal nak voihnih a don tikah, “Asi, Bawipa kan dawt ti kha na hngal” tiin a rak leh lengmang tikah, a voithum nak ahcun a mah alehnak thengte hmangin a hal ṭhan tikah , cuka zawn te ahcun  Peter cu tawp, “BAWIPA  ZEIZONG VIALTE NA THEIH” ti avan hau cang ai!! A theihnak hmun in voithum a phatsan cang, tuzongah a mahtheihnak hmangin kan dawt ti bia a chimh ṭhan sihmanhsehlaw BAWIPA za atirih lo, a theihnak ahcun luhcilh in “Na ka daw maw?” tiah avan ti ṭhan cu teh!!! 

 Cuka hmun ahcun Peter nih cun zeihmanh theih arak neih lo ning le a rak theihnak men cun caansau lo chungte lawng arak deih zia kha  a van i hmu chuak ruangmang cu teh aw, cuhnu cun Bawipa tu hi zeizong vialte theitu  asi ti a van theihnak bak khan anun vialte cu thlenin a van um dih.  Kan theihnak zawn in kan Bawipa hnung kan zulh asi ahcun harsatnak kan cung i a van phantikah  kan ṭang kho lai lo, kan tlu zungzal ko lai, Peter bantuk in “BAWIPA ZEIZONG VIALTE NA THEIH DIH” ti i, Bawipa tunih a kan theihnak hi theihnak dingah kan hman hnu ahcun  kan nun cu tih danglam in  arak um zungzal cang lai.  Na theihnak le ka theihnak pawl hi cu kan hnukcah rual in  adihve ding men khi an si ko. Kan i lio zeihmanh kan theih lo lio caan zongah hman atlak lomi khi an si. Curuangah A mahnih a kan theihnak hi kan i dinhnak si kho sehlaw a va duhum hringhran dah..!! 

Peter, nu hmaiah hmanh i a phatsantu nih cun zeiruangah dah ka Bawipa thih ning bantuk thah nan ka timh kei cu ka Bawipa thihning bantukin thitlak zong ka si lo tiah a ti khawh??  Na theihnak aiin Bawipa theihnak in, an theihnak  tu kha  nanun hruaituah hmang law, cuka ahcun i din tuah, zungzal zungzal tiangin  an thlahthlam siang hrimhrim lai lo. A MAH NIH ZEIZONG VIALTE AH A KAN THEIH DIH. 

************Bawipa nih in thlawchuah ko seh************

HAMAS TAPUNGPAWL NIH ISRAEL PM BIACHIM MI AN HNAWL

Palestinian tapung pawl asi mi  Hamas pawl nih cun Israel Prime Minister Benjamin Netanyahu- nih cun  Gaza-ah a ummi pawl civil mi(tual chungmi) pawl sinah  Hamas- pawl umnak hmun cu zeitik caan pohah kahkhawh dinhmun i a um mi asi ruangah hi hmun lak in i thiarfilim dingah acahnak hna cu an pum duh lo ti asi. Netanyahu biacah cu ralchiat aw asi tiah ati.Pathianni ah khan biakhiahnak  tuah in, Hamas biapuangtu asi mi Sami Abu Zuhri nih cun, "Israel cu i donak tualzawlah a hlawhchham caah, tuah cun lamdang hmangin turhkhuanh akan tim tiah a chim. Asinain mipi pawl thinlung cu a theihna lai lo tiah achim chap fawn. 

Israel PM Netanyahu nih cun Pathianni ah khan Gaza- i  a ummi hrangah a nawl chuahmi hi a phuang chuak, "Gaza- i ummi cu, Hamas pawl nih  raldohnak hmun caah an hmantawn nak hmun inm i thiarfilim viar dingin thawng a thanh hna. Hi pawl hmun hi kan kah dingmi an si, tiah ati. A biachim in sau a rauh hlanah Israel pawl nih  Gaza nihchuah lei an tuknak hnaah nu le fate pathum an thi ti asi, hi hlanah hin nu hngakchia kum 1 mi le tleirawl kum 17 zong an rak thi cang tiah  Gaza health ministry thawngthanhtu, Ashraf al-Qudra nih cu a chim. 

Netanyahu nih cun Gaza-i an i donak cu a herh cencen in hi kan i donak hi kan kalpi a hau lai tiah a chim, "Operation Protective Edge hi kan i timh cemmi tihlawhtlin asi hlanah cun kan i donak hi kan pehpeng rih ko lai i, caan zong sau a duh rih lai, tiah a chimchap fawn. Hi rualah hin an pawngkam asi mi, Lebanon le Syria pawl cu anramri in zanlei i, Israel leiah rocket kahchuah asinak kongah a hrocer colh ve hna. Netanyahu nih cun, "A hopoh, Israel mipawl harsatnak tim i, do ai timtu poh cu ngahthiam khawh an silai lo" tiah a chim fawn. 

“THAWHT’HANNAK NI SUNGLAWI CU”

Jesuh Khrih thawh ṭhan hi zeibantuk ngai khin dah zumtu hrangah thil pawimawh asi hnga? A hmaisa in Biakamhlun thawk hin a faing tuk ngai. Mitthi pawl thlarau kalnak cu Judah miphun pawl nih an zumhnak ah cun  Leitang ah ti asi. Bawipa Jesuh Khrih zong kha athihbak khan  atlarau letangah a chuk ti kan hmuh, van peh in tang leiah van zoh rih usih.

 Seol timi hi kan Bible ah a lang tam ngai hihi Hebrew holh asi. Hades timi holhfang he hin thuhmun khat i chimmi  Greek tawng holh thung asi ve fawn. Mitthi pawl  thlarau umnak  hmun a si  i, Hell chimnak ah atak u ah cun a hman, seol cu pindan dang asi ti alang fawn. Sam caṭialtu nih cun “ Cu ti ka si cu mithi khuaah khan  na ka kaltak lai lo le  na dawtmi cu Khor Thuk chungah na ka chiahtak lai lo caah asi” (Sam 16:10)  tiah ati. David zong nih “Mithi khuaah umnak siam hmanh usih law, cukaah cun na rak um ṭhiamṭhiam” tiah ati. An thlarau  umkhawmnak hmun cu a rak si. Mirum pa le Lazar  cungcangah a fiangtuk hringhran, 'Abraham ṭangnuam chung' Upper seol an ti i, Abraham's Bosom' ti zongah an ti fawn. Zumtu  thiamcang thi mipawl thlarau umnak hmun cu a si. Pindan Pakhat a si  i, a cungnung deuh ah a um. Cuticun, thlarau khamh asilo mi umnak hmun Hellram cu Mirum pa umnak hmun Hell cu asi. (Deut 32:22) ah le (Sam 86:13) ah afaing i, Bible cang (Rifer) (cang dangdang)  atamtuk caah hi pahnih te lawng hi si ko seh law. 

JESUH KHRIH nih khan a thih hlan kan te khan arak chim chung cang fawn, 'Jonah nithum le zanthum ngapi pumchungah a um ah khan, minung fapa zong hi nithum le zanthum thotho leichungah a um ve lai '(Mt 12:41) a rak chim chung fawn,  hihi mithi umnak leitang asi mi Abraham's Bosom/ Upper seol timi tak cu asi. Mah cucu  Paradise an ti mi cu asi. Hika ah hin  Paul nih Ephesi khua mipawl sinah a chim ṭhan i, "A hung kai,” ti cu asullam cu zeidah asi?  A hmasa bikah, “ A rung ṭum,” tinak asi- cucu vawlei tangah khin a vung ṭum tinak asi” (Eph 4:9) tiah avan ti ve ṭhan.  Mitthi `khua' in a va kal i (Descent into Hades) "ti alang, cubia vialte cu arak theih cia ruangah Meisiah athawh ṭhannak lai ding kong kha achim mi cu asi. “A mah cu Mithi khuaah akal tak lo,a tisa cu thutnak a hmu lo,” tiah arak ti (Tirh 2:31). Apostal Creed ah kan hmuh bantuk in, "Mitthi khua cun ava kali ,  nithum niah mitthi lak cun avan tho ṭhan. Vanah a kai  i, mithi le minung  biaṭhen piak dingin a van chuk/ṭum ṭhan lai/ avan ra ṭhan lai. 

Cuticun Jesuh Khrih athih i a valuh nak Paradise, cuka hmun ah thawng thlak mi  thlarau hna sinah khan a va kal i  phung  a chim(1 Pet 3:19) ti asi. Jesuh athih ah khan thil khuaruahhar a phan  ti kan theih cio ko khah, “ Thlawn kha an i hung ; Pathian mi tampi arak thi cia mi tampi kha an tho than. Thlan khan an chuak i Jesuh cu thihnak in a thawh ṭhawn hnuah Khua Thianghlimah khan an lut i mi tampi nih an rak hmuh hna” (Mt 27:52,53) hika zawntak thil hi Seol Pindan cungnung timi  upper seol cu Vanah lakcho  in arak um.  Kha pindan kha lei chungah a um tilo i, Vanah cang tinak asi cu, Paradis cu i dinh chungnak si loin Vanram timi cu a si ko.. Apostol creed ah khan a nemhhnget, cuticun, mitthi cu an thih le cangka tein Hell ah si maw or Vanramah si maw an kal colh. Hi bungcang dangdang  ah hin alang fiang fawn, (Lamkaltu 7:56-60) le (Philipi 1:21-23) mirum pa le lazar lak in alang fiang tuk fawn (Luk 16:19-31), Soul Sleep, purgatory, limbo timi cu  a hnawl dih.

Athihnak le athawh ṭhan nak hi fiang tukin alang fawn ṭung i, van tho ṭhan lo le bang sehlaw cu kan thlarau cu Pathian hmaiah a dir kho hrimhrim lai lo. Mi vanduai cem zong kan si ṭheu laid ah tiah ka zumh. Thawhṭhannak umlo titu Saddusi pawl rauhnak cu  hi thihnak le thawhṭhannak i an hnawl diam ai Paula nih hika ah hin a van chim ṭhan, "Cun Khrih cu thihnak in thawhter asi lo ahcun kan nih cu chim awk zeihmanh kan nei hnga lo i, nan nih zong zumh zei hmanh nan ngei nga lo. Sihmanhsehlaw  biatak cu hihi asi, Khrih cu thihnak in thawhter asi i, cucu thihnak chung i aa hngilhmi han zong kha thawhter an si ve lai tinak aamahkhan asi(1 kor 15:12-20). A va sunglawi ve aw!! Tawih kho mi taksa phun in  aum  i, tawih kho tilo mi thlarau in thawhter asi ṭhawn. Zumtu pawl kan hrangah hin zeitluk lunglomhnak khi dah ava si aw, hi vawlei ah kan dawtmi kan hawi le rual hna le a laim cia mi kan dawtmi  han zong cu, THAWHṬHANNAK  NISUNGLAWI AH CUN avan tho viar ṭhan te lai  i, Kan rak thih manh asi zongah kan dawtmi rak kal hmaisa pawl nih cun van suikhuahlipi cun an rak hngah peng ko i, zeitikni ah maw cun kan zaten in kan i tong in kan hmu ṭhan te hna lai.

Kha  JESUHI THAWHṬHANNAK NISUNGLAWI kha hlan lio ah arak phan cang i, tu i kan hmabak THAWHṬHANNAK NISUNGLAWI hi cu a van rakthlak  hringhran lai dah!!  Mitthi pawl vialte cu Bawiṭhutdan hmaiah a hme, angan, alian, ate in, kan dir viarte lai i, rili pawl zong nih cun a chung i mithi vialte cu a van chuah hna lai  i, seol i hremnak atuarmi vialte zong an van chuak viar lai, mitin nih an thiltih ning cio in rel piak an si lai. Pasal le zong nih an dawttuk mi an nupi le zong dawtnak in i chimhpiak zong a ngah tilai lo, misual cu hrem an silai  i. Cubantuk hremnak meikhu cu zungzal in  cho lai  i, chun le zan dongh ni anei ti lai lo. Thihnak le mithikhua cu Hell ah paih asi cang lai. (Thup 20:11-14;thup 14:11)

Dawtmi zumtu u le nau hna, cu THAWHṬHANNAK NISUNGLAWI ahcun zeidah kan chim ve lai??? Hi Jesuh thawhṭhannak nih hin kan nunnak ah theitali rahṭha chuah hram seh....Mipi chimcawk lo ṭahnak he Hellram chungah an lut lai i, miding, mifel cu pawl cu kan PA ramah nibang kan ceu zungzal cang lai.

"OCTOPUS BANTUK IN RALKAP RALTHUAM"

Proceedings of the National Aca­demy of Sciences-ah, nikhat ni i chuak ahcun Octopus lak in thiamnak thildanglam neih i, cuthil hmang cun ralkap ralthuam cangkang (high standard) le t'ha ngaimi tuahkhawh nak dingah heh tiah an lehla cuahmah ko ti asi.Octopus nih hin danglamnak rio anei ti asi,cucu zeidah asi tiah cun a umnak hmun color(ZAWNG) bantuk in ataksa zawng hi ai thleng kho ti asi, hi ai thlen khawhnak hi heh tiah an lehla cuahmah ti asi, cu thil kalthlang cun ralkap ralthuam siamkhawh dingin hma an lak cuahmah lio ti asi.

An buaipi cuahmah mi hi Color-Changing Comouflage Tech a si. Researcher-tuahtu pawl nih cun thilpan ngaimi (flexible sheet) an tuahchuak i, cukaah cun  temperature-sensitive dye a um ti asi, light sensor hmang mi asi. Hi sheet an siam mi hin a pawngkam i thilzawng bantuk poh in a zawng ai thleng kho. Proceedings of the National Academy of Sciences Newspaper nih achimh ning ahcun  hi an thil buaipi cuahmah mi  hi an i ruah ning bantuk i an tuah khawh ahcun mah private hman ding zongah siseh, thilsiamnak hmun le ralkap lei tiang zongnih thilthatuk asi t'heu lai tiah zumh asi.

University of Houston le Uni­versity of Illinois pawl nih cun octopus leh squid pawl ai thlen danglam ning hi nasatak in an lehla, an cawng ti asi. An thil cawnak lak hmun in  flexible sheet an siam chuah cang i, hi sheet(thilpangte) hi a pawngkam zawng umning poh in ai thleng kho mi asi. Khawlum ning azirin ai thlak danglem kho i, acaan ah cun hmuh tlangkhawh zongah ai thleng kho ti asi fawn, a changin hmuhtlang khawh lomi ah a um kho fawn t'hiamt'hiam. Hihi  an tuahkhawh chin lengmang asiah cun ralkap ralthuam raldohnak ah thil t'angkai tuk mi asi t'heu lai tiah an zumh mi thil asi.

"THE VAMPIRE OF SACRAMENTO"(A TRUE STORY)

Richard Trenton Chase (1950 – 1980):

Hi tuanbia hi ataktak, ahman mi thil asi mi asi i,  phuahcop ih i ka van ṭial mi asi lo. Most evil serial killer titiang i an auh mi, Richard Trenton Chase hi American schizophrenic serial killer a si. Ni 30 chung karlak teah miparuk 'Sacramento , California' ah rapthlak tak a thah hna. A min phuahcop in "The Vampire Of Sacramento" tiah phuah piak arak si. A mithah mipawl  thisen a din tawn i, an satiang zawng a eitu asi,curungah hi min hi raksak mi asi. 

AHLAN A NUN:

Chase hi Santa Clara RAM, California ah May 23, 1950 khan arak chuak. Unau pahnih an si i, a naunu hi amah nak in kum 4 in a hngakchiah deuh mi asi. A tleirawl chuahka teah hin addict mi arak si ti i rak chim mi asi. zu le drugs phunphun (zu, marijuana le LSD) ahawipa David Mark Purdy he heh ti i rak tongtam mi an rak si. Anu le pa zong hi addict thotho an rak si, rem ni hi zeitik hmanh ah an nei bal lo i, an fale hmai hmuh dingin apa nih heh tiah anu hi a vuak tawn ti asi, voikhat le bang cu apa nih anu kutdong pakhat tete in a khiahpiak dih ti asi. Cu hnu arau hlan ah cun anu le pa hi an i ṭhen, anu nih hin afapa cu kum 10 mi asi lio te hin asilo zawngin heh tiah lam a hmuhsak i, tuah afial tawn tiin chim asi. A tlangval thawkka te hin Chase nih hin thinlung lei felnak cu ai ṭhanpi i, a lungtur hi cawl ding bantuk in a ruah tawn, a caanah cun athisenzam pawl hna cu minih an firpiak bantuk hna in a ruah tawn. 

Serthlum kengin a lu ah achiah i, cu nih cun a thluak ai dinhding mi kha vengin serthlum lak cun vitamin C a hipluh cu  a zumh azumhbantuk. A caan ahcun a luruh hna hi i ṭhen in, a dangdangah an i ṭhial tihna in a zumh tawn. Curuangah cun a lu a kolh i, aluhruh pawl cangh ning pawl kha hmuh khawh ai tim. Anu nih tur(poison) in thah a ka timh tiah airuah zungzal fawn, curuangah cun inn cu a chuahtak. A hawipa he inn an hlang i, hmunkhat ah khua an sa ti asi. A hawipa nih cun  zu le drugs phunphun arak tihtawn kha a van chimh i, cucun an inn hlannak pawngkam hrawng i taklawng in ai chawh tawn cu aduh lo ning kha a hawipa nih cun avan chimh, cutikah a hawipa nih inndangah i ṭhial dingin Chase cu atitikah a duhlo caah a hawipa tu nih cun a ṭhial tak. 

Amah te lawng a um tik ahcun chizawh le uico cu athlaih hna i a thah hna i cuticun an sa cu a hringin a ei tawn hna. An thisen zong cu a din fawn hna. Cuti i ati chan cu alungphu cawlding bantuk i a ruah tawn mi vengtu asi tiah aruah tawn. Kum 1975 ah khan Chase- cu zubui thisen, athisenzam chungah arak i chunh ruangah fakngaiin a zaw, thinlung lei siizungah chiah asi i, a damṭhat hlan cu cuka ah cun um peng rih dingin an Voikhat cu nurse duty pawl nih akamsir le a angki i thisen kaimi pawl cu an hmuh i, anih nih cun va raktlai in arak thah i a rak ei khi arak si, cuka thawk cun "Dracula" ti min hi put hram a van i thok. Asinain adamṭhat hnu deuhah cun khawtlang hrangah mihnoksak asi an zumh lo ruangah siizung cun an chuah ter. Voikhat cu achuah hnu ah hin caw arak thah i, bucket-in a thisen le athin aken lio cu an hmuh, asinain a cungah zeihmanh dan an tat lo. 

LAINAWN NAK:

Lai a nawn hmaisabik ṭum cu December 29, 1977 ah khan asi. Kum 51asi mi engineer Ambrose Griffin- cu annu he  an bazar tlugnlei hnu lei in, an inn hmaiah mithal in a khah hnu ah lodiam azam ti asi.

Griffin- athah ni in karhnih nak ahcun nu pakhat innah athli tein luh ai tim i, sihmanhsehlaw innka felfai tein a rak i khar ko nain, zeitim khin a lut kho ṭhiamṭhiam ti asi, an ihkhun le an hnipuan pawl cu azun azunhnawh hna i cuticun a chuahtak tak ṭhan ti asi. Police sinah Chase- nih achim ningah cun "innka khar lo cu arak ka wellcome tinak asi” tiah a ti hna.

January 23, 1978 ah khan avawi hnihnak cu avan thahṭhan hoi. 'Wallin' timi inn cu i hrenh loin ahmuh tikah, David wallin- nupi, kum 22 mi, thla 3 mi naupawi lio Teresa wallin- cu hnawmhlonh dingin lengah avan chuak i, cucu Chase- nih cun a vanthlaih colh i, 22 caliber pistol, Griffina kahnak i ahman tawn mi cun voihnih tiang akah cucun meithlamu pakhat nih cun arak iv en nak ban kharleiah cun a khen fawn, pakhat tu nih cun aluah a khen fawn. Cuticun atlu i, Chase- nih cun a va panh i athinhnaka zawnah cun ava kahchap. Teresa wallin- ruang cu roomah akalpi i coka ah a chiah mi anamte cu avalak riangmang i, duhtawk in a ihpi hnuah a duhtharek in asawisa ti asi. Aṭangtuh tangin a zai i, athisen a din, ahnuk kehlei kam hmur cu a tansak ṭhan i, alung le athin zong cu heh tiah nam cun a fih ṭhawn ti asi, cuhnu ah cun aril a chuah piak i, akal apahnih in  aphawrh piak i ahnu leiah a chiah ti si. A mithah nak hnuhnung cem hi Teresa wallin- athah niin nilinak January 27 asi. Mah hi ni ah hin arual in mi pali athah hna ti asi.

Hi zanah ṭhiamṭhiam ahhin kum 38 asi mi 'Evelyn Miroth-timi nu te innah a lut ṭhan i, a hawipa  Danny Meredith timi  alu ah akah i, a motor car tawh le  aphaisa bawm a firpiak. A hnu deuh ah roomah a lut ṭhan i, Evelyn Miroth-timi nu ai khawlh lioah cu akah ṭhan., hi rual hin afapah Jason Miroth, kum 6 mi cu akah chap fawn..

Evelyn Miroth- timi nu  hi taklawngin ihkhunah hmuh asi i, ahnun i police pawl an chim ningah cun “ai khawlh lio i kah asi hnuah , inkhunah a ihpi ta i, a baw cu a zei piak i, aril lengah a chuah. Cucun a hngawngah hmulo hrawng in a vih  i cucun a thisen cu a dawp ti asi. He zanthotho ah  hian Chase-nih cun  a palinak a athah mi Evelyn-timi nu i, a tupa kum 1 le thla 10 asi mi David- thah ding i a buaipi cuahmah lioah cun afapa  Jason nih lente aicelh pi tawn mi an inn pawng asimi hngakchia nute nih cun an inn i lente i celh dingin avan sawm tilo tik an innah cun a vakal i, an innka cu a va kingh. Cu thang cu Chase-nih cun avan theih, an tupa David- tu cu lodiam in ai zampi. David- ruak hi an hmu colh lo i, ahnu ah khin a umnak pawng hnawmbawm chungah cun a ei ban ataksa cu a hlonh ti asi. 

Asinain  Chase- hi ai ralring lotuk tiah a thiltuah mi pawl zong hi thup zong ai tim lem lo. A mithahnak kehneh siseh, kutneh siseh athah ning hna le atuahta ning hna in cuticun a chiahtak hna ti asi. Evelyn cungkhr le a hawipa thahnak i a hman mi meithal  ahman mi hi Griffin- a kahnak meithal le Teresa Willin- te  kahnak he khan an i lo viar tikah cun police hrangah cun hawl olte khi avan si fawn tiah cun rang tein avan tlaih khawh colh. 

A CAAN HNUHNUNG:

May ni 8, 1978 a van phak tikah cun, Richard Trenson Chase cu  Sacramento, California i miparuk lainawn ruangah thiamlo coter asi i,  thawnginn harcem "Gas Chamber"timi ah  a damchunga tang dingin  bia an khiah piak. A mizia ṭihnung le amithah ning pawl rakthlak rungah a thawngtlak pi a hawile zong nih an ṭih ti asi. A mah tein i that dingin a forh tawn ti asi. Cun December 26, 1980 ahcun a mithah mi pawl athisen a din tawn ruangah “The Vampire Of Sacramento" ti i, an theihlar mi Robert Trenton Chasec cu a thawngin tlaknak ihkhunah thi in char a si. Prison doctor pawl nih amah zohkhenhnak tiah an pek tawn mi sii, karkhat chung i eiding i an ti mi cu voikhat eiah  eiin 'overdose' in athi ti asi.

#Richard Trenton Chase- hi atuanbia hi tlamtling deuh in Documtary i tuah asi i, a zohduh tu hrangah cun "Richard Trenton Chase ; the Vampire of Sacramento (Documentary) " tiin "You Tube" zohkhawh in a um. # Serial movie lar 'CSI' ah "Justice Is Served" timi episode le Criminal Minds' a "Blood Hungry" timi episode kha hi lainawn nak cehchan in an tuah mi asi#. 

***(SYRIA TUALCHUNG BUAINAK RUANGAH MITHI 180,000 LENG AN SI CANG"

Syrian Observatory for Human Rights-nih Ningani i  report a chuah thar mi ahcun,kum 2011 March thla khan  Syria ram i tualchung buainak achuah ruangah mithi 180,000 leng an si cang ti asi.

Monitoring group nih hin buainak a chuah ruang i, mithi an i chinchiah mipawl hi 180,215 an tling cang tiah thawng an thanh. Hi mithi hna lak ahhin mi 58,805 hi cu civil (tualchung mi) mi an si i, hngakchia 9,428 le nu 6,036 an i tel ti asi. An cozah sinak thlak timtu tapung mi 49,699 zong thah an sifawn ti asi. An lakah hin  al-Qaida tapung i ai tel mi Al-Nusra Front le Islamic State member- pawl zong an i tel ve ti asi. 

Kum 2011, March thla thawk  khan cozah thlak aduhmi pawl nih hin sandahpiah haihawt an i thok i, ahramthawk teah cun tharum i tel loin boruak nuam tein rak kalpi asi tawn, asinain tapung thomi pawl cu ramhruaitu nawl ngeimi pawl nih tharum in an rak leh hna caah hi buainak hi avan cawhchuak thaimi asi ti asi. Buainak a chuah ruangah ah hin mi tampi an thih hleiah minung ting reng lo cu mah le nun humhim nak cio hawl in an zam, an vakvai ti asi. 

 http://www.vanglaini.org/khawvel/23622#sthash.iyViym8o.dpuf

SCIENTIST MINTHANG PATHIAN A UM TI ZUMTU PAWL”

Hi vawlei cungah hin mithiam scientist tawr le cheng an um ko hna culak i a cheu lebang nih cun Akan sersiamtu PATHIAN um a zumlo mi tampi an um, asinanin scientist tampi hna lakah PATHIAN  a um atitu ṭhenkhat pawl cungcang chimkhawh kan van i zuam lai. 

NICHOLAS COPEERNICUS (1473-1543): Copernicus hi Polish astronomer asi i, amah hi Pathian ti i fekngai le ralṭhangai in anun pitu asi. Planets pawl nih hin ni an helkual ti hi mathematics hmangin ahmu chuak hmaisa bik tu asi. Heti lio caan hi cun  lei le van thil cungcang tuahnakah hin kohhran(biaknak) zong thuk ngaiin an rak i telhtum ve. Hi caan a phanh hlan lebang ah khan cun kan vawlei tu hi ni le thlapa, arfi pawl nih khin an rak hel tawn tiin church(zumtu) nih khoh ngaiin an rak i tlaih zungzal tawn. Asinain hi zumhnak hi a hman lo ti hi, Copernicus nih hin mathematics hmangin a vantuak i a van hmuh chuah mi asi. Thilmak deuh asimi pakhat cu amah hi biaknak lei cu chimlo, minung sinak in mizalen ngai asi ruangah BU lei zawngzong in siseh Catholics le Protestant zongin an rak pompi vethlap.A thil hmuhchuah cungcang hi  lecture pe dingin  Europe ram chung i  University dangdang tiangin khual atlawng. Cun, kum 1533 ah khan Vatican ah Pope Clement VII zong nih khan a pawmpi thlap fawn. Amah hi kum 1497 ah khan Catholic kohhran(Bu) ah, Pathian rianṭuantu dingah ruat asi fawn. Kohhran lam lei zongin hi a thil hmuhchuah hi kan Bible he ai kalhnak a um lo ti zong an rak aupi fawn, tutiangin a tuanbia hi cawnin a um peng rih, a tuanbia hi cu hi vawlei a dongh hlan lo hi cu a cuang zungzal cang lai ti asi. Curuangah ah tuchun ni tiangin akan nih hmun kilkawi te ummi zongnih kan theihkhawh nak a rak si.

FRANCIS BOCON (1561-1627): A nih ve thung hi cu philosopher lar le hmingthang a si ve thung. A philosophy pawl hi ahman  maw hman lo (santatnak hmangin a zohfel viar hnu cikcek lawngah phuanchuah ci asi ve thung anih hmuh ve ning cu cutin asi ve. Amah zong hi Pathian a um ti i, hngerbur in ai tlaihtu asi ve fawn, (atheism) lam lei hi cu mi nih thil sining cang atheih fuh lo ruangah asi,, kal kal in heh tiah beilen hmanh hnasehlaw dongh ni anei lai  i, cutikahcun a kalkhawhnak cin lenglam ah cun Pathian nung hi a um taktak ti hi an hmuh chuah khawh lai ti i, a ruahning asi. Bacon nih hin  rianṭuan le thil ngaihtuah pawl hi ram le miphun hmasawn nak ah le Pathian kauhnak ding caah a hlan ti hi a chim zungzal.. Ani zong hi zeitik hmanah hi vawlei nih a min hi aphilh tilai lo. 

JOHANNES KEPLER (1571-1630): Kepler- ve thung hi cu mathematician le astronomer si kop a si i,  Laws of Planetary Motion tibantuk lei buaipi tu pawl hi asi  i, kan vawlei le kan planet dang pawl nih hin  ni hi an hel ti zong hi a chan lio ah khan arak thei diam cang i, cun, Newton a chuah hlanpi khan vawlei nih hin hipnak anei tizong kha a hlan kan tein arak chim diam cang ti asi. Amah hi Lutheran luhruh titian i an rak chimmi pa arak si ve fawn kan universe nih hin  Trinity he i pehtlaihnak a nei tihna hi arak chim tawn fawn. An chan lioah khan cun biaknak duhlo zawng i bia a chuah maw, an vorh sual ah cun zeibantuk scientific thiam le fim sihmanhsehlaw  (Bu) an cungah dan araktat tawn hna ti asi, zeibantuk id an an i tat cu chim asilo.Sinain, Kepler- hi cu zeitihmanh an ti ve lo ti asi, Culawng si loin Catholic Graz ah protestan professor dang pawl an chuahter viar lio hna anih cu Professor bantuk in a um an siansak bik ti asi. Thilmak deuh hi cu arak si ngai.

GALILEO GALILEI (1564-1642): Galileo ve thung hi chu Roman Catholic pawl he heh ti i ai kalh zungzal mi an si vet hung. Kan solar system cungcang, vawlei le planets nih ni an hel a ti  kum 1633 a chuah zong kha asinak tak ah cun proof nak tak tak arak neih lo ruang deuh ah asi ti asi. Cun, kha bia a chuah hlan kha Kepler-nih a rak chuah diam cang asi kha. A telescope hmuchuah minih khan a sinak tak ah cun kan vawlei nih ni a hel ti kha fiangte in arak  chimfiang fawn loh. Asinain, van tiṭhan ko usih law, amah hi Pathian hi a um hrimhrim ti i zumhnak nungn nei mi asi ve. Kha lio caan i, Pope kha a hawi hlun asi i, i theituk ko hna hmanhsehlaw Pope nih mipi vantlang sinah  vanlei thil cungcang a puanchuah tawnmi kha a kalh hrim ve i, a cungbia zong Pope nih hin a thlingthla zungzal ti asi. Dynamics lei cawnnak hi a uar deuh ti asi. Galileo nih hin ‘Bible le Pathianbia hi a palh kho hmrim lo’ a tiah ralṭha ngaiin arak dirpi ve ti . A thil hmuhchuah mi pawl zong Bible hmanter tu an si tiah a ruah fawn, Cun tuchun nitiang zongin a thu le hla pawl cawnin an um i, hi vawlei  scientist lar pawl lakah a min hi a van lang peng ve rih mi asi ve fawn.

RENE DESCARTES (1596-1650): ‘Father of modern philosophy’ ti tiangin an rak kawhmi arak si. French mathematician, scientist le philosopher Rene Descrates hi mi namen an rak si hrim loh. Amah hi zumhnak lei active ngai mi asi i, Roman Catholic a si, ahngkchiat lio te hin an chan lio i, philosophy um pawl hrimhrim hi ai daih bal loh ti asi hleiah biatka kong hi hmuhchuah ai timh cu asi. Pathian hi a um hrimhrim ti fiangte i proof khawh ai timh mi asi i, zei thil atuah poh ah Pathian hi a pakhat nak ah a chiah zungzal tu asi, scientific methodology van hmuchuaktu pakhat asi i, a caan tamcem hi cawnnak le Pathian biaknak ah a hmangtu asi.  Vawlei zeitik hmanhah a philhkhawh tilo dingmi scientist ropi lak ah a van hlangkai zungzal mi asi.

BLAISE PASCAL (1623-1662): Pascal zong hi Roman Catholic chungkhar lak in van ṭhanglian mi asi i, amah hi French mi mathematician, physicist, inventor, writer le theologian a si ve thung. Mathematics leiah cun projective geometry ah treatise pawl hna ṭial in probablity theory zong hi amah rak hmuhchuah mi arak si.Mechanical calculator pawl zong hi a rak hmuhchuak i, ‘principles of vacums’ le boruak(pingpalo) neknak cungcang pawl zong hi arak hmuhchuah mi arak si ṭhiamṭhiam. Kum 1654 ah khan i larna nal bantuk phunphai khi a hmuh i, cuticun Pathianbia cawnnak lam lei hi anih nih cun a buaipi ve thung.  Vawlei scientist ropi pawl lakah lang pha in athih hlan hi a biachim hnuhnung bik cu , “Pathian nih a kan kaltak bal” tihi asi.

ISAAC NEWTON (1642-1727): Vawlei cung scientist ummi lak ah mi ropibik lak ah alang ban kho ve mi Isaac Newton hi optics, mechanics le mathematics lamlei nana  naah hin cun kan theih larmi le mi ropi tak asi zia cu kan theih cio. Athil hmuhchuah hi atheuneu cu asihrim loh, khuaruahhar thil hi cu arak si ve ngai hrim.. A science buaipi lei hrimhrim ah hin  mathematics le number lei hi a biapi bikmi laimu cem asi tiah tiin anih cun a ruah.Mi tampi nih an theih lar lem lo mi cu amah hi zumhnak leiah mi serious ngai mi le Pathian ṭihzah ngai mi asi, science lei i, a thil ngaih pawimawh bik mi cu  mathematics le number lei zong hi  Pathian nih  Bible le history pawl minung pawl nih an theihthiam khawhnak hnga a kan pek tiin a ruah,  a biblical numerology lei zongah nasa ngaiin hma arak la tu asi. Amah hi orthodox ngai mi cu silohmanhsehlaw  thil zeizong theikhawh nak dingah hin Pathian a pawimawh cem tipawl hi asi ve, ‘Lei le van i a thilsiam dawhcem pawl le sunglawi cem pawl nih hin  Sersiamtu Pathian ropit zunglawi zia hi an rak  phuang chhuak ” tiah arak chim.

ROBERT BOYLE (1791-1867): Royal Society hmuchuaktu pawl lak i, amember hmaisa pawl lak asi mi Robert boyle ve thung hi cu ‘Boyle’s Law for Gases’ an timi a hmuchuaktu siin anih hi chemist a si ve thung . A nih ve thung hi cu Protestant asi i, zumhnak leah mi serious ngaimi pakhat asi hleiah a chawva lei in siseh atheihkhawh chungin Pathian ramhrangah ahlu in a pe tawntu asi hleiah ram dangdang i Thawngṭhabia chim nak dingah aneihchiah chaw le va ui loin ape tawntu zohṭhimhtlak asi fawn.Cutin, Biakamthar cauk hi  Irish le Turkish holh in alehnak tangka zong atumtu amah asi fawn. A chan lioah A theist nasa tak i rak dotu pasal ṭha arak si i, hi titian i Pathian rianṭuannak leiah arak ngai pawimawhtu arak asi. 

MICHAEL FARADAY (1791-1867): Michael Faraday zong hi a hming thei lo kan um lem lai lo dah tiah ka zumh. Amah hi soser fapa a si i,  kum zabi 19 nak i scientist ropi bik pawl lakah amin hi arak lang phan ve mi asi. Electricity le magnetism lei  i, arianṭuannak cun, vawilei  physics lei  dinhmun a danglam tertu mi ropi asi ve, cu nih cun tuchan kan nun tiangin adanlam tertu hi a sip eng ko rih. Anih zong hi Protestant peng pakhat, Biakamhlun lei vawngngai in akal pitu Sandemanians an ti mi lak i pakaht si ve in  Pathian ṭih mi le zumhnak lei i mi serious ngai mi pasal ṭha pakhat asi ve fawn.

GREGOR MENDEL (1822-1884): Mendel ve thung hi cu a sinak takah cun puithiam ‘monk’ an timi pakhat hi asi ve. Anih nih hin genetics lei  i,  mathematics foundation ‘Mendelianism’ an hei tiko le, mah hi hi avan hmuhchuak mi cu asi.  Charles Darwin nih  ‘Origin of Species’ a  van phochuah hlan kum liam diam cangmi kum 1856 ah khan hi cungcangah hin research ṭhalak arak tuah diam cang mi asi. Kum 1868 ah a umnak Monastery ah Abbot hrangah hlan asi  i, amah hi science le religion ( sakhuanak)  kal hran ter timtu ‘The X-Club’ an timi pawl hmalak nak aṭawmpitu si loin science le religion( sakhuanak) hi an i pehtlai ti a ṭangmi pawl ci hi asi. Anih zong hi zeizong vialte nak in Pathian pakhatnak a chia zungzaltu zohṭhimh tlak pasal ṭha asi. 

WILLIAM THOMSON KELVIN (1824-1907): Lord Kelvin ve thung hi cu British khua le ti siin, tulai physics van dincho nak dingah hmai a latu mi hmaisa, Albert Einstein te le Isaac Newton lepawl he lamtual khat i a lengtlang mi ti i, an ruahmi hna mithiam minthang pawl an si hna an nih pawl hi. Europe i University phun phun  lak in degree phunphun alatu zong asi fawn.Amah hi Kristian miṭha ngai mi siin a chan lio ah minaran pawl nak hmanh in aletin phun le hnam ṭanhtu asi hlei ah Pathian ṭihzahtu kho ngaitu arak si ve fawn. Encyclopedia Britannica tiangin ‘physics lei i  hmaihruaitu, kum zabi 19 nak scientist ropi, kum zabi 20 nak i, scientist pawl hrangah lam sialtu ,’ titian in an chim tawn mi kha arak si.

MAX PLANCK (1858-1947): Quantum theory, atoms le sub-atoms vawlei nih a theihphah nak van hmu chuaktu Max Planck nih hin physics leiah cun sulhnu cu namen loin a nei ve. Cuti lio ah cun amah hi Kristian/zumtu ṭha zohchunh tlak le phun le hnam lei mi mihoiher kau ngaimi pasal ṭha pakhat asi ve. Kum 1937 lio i a lecture ‘Religion and Naturwissenschaft,’ tile bangah khan cun “Pathian hi hmun tinah a um i, A thiltihkhawhnak zeizong vialte hi a luahkhat viar” tiin ralṭha ngaiin rak tlangau pitu asi. Amah hi Pathian a sinak pathum; ‘Zeizong  vialte ti kho , Zeizong vialte theitu le Khawika hmun poh zong i um, ti zumhnak fek ngai  i ai thlaihtu asi hleiah Atheist pawl  dodaltu asi fawn,  kum 1920 khan ‘church-warden’ asi  i, hi rian hi athihhni tiangin hlawhtling le zohchunh tlak tein aṭuantu asi ve.

ALBERT EINSTEIN (1879-1955): Einstein min van rel lecangka tein  mithlam i a van lang hngal colh mi cu  chu E=mc2 hi (pungteni) hi asi top hee!!! Nan van thei cio ṭheu lai dah tiah ka zumh. Science hrang i  a contribution mi cu chim tam ho loin a tlangpi, atam u nih cun kan theih vio ṭheu lai dah, anih tluk i vawlei nih science leiah amin an theih  mi le lar hi, an um lem ti laid ah tiah ka zumh. Biaknak a ṭhnen ning hi chimthiam a har ngai, a cuti lio ah cun Atheist bantuk i, midang nih an rak chimtawn mi hi cu heh tiah ai pheh vet awn ti asi. Encyclopedia Britannica nih a bia le hla a ṭial ningah Einstein- hi thil siam vialte lak in Pathian hi ai phuang tawn mi asi ti i, zumtu asi tiin a rak chim. Asinain anihnih hin cun Pathian nih zeibantuk thinlung puin dah  asersiam i, zeitibantuk thengte in dah a siam tihi ka theihduh cemmi asi tiah achim tawn. Amah hi thil hrimhrim siamtu a um ti i, zumtu  ‘creationist’ a si i,Biaknak taktak fumfe nei lohmanh sehlaw  arak chim tawn mi cu, “Biaknak tel lo science cu a ke a bai i, science telo biaknak zong cu a mit acaw ve fawn” tiah arak chim tawn mi asi. 

Mi thenkhat pawl nih thiefiang lem lo hin olthadak in ‘Scientist pawl nih cun Pathian  um an zum ve lo...’  tihna in an chim tawn nain, hibantuk pawl scientist ropi taktak hi vawlei i um ching i, amin a cuai tilo dingmi pawl kan van chimmi pawl nih hin Pathian a um tihi an zumhtuk lehlam, zeibantuk in zumh awktlak asi ti lebang cu kan nak hmanh in a rak thei deuhtu an silehlam. An zunh men lawng men si loin  an chan lio i, mi narannak in Pathian a um tihi an rak zumh hlei ah an mah deuh tuhi biaknak le ah ṭhangngai in arak kalpitu hi an rak si deuh tihi kan theih a ṭha. Scientist pawl lak zongah tampi cu Pathian a um  lo titu le biaknak lei zong ngaihsak lem lo zeimawzet cu an um ko lai ti cu theih ci aasi ko nain hi kan van chimmi pawl nih hin cun Pathian um tihi an zumh i, an mah zong Pathian dunhmun sang taktak ah a cawisan tihi  ka hmun ning asi ve. Kan Pathian zeizong vialte ti khotu Amahah zumhnak a ngat pawl hi a cawisan vet awn hna tihi kan theih ṭhan ding zongah kan van duh ngai fawn hoi. A zeihmanh hlan i a ‘Pathian um ka zum lo..cuti..kha ti..,’ rak ti ve ringawt hi cu a um maw um lo ti kan test khawh han asi lemlo ahcun mumal neilo i rak au khuan hi a ṭa lem lo tiah ka ruah. Cuti asi lioah cun Pathian i a duhduh ningin rorel tawn caah, Amah zumtu pawl,  hi vawlei ah  acawisan viar hna lai ti lei zawng cun ka van chimduhnak cu a si ruam lo, asinain  thil pakhat a pawimawh ngaimi kan theih ding mi cu, A mah fekte i ai tlaih i, a zumtu pawl le a nawl angaitu pawl cu an thihhnu ah an thlarau hrangah zungzal nunnak, zungzal Vanram i hmun akan tuahpiak i, cuti lio ah cun, A mah zumduh lo i, a nawl ngai duh lomi hrangah cun Hell a tuahpiak hna i, cu hmun pakhatkhat kal ding cun kan mah duhthlan nak ah ai hngat ti hi kan theih zungzal dingah a ṭha mi asi fawn.....

“Bawipa ṭih hi fim hramthawk nak asi”  Sam 111:10/Phungthlukbia 1:7

Note: A remrem in website ta  siseh, hmun dangdang ta aremcan ningin  ka van leh mi an si.

SAL TANNAK LAK I HRUAICHUAK TU (MISSIONARY ROPI GRENFELL)

A hmanthlak ka van tarmi hi George Grenfell cu asi. Kum 100 hrawg liam cangmi ah khan, Africa ram, Congo i ummi khawte pakhat ah hin nu hngakchia pahnih hi cuka ah cun khua an rak sa. Di inn nawnte ah hin cucu tecun khua cu an sa. Cu ka ahcun Pathian lei nak hmanh in Doih (witchcraft) le thlarau lei thil (nature spirit: eg: Ti siseh, ni siseh, van siseh,...etc..) cupawl bia cun khuasa mi an rak si.Inn ah cun an nu changtuah mi an i manh caan pohah  heh tiah an theih khawh chungin chantuah cun an mah tawkte in an buaituk vet awn. Cuti i an nu rianṭuan an bomhkhawh hnu cun an umnak pawngkam i ummi tipi kamah cun ṭhuin, cu tipi i khualtlawng chukcho mipi pawl cu nuam tingai cun,  cuan in an caan cu an hmang tawn. 

*Cuti i  thin hnangam ngaiin, an um lioah cun  nikhat cu thil duhum lo ngai mi pakhat an cungah a van phan . Cucu an khua pawng i khua pasal ṭha pawl cu an ralpawl nih cun an khua an van doh hna i, ceilak an thahna hna hleiah nupawl le hngakchia pawl zong cu an thlaih chap hna ti asi. Cu an tlaihmi hna lakah cun an fanu te pahnih cu an rak i telve. Cuticun ralpawl nih cun an khua leiah an i tlunpi hna i, an Bawi(chief) sinah cun “SAL” hrangah an zuar hna. Cu hngakchia pahnih te cu thinpang lung rethei in an khat, ziah tiah cun nasa ngai i an pu le pawl rianṭuan piak ding an si. Cuti i an ṭuan lo ahcun afahkhawh chungin hrem ding khi an si fawn. Cuticun a hohmanh ngaihsaktu neilo te cun cuti te cun an pahnih tein harsa tuar in chunni an van hmang.

*Asinain zeitik lai caan zong i, dawttu an theih loin an rak nei, cucu lei le van siamtu Pathian asi. An tlaih hna niin  arauh hlanah cun Pathian nih an mah hruaichuak dingin mi pakhat a fial. A min cu George Grenfell a si , England ram in Thawngṭhabia chim dingin  Congo ramah a van kal. Tipi lak ahcun heh tiah khual tlawngin hmunkip ah a vak atawi ti asi. Cu akhual tlawnnak lawng min cu “PEACE” ti asi.A dongh nak ah cun BAWIPA nih, A mah aherh taktak tu sinah cun afial hna. Nikhat cu, hngakchia nute pahnih an thlaihnak hna khuaah cun  ahruai hna i, an Bawipa(chief) nih cun hngakchia pahnih cu Grenfell- hmai ah cun an van hruai hna, a van zoh hnaah cun azang hi a fak tuk hringhren hna. Sal hrangah si loin an luatnak ding caah amah nih cun an pu misual le  mi lungkhong mi lak cun an unau te cun a cawk hna ti asi.Cuti i, Grenfell- nih a van cawk hna cu an unau cun an i lawmtuk hringhran, asinain athlite cun thinphan le ṭihnak in an khat thotho. Zeiruangah dah hi ti zongzai tangka tampi dih in a kan tlanhnak chan hi asi hnga?? ti cu a lehnak theihkhawh si ṭung lomi biahalnak sepsep ti i, a thlite i an i halmi cu asi. Asinain an pu ṭihnung le misual kutchung in an luat khawh an zumh ruangah le a thlite in ṭih ngai bute  cun Grenfell- lawng cungah cun an ṭhuthmun te cu an van i remh i, khawika leiah dah kan kal lai tizong cu thei hlei lo cun, an hna khi a ngam tuk hrimrhim tuk manh cang ti asi cuvial hmanh ah cun.

 *Asinain lawng i an i thawh hnu arauhhlan ah khin thil ṭihnung dang avan phan ṭhan hoi ai!!! Grenfell nih cun,  pasalṭha rual hriamhrei keng, lawng in a rami an lam lei i a rami cu a van hmuh ṭan hna. An lawng he a van i naih deuh hnuah cun a ṭhen cu lawng lengah an chuak i, lawngte an  i zah i, an kutin an i kenmi feizum ngai mi cun  Grenfell-lawng cu an van khawh len cang, Grenfell-a nih cun dinhmun ṭha lo ṭihnung ah kan um ti a theihtik ahcun Pathain sinah venhimnak  le fimnak  halin thla cu avan cam cuahmah. Mah cu lioah cun hngakchianu pakhat cu a van rak i, heh tiah aban cu a hawi. Cutikah cun Grenfell nih cun zeithil cangdah um?? tiah cun avan hal colh ve. "Khi an lakah ka unaupa ai tel ve!” tiin ṭap pah cung cun a van chimh, “kan khuami pawl an si khi” tiah a van nolh ṭhan.

*A unaunu nih cun cubia a van theih cun an pahnih cun heh tiah an van au. Cuticun khat lei ral cun an khua pasal ṭha heh tiah cun an van au chap ve fawn. Cuti khat talei veve i an i au khuanh nak cun an aw an i thei kho lo veve hoi. Cukaah cun  Pathian- nih  Grenfell- cu ruahnak ṭha avan pek i,  alawng mawngtu sinah cun  lawng (laifarii) (whistle) cu tum dingin a van ti i, cu laifari thawng cu an theih bal lo ruangah mak tingai cun khuaruahhar ngaiin cun dai ṭhipṭhiap cun an van um ti asi. " Na unaupa cu van au ṭhan” tiah Grenfell- nih cun hngakchia nute cu dinte khin a van ti ṭhan. Cuticun a van auh ṭhan hna tikah cun, a unaupa zongnih cun daite um loin a van auh ve ṭhan hna, cutikah cun a unaupa le pawl nih lawng fate an van i zah i, an unau lei panh cun an van rat tiah cun a unau an si ti cu fiang tein a van theih khawh hna. Cuhnu cun a unaupa nih cun a hawi le lei hoiin hi panih hin ka nau le saltannak lak in hruaichuaktu asi tiah a hei chimh hna. Thil umti ning an van theih tikah cun an ral maw an timi kha, an ral si loin, an hawiṭha asizia kha an van theih ve tiah cun an hriamhrei cu tangah an chiah hnuah GRENFELL le alawng mawngtu pa cu an khua leiah an i tlunpi hna i an sunloih hna ti asi. 

*Citicun Grenfell- nih JESUH KHRIH a kan khamhtu tuanbia pawl hna cu a chimh hna i lungtho ngai cun an ngaih puak ti asi. “JESUH KHRIH” cu akan khawmhtu Bawi le sualnak lak in a kan khamhtu, zalennak akan petu asi zia, curuangh i A mah zumtu kan si ding zia le A hnung kan zulh asiah cun Pathian faah arak kan pom lai i, hi vawlei sualnak le ṭihnung phunzakip lak in a kan khamhtu le a kan veng zungzal lai ti pawl siseh, kan thihhnu ah zungzal nunnak kan neih ding pawl siseh, kut i sak lomi vansui khawpi ah cun a fale pawl cu thih le zawtnak, ṭahnak umti loin zungzal in A mah thangṭhat in kan leng zungzal cang lai, ti pawl hna cu a chimh cawn piak hna.

*A donghnak ah cun an dihlak cun zungzal kan saltannak hmun i a kan khamhtu “ JESUH KHRIH”  hnungzultu si dingin Bawipa hmaiah an nunnak cu an i hlan ti asi. Hngakchia nu pahnih te kha salah tangin harsa ngaiin an khuasa i, sihmanhsehlaw an tuarnak lak khan Bawipa nih A mah an theihkhawh nak hnga A sal GRENFELL hmang cun Bawipa nih a van hruai chuah hna. Kan nih zong hi Setan nih kan nun ah harsat a phunphun chum a vanzam ter vet awn, asal ah a kan tlah tawn,  he tiah sawisak in kan um tawn, lung rethei in caan kan hmang tawn, asinain Pathian fapa Bawi  Jesuh Khrih hmang cun hruai chuah kan si ve,, A VA SUNGLAWI VE AW!!! Amen

*kan mah le nun cio i zoh ṭhannak ah hmang hna u sih*

# Based on the story "A Different Kind of Hunt," in Bare, Beautiful Feet, A collection of missionary stories#

" I RATHER HAVE JESUS " ( JESUH NEIH KA DUH DEUH)

“JESUH neih ka duh deuh” timi CHRISTIAN hlalar cem mi lak i ai telmi arak si hleiah hi arak um chan le an rak phuah chan bia le hla hi na rak thei bal ve maw, na rak ruat ve celngel bal maw?? A phuahtu cu  hi ka van tarmi hmanthlak Rhea F. Ross Miller cu asi.   Ithaca, New York in meng  (8) tluk hla, Brooktondale khuaah Grampa Ross ti i, an auh tawn mi  Martin  leh Bertha Ross nupa nih cun fanu Rhea F. Miller cu an neih i, an fa neih chun fanu fangkhat te asi. Rhea  pa ‘Grampa Ross’ cu zu suaimi(addict) asi. Zumhnak lei le bangah cun azei hmanh  chim ding khi  a um lo, asinain a dawttu anih belte cu zumhnak zohchunh tlak zumhnak fek anei mi asi. A nu thlacamnak le a zumhnak ruangah a sunglawi tukmi leh an van dong,an mang hmanhah an ruahbanh bal lo mi a pasal zu (addict) cu mang lam bantuk in zusal lak cun a van chuak diam ai!! Cuticun  Pathian rianṭuannak leiah  lut in Martin- cu caan tawkfang hnu  cun an khua Baptist Kohhranah Pastor aṭuan. Baptist ah  an chungkhar in an lut, an chungkhar member-ah hin Howard Vassar Miller- a awm ve i, kum16 mi a siin an sinah um in a ṭhanglian mi asi.

Colgate University in Boih alak ( graduate ) hnu ah,  Rhe F. Miller he cun an van i nei.

Kum 1922 ah Rhea- nih cun a kum 28 nak a hman cuahmah lio asi, ṭumkhat cu zanleiah aleng chuak i, a rauhnak heh tiah a ruahnak ka le kipah avak kawi ti si, ruah lopi i a panih zusal in a van chuah ning pawl le a testimony sunglawi tukmi pawl “ in le lo, chaw le va zong nih a cawk khawh mi vialte sunglawi bik” ati mi pawl  tangka le sui le ngun nak hmanh in  JESUH NEIH HI KA DUH BIK” atimi  nih cun athar in a nunah a van i phuang ṭhan tikah cun,  Hi hla lartuk mi “ JESUH NEIH KA DUH BIK” ti hla hi a van phuak chuah mi asi.

“I’d rather have Jesus than silver or GOD;

 I’d rather be His than have riches untold;

 I’d rather have Jesus than houses or land;

 I’d rather be led His nail-pierced hand”

Hi vawlei rothil chawva vialte, nungak dawhdawh pawl si maw, rumnak, inn le lo ṭha neih hmasat  hi a va nuam lai ve aw!! Cu hnuah cun zumhtla tak in Bawipa rian ka ṭuan lai I, thlarau tlau zong tampiin a sinah hruai khawh kai zuam lai, thawhlawm ah siseh athawh tamtam ka van si lai  i, thawngṭha chimtu ṭha chuah khawhnak lam a van i hawng ko  hnga lo maw?? Asinain amah JESUH KHRIH a hmu faingtu nih cun hi vawlei thil aziam mei ding mi thil lakah hin an i hngat ballo zeitik hmanh ah ai rawk kho ti lomi le rungrul le cerik nih a ei khawh ti lomi JESUH KHRIH hi an nunnak ah an rak it him hmaisa i, “JESUH KHRIH NEIH KA DUH DEUH ROTHIIL NAK IN” tiin an nitin nun hram an rak i thok zungzal tawn hi arak si. Jesuh Khrih duhzawng i nun, Rome ralkap pawl nih an khenhnak thir i tlaih i, A lamhruainak i kan um khawh nak, “LAM” hi an zalam ding asi tihi an philh bal lo.

Kum 1939 ah khan  Idaho, Northwest Nazarene College ah Dean of Religion in a rak um.  December 28, 1948 ah a nupi le fale pawl kal takin a van Pathian sinah ai din. Piano tum thiam ngai Rhea- nih cun  a pasasl thih hnu cun piano tum cawnpiaktu in a khausa  ve noknok i, Pathian rianṭuan pakhat asi tiin serious ngaiin a thilti miah cun a theih khawh tawkte in cun ai zuam ve. Asinain Pastor fale tu cu  “ an bu ah an hman ṭangkai khawhnak ah” tiin alak in a cawn piak tawn hna. Cuhnu cun  Rhea-  nih cun  Pakinson zawtnak (taksa hoiher lei i harsatnak  pe kho, thluk le thisenzam lei i zawtnak) cu a van nei  thok i, cu zawtnak cun a ban kehlei cawlcangh nak a van dongh ngai cang, piano tum zong cu i dinh hau tiangin a van um. Kum 1966 ah khan hi vawlei thil  vialte an i dawhnak le an sunlawinak vialte  le thil sunglawi  vialte nak in ait him deuh mi a khamhtu Bawipa Jesuh sinah zungzal in hi vawlei ṭah le aihram nak ram chuahtak ve.

 "Than to be the king of a vast domain

Or be held in sin’s dread saway;

I’d rather have Jesus than anything

This word affords today"

Ram a kauh khawh chung kau i  uktu van  si ding cu zeitluk khin dah a nuamh lai ti khi na ruat bal maw?? Na duhduh mi nei kho tu dinhmun ah na va um kho lai khi si kaw, van ruat ve hmanh, cubantuk i ruahnak hnangam le nuam hlei cu zei khi hme um hlei ti hnga?? Duhmi poh neih nak in nuam zei thil hme hi vawlei cung chuak minung nunnak ah hin a um ti hnga maw?? Asinain, cu pawl cu neih hmanh law, sual nih nanun ah hruitu, rorel tu asi ahcun na thih hnuah zungzal mih a thiam ti lomi (HELL) in a tlak thotho ṭungah cun zeidah a hlawknak um hnga??  Dam chung  lawng daih sunlawi nak le  sunparnak pawl hi it um le hngar um in umtawn hmanhhnasehlaw  zungzal nunak a kanpetu  JESUH KHRIH hi kan dawt i kan i thim deuh zungzal hi a herh.Hi hi zumtu nifa tinte i kan herhmi cu asi.

Kum 1932 Pathianni zingkhat cu, tlangval kum 23 mi,George Beverly Shea- nih cun a awnmawi tumnak Organ te cu thlah siang loin ai neih ai ken zungzal ti asi. A cungah cun hla cang, a nu kuttheng tein ṭialmi, paper te cu a chiah. Chu kutṭial cu tutiang hin a theih khawh a theih khawh rih kho men ti asi. Cuticun a thluk tuah hram ait hawk, hi hla hi a nu nih Rhea F.Miller- hla phuah “Isua neih ka duh zawk” timi  a copy chinmi  kha a ni. Hla fang cu ṭhatein a van zohṭhan tikah cun:

“ I’d rather have Jesus than men’s applause;

 I’d rather be faithful to His dear cause;

 I’d rather have Jesus than worldwide fame;

 I’d rather be true to His holy name”

“I’d rather be true to His holy name” ti zawn a van rel lio ah cun a taksa nih khin umawk bak khi ahngal tilo ti lo, cu hla nih cun anun muril hi a khawih tuk hringhren, cuhla nih cun anun hi a ciahhneh tuk lawmmam i, vawilei rili nih ahnih bantuk khin anun vawlei taksa cu hi hlah nih torh rual loin a hninh asi bik ko.

“Hi hla hi aralai mi Pathianni  ah khin sa ca” tiin sawmnak zeimawzet a dontikah cun  a voikhat nak hrangah hi hla dawhtuk mi le sunglawi tuk mi  zumtu pawl nih asak a neng i kan neng khawh lomi cu Bawipa hmaiah lungkuat, lungzur mitthli thla in avan sak. Cuti lio i a rak i pungkhawn tu mipi pawl nih cun vawlei cung deng chuaktu hla ropi asite lai ti hi an arak ruat ban hrimh lai lo dah. Kum1947 ah khan , Evangelist minote  kum 23 hrawng asimi sambuang thur ngai mil, Billy Graham-  sinin  a crusade- nakah hlasa (soloist) hrangah  sawmnak ruah lopi cun avan thut ai, cuticun Billy Graham Evangelistic Association-ah hlasak leiin Bawipa rian cu a ṭuan chih colh, tuni tiangin amin vawilei theih in a um zungzal, zumtu hmaisa pawl nih an nun in Bawipa arak i phuan ning, lei thlawnthil suile ngun , chaw le va nak in “JESUH NEIH KA DUH DEUH” an van ti khawh hi cu cawn tlak nun hi cu an va si dah, kan nih in teh thildang vialte nak hin “JESUH NEIH KA DUH DEUH THIL DANG NAK IN” kan ti kho ve hnga maw??

THIEHDINGMI:

Born: 1894, Brooktondale, New York.
Died: 1966, possibly in Chillicothe, Ohio, where her daughter Betty Quanstrom lived.
Buried: Quick Cemetery, Caroline, New York.

"NUN HIN UMZIA A NEI LEM LOH"

Thawngṭhabia chimtu hmuhnak tlang cun nunnih hin umzia arak nei hrim tawn lo, zeibantuk poh nih hin caan bikhiah hi an arak nei cio, ṭah caan, nih caan, phawi caan....hi pinah hin tampi chimcawk lo an um rih. Caan bikhiah in Bawipa nih zeipoh hi a rak ruah cia mi asi i, culak ah cun kan nih minung pawl zong hi ai tel viar mi kan si ve.

*Tuni tiangin mitampi nih cun vawlei parmawinak, heh tiah kan i sirh, kan cen, a nuamh khawh chungin nuam in kan nun kan hmang, Bawipa zong kan ruat manh tilo. Hi vawlei nuamhnak nuhngak, tlangval vawllei ah kan nun hman hi kan i za, kan i duhtawk. Sersiamtu kan Pathian lei hrimhrim ah caan kan pe kho ti lo. A si ko, Thawngṭha chimtu zongnih kan dam chung i,  cen kho i kan um ah cun, cen dingah an  kan ti ve ṭhiamṭhiam ko. Asinain zeidah a chim??  Vawlei nuamhnak phunphun,  zeizong vialte hi zeihmanh lo men ansi chin lengmang zia a theihfiang tuk caah hin, cupawl cu theifiang dingin a kan chimh/ an kan duh. 

*Tlangval pakhat nih cun, Khawi.!!!  hi vawlei nuamhnak hi van cen ve ning kaw, anuam ngai maw nuam ngai lo dah tiin  anuam vialte titluk cun anun cu a van hmang ti asi, asinain a donghnak ah cun hi vawlei nuamhnak le diriamhnak pawl hi zeihmanh an rak silo zia le hnangamnak  taktak  arak um lo zia fiangtuk in a van hmuh ti asi. Hi vawlei ah diklo ngaiin minung cungah ro arel ning pawl zong cu fiangtuk in a hmuh thlu hna i ton lomi zong a nei lo. Zeihmanh loin kan hung chuak i, zeihmamh loin kan thi ṭhan lai, hi zong hi zeihmanh lo men asi. Minung nun hi zeihmanh men lo cu arak si hi.

*PHUNGCHIMTU kan van rel thlu asi ah cun kan nun zeihmanh asilo zia fiangte in kan hmuh khawh. Hi vawlei thil i i hngah tlak asilo zia, Pathian nawl loin kanei, kanin, khawh lo zia pawl fiangte in kan kan chimh khawh.(PhungChimtu 2:25), a hopoh hi Pathian  siannak apek loah cun zeihmanh ti kahwhnak zeihmanh kan nei lo (Phungchimtu 5:19). Zeizong vialte hi  caanbi nei in atuah hna, zalong tein a umter hna, zalen te i caan kan neih chungah hin  mitampi nih cun vawlei nuamhnak kan cen i, ka dihning poh in umzia nei loin khua kan sa. A cucu zeihmanh ruat lo hin kan vai lungsak sek hoi fawn, asinain cu pawl vialte cu mitṭhep karlak te lungsit nak le nuamhnak men khi an rak si.

*Bawipa nih caanṭha sunglawi a kan pek mi hi, zaangfahnak men si loin, zaangfahnak leng i zaangfah nak taktak khi asi, curuangah zeihmanh lemlo i hmanh hi  i tim hlah usih. Kan diriamhnak menah hmanghlah lai maw?? Phungchimtu nih hin kan chuahhlan piin a rak ton thlu viar cangmi an si. Hnangamnak, lunglomhnak zei hmanh a hmu lo i, thil zeizong vialte hi zeihmanh lo men an si tiin a bia hi a donghter tawn. Zeihmanh lo men asi ti kan theihmi thil pawl hrangah hin kan caan hi khawhral sian ko rih lai maw?? Phungchimtu nih cun a fimnak cun zeizong vialte hi a ruahthlu viar i, zeizong vialte atlangkawm nak ah cun hi lawng hi a herhbik a timi cu asi: Pathian ṭihzah i nawlngaituk, zultu, ai nunpitu hi asi. A chan cu kan thilti mi vialte cung i ro akan rel piaktu le a kan  petu asi ruangah asi.(Phungchimtu 12:13-14). 

*Umzia neilo ngaiin nun i, umze neilo i nun aituahtu sinak cun Bawipa ṭih i, A mah ngaihsaktu si hi a ṭha in ahnangam thlak cem. Vawilei nun cu van cenve chin tuah, Phungchimtu nih a rak cen cikcek cangmi an si, zeihmanh lo men an si a ti kha. Zeihmanh lo men ah nun cen in zeihmanh lo men i nun tuah hi, a ṭh ahrim lo!! Bawipa a kan sersiamtu kan theih hlan hnaah hin ruah lopi in kan nunak hna a dih sual lai muh!!! Patian lo cun nun hin umzia samfang tia te hmanh hi  a rak nei hrim loh. Bawipa nih in thlawchuah ko seh.