BAWI JESUH CHUAHNAK THEIH HERHMI PAWL BUNG LE CAANG TETE

Biakam Hlun nih a rak chimciami Bawi Jesuh chuahnak ding thuhla pa(10) he pehparin Biakam Thar ah a tlamtlinnak  pawl cu a tanglei bantuk in an si hna.

(1).“Bawi Jesuh cu Abraham cithlah chungin a chuak lai” timi bia hi Genesis 12:3 chungah a um i Matthai 1:1 ah tlamtling.

(2).“Bawi Jesuh nu cu nungak thianghlim a si lai” timi bia cu Isaiah 7:14 chungah a um i Matthai 1:18-23 ah tlamtling.

(3).“Bawi Jesuh cu Isak le Jakob te i’ techinfa in a chuak lai” timi bia hi Genesis 17:19 le Number 24:17 chungah a um i Matthai 1:2 ah tlamtling.

(4).“Bawi Jesuh cu Bethlehem khua ah a chuak lai” timi bia hi Mikah 5:2 chungah a um i Luka 2:1-7 ah a tlamtling.

(5).“Bawi Jesuh cu Izip ram in auh chuah asi lai” timi bia hi Hosea 11:1 ah a um i Matthai 2:13-15 ah a tlamtling.

(6).“Bawi Jesuh cu Judah cithlah chungin chuak mi asi lai” timi bia  hi Genesis 49:10 ah a um i, Matthai 1:3 le Luka 3:33 ah a tlamtling.

(7).“Bawi Jesuh cu Biakinn ah hruai a si lai” timi bia hi Malakhi 3:1 chungah chimcia in a um i, Luka 2:25-27 chungah a tlamtlin.(Theih herhmi pakhat: cu Biakinn cu AD 70 ah rawkthlu asi i,sak t'han asi ti lo).

(8).“Bawi Jesuh cu David techinfa chungin a chuak lai” timi bia hi Jeremiah 23:5 chungah a um i, Matthai 1:6 ah a tlamtling.

9).“Bawi Jesuh a chuah tikah, t'ahnak le aihramnak aw a thang lai” timi bia  hi Jeremiah 31:15 chungah a um i, Matthai 2:16 ah a tlamtling.

(10).“Bawi Jesuh nih vawlei anunnak, thah a tuarnak, thihnak nak in  a tho t'han lai, vancung a kainak le Pathian vorhlam ah a tonak ding”  thu le hla  pawl hi  Saam 22:16; Saam 16:10; Isaiah 53:10–11; Saam 68:18; Saam 110:1 chungah an um i 1 Piter 2:21–22; Luka 23:33; Lamkaltu 2:25–32; Lamkaltu 1:9; Hebru 1:3 chungah a tlamtling. 

BEIDONG IN NA KUN VE TAWN MAW??

Raldohnak ah hin ahramthok i dinhmun ṭha acangtu poh hi adonghnak ah teinak acangtu an si tinak asi lem hlei lemlo i, adonghnak i teinak a cotu pawl cu an dinhmun zeitluk i ṭhnung le a chiat lio dinhmun zongah hnungtolh duh lo i, hmailei a nawr hramhramtu pawl lawng nih hin adongh nak ah teinak cangtu taktak cu an si tawn.

*Minung kan nunnak zong hi raldonak phunkhat thotho asi ve. Hi raldo nak zong nih hin hnungtolh nak thinlung nei lotu pawl lawng nih hin teinak taktak cu an co ṭheu tawn. Zeimaw thil pakhat khat rungah lung rethei in na kun in na ruum ve tawn maw?? Hi bantuk dinhmun lebangah hin cun um lebang u sih law cu, hlawhltinnak  timi ka theithiam hnga dek maw tiah ka ruah, hlawtling loin hnung kan sip men lai dah ti ka zumh.

1.An chan lio i Computer tuahtu milar minthang Atara  nih cun a thil hmuchuah mi cungcang va chim dingin campany pakhat rianṭuan dingin a va hal tiah cun rem an rakti pi lo tiah cun beidong lo cun Hewlett-Packard ah ava kal ṭhan i, an nih company phei nih cun, “kan in duh lo, college zong na dih fawn ṭung lo le” tiin an rak khirh.Hi pa Steve Job hi beidongin hnung rak tolh ve sehlaw cu tuni i kan hmuh khawmi le hman cuahmah mi Apple Cumputer hi kan rak hmang kho hnga lo.

2. Kum 4 mi a si hlan i holh zong a holh kholo mi, kum 7 tiang carel le ṭial zong zeihmanh thiam lo mi, sianginn in an sayamah nih, “ thinlung lei cak lo le hawinak in thlauk fual, thluk hman lo, thluklei tlamtlinnak nei mi asi titiang in ” arak chim. Sianginn tiangin chuah arak tuartu “Albert Einstein” hi rak beidawng ve sual selaw cu vawlei pumpi nih  amah bantuk mifim le mithiam hi kan nei kho hnga  maw? (electric hna hi kan rak nei kho hnga maw?)

3. Rang tlik zuamnak ah ai zuam hmaisabik mi, a donghnak cem asinak ruangah khan ningzak in rak um sehlaw, rak i kil ṭawih sehlaw cu  Lance Amstrong bantuk Tour-De-France a zawnzawn in vawi 6 tiang a champion khotu hi, hi vawlei cungah hin an rak um kho lem la loh?

4. A cauk ṭialmi, cauk chuah tawntu miphun dangdang nih voi 12 tiang an hnawl ruangah  khan “Ka cauk ṭialmi hi a ṭha tawk lo,” tiin  rak beidong silaw cu  J.K Rowling- le a cauk  Harry Potter hi cauk hi vawlei pumpuluk nih an rak thei hnga maw?

5. Kei cu mitcaw ve men k asi, hi vawlei ceu dawhnak ka hmu lem cuang loh tiin a chung pawl cawm top i rinh hnangam zuar in rak ṭhu sawhsawh sehlaw cu John Milton le Paradise Lost hi vawlei cungin dihlak in thei an hlawh hna hna hnaga na zum maw?

6. Blue Book Modelling Agency Dorectorin minote model ai thok i, “Scretary rian ṭan ko, asilo le pasal nei diam law a ṭha deuh lai” ti i an tilio ah khan beidongin rak kun  tloktlok sehlaw cu, Norma Jena Baker- hi Marilun Monroe tiin kan theih larmi min thang asilem hnga maw?

Si e.!!! Hi hna pawl vialte hi beidonnak tong lomi pakhat tehmanh an um lo an bei adonghtuk hmanh ah hin nun huam tilo nak tiangin ruahnak ṭhalo nih an nun awlok chawng le vansangin  a tuah caan voitampi an rak tuarta ve da khaw. Asinain cu beidonghnak nih cun an nunah hmun akhuar khwh taktak lo caah tuni tu chun tiangin kan theih kawh hna nak zawng hi an si. An nunnak lamtluanah cun cuanhmi pahnih cu an rak nei ve cucu zeidah si tiah cun: A ceu lei le a mui lei hi arak si. Kan nih bantuk in amui lei zawng an cuanh caan cu voitam chimcawk lo an rak tawn cio mi arak si ve dakhaw. Asinain hi miralṭha pawl nih hin zeibantuk an nun harsatbik caan zongah a ceunak lei hi a cuanh in an rak cuanh hrim tawn khi arak si. A lung sausau poh le beidong loin hramhram tiin adongh  tiang i a dirngam mi pohnih cun a donghnak ah cun hlawhtlin muril cu an cokhawh, an hmuhkhawh tawn. 

Na beidongh cem lio can zongah tuar hramhram in ralṭhatnak nei kho dingin na theihnak, na cahnak vialte sawrkhawm in hlawhtlin nak ram i na luhkhawh nak lai  kei mah bulpak in ka duhsak sangbik ka van in hlan ve ṭhan.

MIDANG CAAH ROCA CAPAR HNUTCHIAH (Tanta) VE CA..!!!!

Hi vawlei cung caantawite na nun chungah hin na neihchiah  chawva in na minung hawi le hrangah thilṭha, roca ah zeidah hnutchiah khawh mi, tanhtak ve ding mi na neih ve lai?? Na damchung i neih le chiah in tanta, rohta ding na neih khawh ve lo asi hmanhah, rotlingmi capar pakhat tetal hi na minung hawi sinah  chiahta khawh i zuam ve ca---!!!

Bernard Saw nih cun "hi vawlei cung minung pawl nih kan thihhnu tiang i ka munung hawi hrangah mithlawchuak kan sikhawh nak um lak i kan i timh le kan tuah dingmi cu (capar tanta) tanta hi asi tiah arak chim tawn.William Shakespear sonnet miropi le thil a tihkhawh zia kan theih, bia le hla ruangah ram le ram ai do mipawl zong nih an i remkhawh phah viar ti asi. Molton i capar ṭial mi “ Paradise Lost, Pope- Epitles on man” te pawl hna kan relah cun thinlung hi a khoihtuk hlei ah kan thlarau nun ṭhanghphawk hau ṭhan mi tiangin an kan thawhter khawh lai titiangin reltu tampi comment nak lebang nih cun an chinceih mi a si. Phillip yancey nih "what so amazing about grace" ti cauk le bang nih kha cun Zangfahnak thukzia le a sunlawi zia a kan theihter ṭhan hleiah, A zangfahnak a tharin, a takin kan nunah a van kan temter ṭhan khawh. 

Mark twain- nih cun "Sleepless Night" ti a ṭialmi cun Bawipa nih akan pek mi zandai nuam, zan sunglawi chungah thinhnangam tein caan a hmang kho lomi, relcawk lo an um, cucu hremnak cikhat asi ve kho ti a van kan theihter hlei ah, kan nih nih lungretheih nak um lo tein, hnangam te i zaancaan kan hman khawh hi, a sunlawi zia atak in avan kan theihter ṭhan fawn. Isaac watts ve nih cun "Joy to the World" ti hla a phuah nih cun Zumtu pawl thinlungah  Bethlehem leiah kan thinlung a van kan hoi ter ve ṭhan i, Vawilei khamhtu van Siangpahrang Bawi Jesuh Khrih van chuak cu kan thinlungah hmun van kian ṭhan in kan van chuahter ṭhan khawh.Wlliam shakespear nih ṭialmi thotho "Merchant of venice" nih khan  minunrawng le thlachiar ruatlo pawl nih cun zeithil tuah hmah hna sehlaw hlawtlinnak taktak an hmuhbal lo zia avan chin pinah dawtnak taktak neih dingin theihkhawh chungin rak i zuam ve a rak hauh hleiah beidong loin hramhram i ai zuammi pawl nih dawtnak cu an rak neih khawh tawn ti a kan cawnpiak.

Longinus- ve nih cun, On the Sublime i caṭial pawimawh nak a chimnak ah cun, caṭial a poimawh ning le a herhning zia duh tharek in lung singai in a chimh hna cu, "Anmah bulpak hrim zong nih a minthan ter khotu capar, a phek tin van rel zong i thinlung lami biaṭhaṭha a pai mi, lomhnak le hlawhtlinnak lam i, a kan hruai khotu capar sublimity cu asi" tiah asi ti asi. Hi kan damchung caantawite ah hin kan ruahnak le thazaang hmanin midang l kanmah hrang i capar pakhat tal chiahtak khawh, hnutchiah khotu si hi a ṭhatuk mi rootling pakhat asi. Curuangah caṭial thiammi cu kan situk lo kho men, asinain bia le hlanung thiltikho, kan tuahhnu lenglam tiang i, hngawr neitu cauk Ropibik, sunglawibik  vawlei cung thu le hla vialte tlinnak, umnak, nunlam a kan hmutu BIBLE kan neih hi mi vannei tuk mi kan si hleiah, fimnak le thiamnak a kan pe khotu hi thathu le daithlanh in umtak hlah usih. 

Hi cauk ṭhawnnak in akhat mi hi midang hrang chin zong nih an rel  khawh chinnak hnga tikhawh mi kan nei, cuah zawnah cun kan thazaang le kan neihchiah zong hi ui hlah u sih. A ṭhalei i, i sensonak hi Bawipa duhzawng zong asi. Napek ruangah khan minih Bible an rak neihkhawh i an rak relkhawh vetawn, cucun cu an rak relnak ruangah  piantharnak tiangin an rak i neih khawh pinah zungzal nun lam i a thlenhtu a rak si kho tawn, ti zong hi kan theih ṭhan ding zongah kan van i sawm ṭhan duh fawn. Cutluik i khamhnak lam hmuhsaktu sitluk i sunglawi mi hi vawlei ah a um hlei lo. 

A donghnak bikah cun zeidah ka van chim duh tiah cun caṭial sunglawibik mi le ṭhabik BIBLE hi midang zong nih thlawchuahnak an rak donkhawh cio nak hnga  a BIBLE bia lawng zong si loin kan nunnak nunphun le khawsaknak ah lam akan hmuhsaktu asi mi, ṭhahnem dingmi capar tluan pakhat  tetal hi chiah ve ta i zuam ve ca.!!!

"SUAL LE KHUACHIA PAWL MUALPHONAK NI"

A tlangpi kan van tarmi hrimhrim khin, khup zawi pawl le kutzeng, kebai pawl hrangah cahnak thazaang thar kan tilai cu, sual le khuachia pawl mualpho i an umnak ding niropi sunglawi cu hodah i ngaih loin a um kho hnga? Hi vawlei dohnak i akhatmi hmun(field)ah hin sual hi kan tei kho hrim tawn lo i, kan nunnak ah sual nih hmun thuk ngaiin a khuar zungzal tawn. Asinain Bawipa ṭhawnnak in sual rianṭuannak cu kan ketangah lamhchih khawhnak nun kan nei kho ve. Mizo hlahphuah thiam ngai mi Rev. H.Killauia nih cun, “ I donak hawl i,   a hawlmi rapthlak, t'ihnung tuk kan nun hi, khatlei le khatlei ah neksawr in a um tawn i, vaan i donak hmanh in a nasa deuh ,” ti tiangin hla in arak phuah.

Setan rianṭuan hi ṭhate i kan ruahah cun lung retheihthlak lo tak khi cu arak si. Ṭhate i kan ruah lemlo asiah cun setan, a thang(rap) chungin phelh kho lo in si maw, chuak kho loin na um rih, na tang rih  tinak asi kho mi asi... Chungkhar, Biakinn, khawtlangah tiangin asi kho mi thil asi. Sual nih cun akil akawr  vialte in a luhhnawh hna i, unau chuakkhat karlak zongah heh tiah sualnak nih cun hma alak, acan le bangah cun zeititluk i van doh zongah sungduh ding zong khin alang tawn lo, a karh deuhdeuh hlah maw titu khin alang. Kan mah le bulpak cio zong hi van zoh in van i check ṭhan u sih law, sual liantham kan vaton lo hmanh ah, Kohhran hruaitu afur aṭhal hi ṭuan tawntu zongnih anunnak i sual rianṭuan nak rakthlak le ṭihnun zia cu chim ding a  nei ve ṭhiamṭhiam ko lai dah tiah ka zumh.

Mizo missionary hmaisa pawl asi mi Taichhuma timi tuanbia ka rak relnak ah cun anun ah Setan nih umawk hngal lo le um thiam loin arak tuah ti asi, cucaah Pu Taichhum nih cun zeitindah ati tiah cun, “Pulpit tlang cungin van ṭiopho lak ah Setan ril ka chuah tik ah cun namen lo ka ṭhuat lai tiah,” arak ṭial mi ka rak rel bal. Hiti  i sual nih a nun awlokchong vansang i a raktuah ruangah hla phiahtu nih cun, “Dam chung buainak ka kaltak cang lai, ngahchiatnak vialte cu kaltak in, Sualnak ruang i ka rumnak vialte hi, A ka dawtu ka Pa sinah ak chim ve lai,” tiah hlawh phuahtu nih cun lungtho ngaiin a van phuah ve.

Nuhngak pakhat i larnak(vision) hmutu ni cun, “Hell rakthlak le ṭihnung ngai i an i hremnak hmunah cun anmah hremtu khuachia pawl cu a hmaiah hlimhmel hrim hi hmu ding a um lo, ziah tiah cun an mah zong kha hrem an sive te lai caah Pathian ara lai i, an mah zong cu, an mah zong cu hell ah paih asi velai caah ṭihnak in an khat i,a zenh in an zenh, hi vawlei caan hi a dong sual lai tihi an phang tuk hringhren,” tiah achim. Hi abantuk thotho in nu pakhat nih cun larnak(vision) a hmuh mi cu achim ve i, “Zumtu Piangthar ṭha thinlung le biatakte i thla an cam tikah hin, vanram(Abraham Bosom ṭangnuam) a phanh lawng si loin, Hell ram i an hremnak, an i sawisak nak hmuh tiangin a lirh in a tlirh han pinah khuachia pawl cu um awk thei lo tiangin a hna an i phih ti asi. Zumtu pawl nih thinlung chung muril ngaiin thla an camnak hi an ngai kho lo, an ngai ngam lo ti asi, achan cu Bawipa nih atlanhsa mipawl alak khawh hna le veten hrem asi velai caah asi, an mah khuachiah pawl zongnih cun an tuar vete lai dingmi hi an i theih ve i, an i nuam kho hrim ve lo,” tiah a chim ve fawn. Caan tlawmpalte an neih ruangah hin pei setan nih heh tiah zumtu tuchun na nun, ka nunah hiti  i a kan thlemnak hlei cet i, an ramah hruai akan timh ruangah arak si, hihi atharin theih ṭhan han u sih.

Hi ka i lang cu:  Thlacam tam a herh tuk tihi.. mualpho i an umnak ding ni hrangah kan do i, hi vawlei kan hman cuahmah mi hrang zongah i tatthar nakah zongah a herhtuk mi asi. Hi kaah hin ka thinlung i van lang ṭhan mi cu, hlaphuahtu pakhat nih cun, “Bawipa khawika ah dah asi hmun na kan siam piak hmun cu?? Danneil bantuk in ka cuanh lai,” ati. Danneil zumh tlak le Pathian salṭha nih khan , nidang i a ti kel tein nikahtah vawi thum thla acam asi kha.

Atu kan vawlei cung thil phan mi pawl hi zei rianṭuanak asi hnga tiah an ruah?? A hmaisa kan van chim bantuk khan caan tawite lawng an neih cang caah an nih ramlak nak ah cun putar bantuk in ka cawlcang kho tilo ti a um ve ṭung loh, tar at an nei ve fawn lo, mino pawl lak lawngah si loin nu le pa cung zongah heh tiah an ṭuan, nupa kar tiang zongin asi aṭheu lai dah tiah ka ruah. Hngakchia upa thleidan um kho tilo, zawnruahnak, zangfahnak pelte hmanh um kho tilo, Hi can hnuhnung i  a rianṭuan nak i ai timh mi(purpose, target) bik cu a tam khawh chung i tam in, hell i hruai hi asi. Hi bia lebang hi cu kaa i chim men khi asi lo, ai timh mi mission centre cem asi. HELL vision dangdang khaikhawmnak i bia ai lo tamcem mi cu, “ Caan tlawmpal te lawng an neih zia le zeitin dah zumtu pawl hellram a tam khawh chung i tam i hruailuh khawh hi asi hleiah innchungkhar, u lenau karlakah aphunphun in huarnak, i remlo nak thlaicii tuh zong hi an rian biapi bik mi lak i pakhat asi fawn.” John Bunyan nih khan “Zeitik ah dah khuachia pawl hi hrem an si ve lai??” tibia hi HELLRAM i an i hremnak hmun i a hmuh mi arak chim ve fawn. Bible zong nih fiang kelhkolh in a chim fawn.

 (Biathlam 12:12),“Cucaah cun nannih van hn ale khika i  a ummi vialte hna, i luam tuah u. Sihmanhsehlaw vawlei le rili cah cun ṭihnung a ca si hringhren dah! Zeicaah tiah khawchia cu nan sinah a rung ṭum cang i cu pinah caan tawite lawnglawng ka ngei ti kha atheih fawn caah a thin alinh in alinh ko,” tiah ati”. (Matt. 8:28-29),  "Jesuh cu Rili khattalei ral Gadarin mi hna ram kha a va phan i, miruak vuinak lungkua chungin a rak chuakmi mi pahnih nih an rak ton. Hi han hi an chung i khuachia a ngeimi an si i ṭuh an nun tuk hringhran caah cu lam ah cun a hohmanh an kal ngam lo. Hmakhat teah khin an ai i, “Pathian fapa, zeidah na kan duhnak a um? A caan atlin hlanah kannih dantat awkah na ra maw?” tiah an ti. (James 2:19), “ Pathian cu pakhat lawng asi tin an zumh. A ṭha ko. Khauchia zong nih cucu an zumh ve ko i an ṭih caah a ther in an ther.

Hi ca ka van ṭial lioah hin ka thinlung chung i avan chuak mi mizo hla Pu Pate nih a phuah mi, “Ni ropui a lo thleng dawn ta, kan nghakhlel Lal Imanuel: SUAL LEH RAMHUAI TLWMNA NI CHU, Chhandam fate kan zalenna tur chu,” ti i arak phuah mi hi van ruat cio ve hmanh uh a hman tuk ka ti. Cu khamhcia mi zalennak kan neih hlan teah cun hi sual le khuachia pawl hi mualpho in a um cang lai. Mah hi bung le cang te hi van zoh ṭhan han hmanh u sih. (Biathlam 19:20), “Sa hrang cu an tlaih i thawngah an thlak, cun ahmaika i khuaruahharnak a tuah tawntu nal profet zong kha an tlaih chih.( Sahrang hmelchunhnaka ngeimi hna le sahrang milem a baimi hna kha, khuaruahharnak atuahmi khan a hlen hna).Cun sahrang le nal profet cu an pahnih in kat meialh tili ah a nungin an paih hna”. (Biathlam 20:10) “Cun anih ahlengtu hna khuachia kha, mei le kat tili chungah khan an paih, cuka cu sahrang le nal profet an rak thlaknak hna kha asi; cuka ah cun chunazanin zungzal hrem an si zungzal ko lai”. (2 Peter 2:4) “A sual mi van cungmi kha Pathian nih a zuah hna lo i hell ah athlak hna, khika muilak ah thir cikcin in an hren hna i Biaceih Ni kha an hngak ko”. (Juda 1:6) “Cun Pathian nih hi vial hi nan nawlngaihmi asi lai, tiah ati i cu chung i a um duh lomi vancungmi hna kong kha philhhlah u. Vawilei tang muihnak ah khin thir cikcin in zungzal an hren hna i sualphawt an si lai ni, ni lainngan phak tiang cuka ah cun Pathian nih a chiah hna lai.”  

A cung i kan van tarmi bung le cang pawl nih khin fiangtuk in avan kan chimh. Ṭah le hacang rialnak hellram ah cun chun le zan um loin in hrem an si vete lai. Zeitik niah maw cucaan cu a van phan ve telai ruahnak le zumhnak he lungsau tein, fektein zumhnak ah kan dir i, Thangṭhabia rungah zeibantuk ṭihnung le kan nunak tiang liam a herh hmanhah siseh, sawisaknak phun zakip tuartu sihmanh rih usih law, acan atlintikah cun cawimawi suilukhumh kan co telai.

Tlanhciami fale pawl zalennak ni kai ngahhlap rual in Sual le Setan mualpho i a um tik ding ni cankhi ka mithlam in ka van ruahah ka hngahhlap tuk.

AMEN ...BAWIPA RAKO CANG TI KHO VETU SIDINGIN BAWIPA NIH NA NUNAH IN THLAWCHUAH KO SEH.

14, AUG, 2014--- EVENING BLESSING!!

HROKHRAWL CHIM LE MISAWISEL HI I SIMH CANG U SIH

Kan lairamah Pathian Thawngṭhabia aphak hnu kum 100 kan lonh cang i, kan Christian sinak kum 100 atling cang fawn. Hlan lio i kan nih laimi hna nih kan i uan bikmi le kan chim uarbik mi cu zeidah asi kan ti asiah cun miphun dang lakah zumhtlak kan sinak nunte hi malo in kan i uan ngaimi le kan chim uar tuk mi arak si tawn. Hlan lio i kan laimi pawl cu an nunning a rakhman, arak diktuk, athianghlimtuk, zohchunh atlak mi, hrawkhrawl chinhmangmi an asi lo,misawisel zong hmang lomi tiah miphun dangnih theih mi kan rak si tawn. Curuangah kan laimi chinchiahnak ah “VAKOK” hi cuanter arak si.

Asiah cun atu Khristian kan si hnu kum 100 a tling cang hnuah zeibantuk dinhmun ah dah kan um? Miphun dang pawl nih te zumhtlak ah akan hmu rih maw tuni ah teh? Kan theih cio bantuk in tuchun ah kan nih laimi pawl hi khawika hmun zongah siseh zeibantuk miphun hmanh nih zumhtlak ah a kan hmu kho tilo. Hi poi ka ti tuk mi asi. Thawngṭhabia chungah kan lut deuhdeuh, kan pil deuhdeuh kan tinain  hrawkhrawl chim le misawiseltu duh chinchin tu khi kan lo. Pahtian fa ka si, kan hei tiko nain sehtan fa lehlam maw kan rak si ziar!!  Kan ram kan miphun zia le nunning hi hrawkhrawl chimnak le lihchimh nak in akhat dih cang, tihi kan hmuh le kan theih cio mi asi ko. Zeitin dah na ruah ve na thinlungah zeidah a um ve poi hi na ti ve lo maw?? 

Cucu zeiruangah dah asi hnga tiah na ruah ve?? Nun tel lo i hmurka lawng (Chungthu lengnal ) mi piangthar kan tamtuk caah asi. Bible chungah hrawkhrawl chim hmaisabik mi cu setan asi tiah a um.(Gen 3:13). Setan cu hrawkhrawl bawibik asi. Curuangah kan Bawipa Jesuh Khrih nih hrawkhrawl chim hmangmi pawl sinah, “Nannih  cu setan nanpa i fale pawl nan si...” (John 8:44) tiah ati. Ṭhate kan ruah asiah cun hrawkhrawl chim, dehnak hman, lihchim, mirelchiat hmannak hin kan mah le kan mah zong kan lungre an akan theihter tawn. Nikhat khat ah alang ṭhan lai i, kan tuar ṭhan ṭhiamṭhiam telai ti thinphangin a kan um ter. Biahman cu kumkhua in anung zungzal (Phung 12:19) a ti. Cupin ah, “ A hmanlo mi theihpi tu cu hremnak in a luat lai lo, hrawkhrawl achimtu cu athi lai,” ti kan hmuh (Phung 19:9).

Hrawkhrawl, lih chim le mi relchiat hi mi zeipoh nih olsam tein kan hman tawn mi holhfang asi. Zei ah kan hei rel lem hoi lo. Pastor siseh, hruaitu saya seiseh, chawlet mi le cozah rianṭuantu cheukhat le bang nih hin cun chim le rel le hman anuam khun ati ko mi khi kan lo. Nuam hna khi kan va ti hoi ngai cu aw!! A hman lo mi cungah kan mah ruahnak bantuk in chim le rel hi thawngai kan vai thei hoi tawn.Cubantuk kan chim le olthadak in kan olhṭheu ruangah hin midang hrangah zeitluk lungfahnak , ngahchiatnak zeibantuk dah a cunngah aphan tihna aruah nak cang le kan thei  fawn tawn lo. Kan  “lei” hi kan i ralring tawn lo kan thlahdah tuk tawn hi hi apoituk hringhren. Kan “lei” hi fate asiko nain mihrangah thihnak tiang in thihnak tiang a phakter khotu asi.(James 3:1-12). Kan lai holh tahṭhimhnak ah “ Holhkam ṭha nih siapi aman” ti kha kan theih zungzal awk a herh ngai mi asi.

Holkam i ralring loin a hman lomi hrawkhrawl chimnak ruangah thihnak tiang aphakpi. Khua pakhatah hin nu le pa nei lomi ngakṭah unau hnih te hi an um i, a ṭapa cu kutke ṭhalo mi a si ti asi, a Unu nih cun an i cawmnak dingah tiin dawrah lian nawn mi pakhat ah hin rian cu ava ṭuan ti asi, voikhat cu a unu cu a rianṭuan nak ah ruahlo piin adam lo i a tlu i cuticun rian zong ṭuan kho lo cun cuticun a um ti asi. Cuticun a rianhawi le nih cun innah an van tlunpi ti asi. Midang pawl nih cun bia fiangte thei hmaisa loin heh tiah a unu cu an relchiat i sual an puh ti asi. Cubia aṭpa nih atheih tikah cun aning azaktuk i zeihmanh ruah kho ti loin amah le amah ai awkthat ti asi. Cubantuk thawngpang a ṭapa nih atheih tikah cun a unu zong cu ai tuar lo i ai that ve ti asi.

Cu unau hnihte ruakvui nak ahcun khawmhnak cantawi an van hmang tikah an Pastor pa nih cun hitihin bia a van chim, "Vancungah BAWIPA nih khuika ah dah na tuu pawl teh an um aka tiah cun, Bawipa tuu pakhat hmanh ka neih ṭung lo, canghngia rual lawnglawng ka neih hna,” tiah ka leh lai tiah ati ti asi.

Curuangah cun zumtu u le nau, kan nun ziaza le kan nunning hi tuu rual bantuk maw kan si? Cinghngia bantuk dah kan si? Bawipa nih duh lomi hrawkhrawl chim, lih chim le mi relchiat hman hi kan ramah a ciah in a kan ciah thlu cang. Hrawkhrawl kan chim, lih kan chim  le mi kan sawisel ruangah kan hrangah zeidah kan i hlawkpi, kan ṭhathnem a um? Nawlbia pahra chungah, “ Amhman loin midang sualnak puh hlah,” (Exo 20:16) tiah a um. Ṭhatlo nak nih kan uk ti hlah seh, ṭhatlonak kha ṭhatnak in teikhawh i zuam u sih(Rom 12:21).

Kan ram, kan miphun nih rinchan tlak kan sinak le bochan tlak kan sinak hi lak kirṭhan hi i zuam ṭhan u sih. Bawipa hmaiah i chir ṭhan i thinlung chung muril taktak he kan nun i hlan ṭhan hna u sih. Kan ram, kan miphun lakah Bawipa nih sunlawinak coṭhan ko seh...........

"A PRACTICE OF CANNIBALISM"

Chinese pawl hi midanglam le mi mak taktak phunhnam cu an rak si hrimhrim ko, minung tamnak cem zong asi fawn i, thil a cang mi le aphan mi pawl van ruah lengmang lebangah hin cun annun hi  ṭihnungin  arapthlak tuk hringhren. Thil danglam taktak theih ding hi a um ve zungzal fawn. Hi zong hi van zoh usih law.......!!!!!!!!!!!!!!!

CHINESE HAVE BEEN EATING BABY(Infant) SOUP FOR SEXUAL APPETITE & BEAUTY CONCEPT

Naute(Minung tak) kut ke tlamtling te i an van chuah hlanah an zeichuah hna i  cuticun  an chumh i (an chuahka i thi mi pawl he rel chih in), cu an chumh mi hang (soup) cun an cianmazi, an hriselnak ding hrangah le nupa sinak hmannak ah cahnak asi tiah an ei tawn ti asi....!!!!!!!!!!!zeitluk rapthlak dah asi aw...!!!!!!!!!!!!!

China ram hi "Mihring sa ei" tawn ti i vawlei cung pumpi nih theihlar mi zong asi fawn. (a tu i na rel cuahmah mi rungah zong hin teh asilai aw!!) internet lei zongah alartuk i, social network a phunphun  zongah heh tiah thehdarh asi, minung an tam i, an  LAW nih fa pakhat bak neih a siang fawn ṭung lo curuangah hi “ Hringei nak(Cannibalism)” zong hi arak chuah nak chan zong asi ṭheu lai tizongah  chim a si fawn.

THE SEOUL TIMES nih thawng  pakhat athanh ning le bangah cun  hi email phunphun in adawn tawn mi “Nausem Soup i an tuah mi le, an tuh lio hmanthlak” pawl hi ataktak asi ti zongah an nemhhngeh.

THE NEXT MAGAZINE Hongkong- i kartin  chuak NEWS ah cun, “ Naute chuahkha i thi le Fetus( minung siding i a van i siam tling cang mi chuah curih ṭung lo mi khi an zeichuah) mi pawl hi  china ramah cun  'Hrisel, ngandam mak len Dawhnak hrangah ahmanruah ṭhacem ah an rak hman tawn mi arak si hme cu aw!!!. An rak ei hmai sa mi naute laihri leh hlam (placenta) nak in a tuah  cun amah Naute Soup hrimhrim kha mitam tu nih cun an duh deuh ti si hoi ai, a cucu ṭih lehlam loin a hei lar ngai sapbei ti a si fawn, (a chan zong cu a eibal mi nih an rak i ziaktuk, an taksa nih an rak i ṭhatpi tuk hlei ah, minak hmanh in an ngan a dam deuh i an tituai zong ai dawh tiah an chim  chinchap, taksaza khi asi ko e ruah men hmanh hin,,, MAW VAWLEI CUNG!!!!!!

Taiwan-i chawlet mirum ngaimi pakhat nih hin ruai sunglawi ngaimi a tuah i, cuah cun sal kan tila maw an umpi  pakhat Ms Liu,Liaoning Province(China) mi nih cun  i ruahlo pi hin  hi an thilṭhalo tuah tawn mi cu mipi lak ah a rel chuah sual i,amah zong nih a ngandam nak a ṭhat sesai lo rungah ei ve arak i timh ning kong zong cu  a van chim chuak ti asi. Taiwan nu rualpawl cuka i um pawl nih cun an ṭihtuk hringhren hleiah mak tiin khuaruahhar nak in an khat ti asi.

Ms Liu nih cun  "mi tampi nih caw kho hmanh hna sehlaw quality ṭha an duh ruangah a tam ve fawn hoi ṭung lo ruangah , cawk aitim mi hi a khat in a tawt in an tortuk tawn ti asi.Naute  cu pa a siah cun "PRIME (aṭhacem) " ti asi.

'Next Magazine' pawl nih halnak bangin  Ms Liu cun reporter(biaphuangtu) tu pawl cu cubantuk Naute a sawnbawl nak hmunah cun a hruai hna i  nu pakhat nih Naute taksa arak cen cuahmah lio cu an hei hmuh hi, cunu nih an ṭihsual lai ti a phan ruangah asi lai cu, “Ṭihhlah uh, hi pawl hna i cu ramsa thahmi sa asi hi” Chinese pawl nih cun hi bantuk i an thiltuah mi pawl hi thilṭha ngai (Ats form) phunkhat ah an ruah ti asi .

March ni 22,2003 ah khan Bingyan,Guangxi Province i police pawl nih cun Nausem (Nu  hlir) 28 hrawng cu Yulin (Guangxi Province) in Houzhou(Anhui Province) lei ah a thli in an rak thlawlh lio cu an tlaihhna i Naute te pawl hi a upa cem hmanh hi thlathum (3 month) hrawng i  upa lawng asi rih ti asi i, cucu bag-ah pathum pali cio in an pack hna i, Track in an phurh hna ti asi.

October ni 9,2004 zinglei ah khan Jiuquan city,Suzhou region i hnawmhlonhtu pakhat nih hnawmbawm i Nausem taksa ṭhenkhat le lu pahnih , ban pali le ke paruk hrawng cu  a hmuh ti asi. Cucun Police pawl nih ṭhate in an van hlathlai hnuah cun  hi Nausem ruang pawl hi an hlonhnak in karkhat zong atling rih lo mi asi i, an chumh hnu hlonhmi an si tlangpi ti asi.

AN ZUAR NING LE A CHAN:

Nausem thlanga in a cung lei an chuah can phak hlanah an zeichauh mi pawl hi  China tangka cun 2000Yuan hrawng asi  i, thlanga nak in hngakchia naute pawl cu Nau thlakmi pawl hi  100Yuan karlak in  200Yuan hrawng asi ti asi. Nu le pa pawl nih  naute anzuar duh kher lo asi zongah Naute Naute laihri le a hlam cu  200Yuan hrawng in an zuar thotho ti asi.

Nupa  pakhat nih cun  fanu duhnungtuk mi an neih hnuah ,an nu nih  nau a pai cuahmah mi cu nu thotho ti Doctor pawl nih an chimh tikah cun thah a ṭha deuh an tiah an ruah caah (fapa neih an duh rungah an nu hi nau pawi ṭhan mi khi asi rua). Cuticun Naute cu Soup hrang i tuah dingah an zeichuak ti asi, hi lio ah hin Naute hi thlanga a tling cang ti asi.Cu naute cu thlanga atlin cang caah  chinese currency nih cun  2000Yuan  in an zuar ti asi.

Hi bantuk thilṭhalo hi zeiruangah dah hi miphun pawl nih hin an tikhawh???

May 1966 ah Mao's Cultural Revolution(Communalism) a van i semchuah hnu ah khan  chia le ṭha zeirello nak ,mah minunpi i zahlo nak mipi pawl thinlungah a van i sem chuak i, cucu  China mipi pawl  nunziaah a van i cang thai nak asi ti asi. Can avan liam cuahmah i,Communist pawl kuttang i an umnak  ruangah cun mipi pawl sinah  zia diklo, zia hman lo, a van hrinchuak  chin lengmang tikah, mipi pawl nih an RIGHT nak canvo cu zeirel sak loin chimkhawh lomi thilsual le khawsik hmul saisem chuak kho ding tiang sual nak hi avan hrin chuah i, hi bantuk "HRINGEINAK(CANNIBALISM)"ti  hi a van chuahter ti asi.

Aw hi vawilei tak hi cu aw,,,sadam le komawrah kan si ko cang. A biapi bik mi cu na zumhnak kha hi vawlei cung thilnih in hnih ter hlah seh, fekte in nifa tein nunnak suiluchin na neihkhawh nak hnga, Bawipa i tlaih zungzal ko.( China Tuanbia)—A tuzong i an tuah cuahmah thotho mi asi.

NAU PAWI LIO I EILO DINGMI RAWL PHUN (5)

Naupawi lio i ei le in i sum timi a harzia athei fiangtubik cu an mah thotho hi an asi. Asinain zeitluk ei le in i sumkhawh arak biapit tihi kan theih khawhah cun i sum hi zeitluk hmanh in har mi khi va sihmahsehlaw mah lawng ruat loin a chung i naute zawngruangah zeitluk i eicak mi thil hmanh sihnasehlaw ei loin na mu khawh t’heu laid ah tiah zumhnak ka nei. Nau pawi lioah hin theihkhawh chungin vitamin t’hat’ha i zohkhenh khawh cu thilt’hacem si ko hmanh sehlaw theihlo ruangah rak i peksual zong hi thil um kho asi ve caah zeibantuk rawl pawl hi dah naupawi lio i hrial ding asi mi rawl phun (5) zohkhawh van i zuam hna u sih.

1). NGA(fish)

Nga kan titik ah ziah nga cu athat t’ung tiah direct in kan thinglung chung biahal nak arak lang colh lai  ti chimhau lo avan lang colh. Hika zawn i nga kan titikah hin  ngalian ngai mi (Shark) heitibantuk, (Swordfish) heitibantuk, pawl khi eilo khawh at’ha ngaimi asi ziah tiah cun an salak ah khin taksa chunglei a lum adaih santertu sang ngaimi dat aitel ti asi i, naupawi lio eirawp lio he cun pawisak lo i van banh olte thil asi rungah ralring ngaiin eilo khawh i zuam at’ha. Mah hi eirungah hin kan theihnak siseh paw chung i naute atheihnak( nervous system) t’ha lo ngaiin ai rawkkhawh hlei ah thihnak tiang aphnahter khawh ti asi. Curuang kan kiangkap i zuatmi te ngasa hi ei khawh at’ha cem ti asi. Dinamo i tlaihmi ngate zong hi hrial at’ha ngaimi asi fawn.

2). SUGAR LAM THIL (Saccharine)

Naupawi lioah hin thilthlum tuk apawitu nu caah at’halo tuk mi asi hlei ah a hleice in naute hrangah a t’hat lo ning  cu: thilthlum tuk mi eitam tuk cu naute nunnak he i pehtlaihnak laihri khin nunnak rawl i pekchanh si kaw, an laihri hrangah le a tuamtu  chul hrangah cancer khawh afawite tisi curuangah naupawl lio ah thilthlum hi uar tuk lo at’ha ti cu kan fiang cio t’hei lai dah tiah ka ruah. Nangmah le na naute an dam khawhnak asi phawt ah cun i sumkhawhnak hi abiapi tuk asi tiih theih lawng men silo in atak i ai nunpi khotu sidingah thinlung neite in nun khawh rak i zuam cio ve, zeilei poh ah i sumkhawh nak nun neih hi at’ha in Bawipa duhmi zong van si hoi t’han.

3. LIVER(Thin)

A pathumnak i hrial dingmi ah cun sathin hi asi, ziah tiah cun sathin ah hin vitamin A sangtuk mi a um ti si. Curuangah naupawi lio i taksa ah vitamin A a tamtuk ah cun Nau neih tikah hin t’ih anung kho mi asi. Nauneih nak achiat chuah kho ngai ti asi. Curuangah sathin hi hrial khawh i zuam ding mi, pakhat cu avan sit’han, Naupawi lio ah cun zeipoh hi ei an caktawn ti asitik ah ei le in i t’hatein kan i ralrin khawh ah cun apawitu nu le naute  hrangah lunglawmte i khawceu dawhte hmuh khawh nak asi.

4).SA PHUNPHUN

Sa phunphun kan van titik ah a hleice i ka van chim duh mi cu Hot dogs heitibantuk, Deli heitibantuk  hi an sideuh tlangpi. Hi pawl nih hin zeidah harsat nak apek khawh tiah cun mah hi hna lakah hin zawtnak rungrul um a olte ti asi hlei ah zawtnak ngah a olte ti asi, cucun nau chiat nak tiangin a phak ter khawh ti asi, i ralrin a herhtuk tihi kan theih t’han dingah ka van duh fawn, cun nau neih can loah neih a fawi cucu thilt’halo ngaimi thil a si. Naute hrangah efection, angawr afaktuk ti asi. Adonghnak ah cun hmailei i nauneih na duh t’han le bangah cun i ralring ngai i nun khausak thiam a herh ngai mi asi.

5). SALAD I TUAHMI RAWL

Tulio chanah cun restaurant pi le cangkang deuhdeuh ah cun salad in sa hei tuam heitibantuk, thil pakhatkhat tuamnak ah hin arak remcang ngai fawn i, culawng zong si loin thil zeimaw van tinak ah hin arak olsam ngai caah hin an hman uar khun hlei ah mi zapi nih an rak duh mi le a rak si fawn cio hoitikah cun zeimaw ti i cansau deuh i salad he an tuahmi pawl khi i ralring ngai ding asi fawn. Nau pawitu nu hrang lawng si loin, achung i um naute hrangah chuahka i hrisel lo le damlo cia i chuah a fawite tihi thei t’han zong a hau mi asi fawn.

Lunglawm thin hnangamte in au pawi  chungah siseh, nau nei hnuah sieh ngandam te i um khawn na duh ah cun i sumkhawh nak neh hi a biapi tuk mi asi hleiah a phichuat cu Chungkhar tlingte le nuamte i khuasak t;i khawhnak asi. Naisum khawhnak rungah khan nan innchungkhar nih nan ton dingmi harsat tampi nangmah na sutkian khawh tikha  athar in kei mah bulpak in ka van in cah duh fawn. Nawlngaih le i sumkhawh hi kan PATHIAN BIA he zong apehtlai ngaimi asi tiah ka ruah.

(Internet ta ka van leh t'han mi asi miphun hrangah hlawknak asi sual ah tiah duhsak nak he-------)

AUSTRALIA LE US- NIH DEFENCE LEIAH REMNAK AN TUAH

Australia le US nih cun  defence leiah riant'uannak ding i lungrual biakhiahnak an nei, he i remnah (or) lungrual nak  hmang hin Australia nihchuahlei US air force leh navy umpawl cu tamchin in chiah an silai i, project tamdeuh in tuah zong asi t'han lai ti asi. 

US President Barack Obama le Australia President Tony Abbott-hna nih i remnak an rak tuah cangmi tlamtlinter nemhngeh dingin Nikhatni ah khan US defence secretary Chuck Hagel leh secretary of state John Kerry- hna cu Australia-ah an kal i, i remna ca cu lungtling tein an t'ial ti asi. 

Kum 2011-i ram pahnih nih i remnak an rak tuah cang mi hmangin Australia nichuahlei, Darwin-ah US ralkap 1,150 chiah an si. Hi ralkap pawl nih hin an umnak bial chung i buainak a phan mi tete remhding le mipipawl harsatnak pawl kha an bomh tawn hna. Rakkap um zat hi, kum 2017-ah 2,500 in chiah chap ding an silai ti asi. 

www.vanglaini.org/khawvel/23094#sthash.qbPHpm8b.dpuf

ROBBIN WILLIAM THIIN AN HMUH

Actor lar le hlawh­tling, Robin Williams cu nikhatni zingah khan California- i Tiburon-ah a innah thi in hmuh a si. Williams hi kum 63 mi a si.Marin County Sheriff nih cun zinglei nazi 11:55AM ah khan 911 call an dong tiah a chim i, ruang hmuh a si thawng don asi i, police- pawl lek le lak tiah an va kal colh ti asi, chanhtlak a um tilo tiah a hmun in an van chimh hna  ti asi.

Mahte aithat mi ah ruah asi i, Asinain bia fiangfai deuh theih asi khawhnak hnga, athih ning cungcang hi t'hate in dothlat cuahmah lio asi. Police nih an chim ningah cun Williams hi Pathianni zanlei tiangah khan cun damtein an innah hmuh asi rih tiah an chim fawn. Hollywood Reporter-nih aterlangh ningah cun  Robin Williams nih hin depression a nei i, a buaipi zungzal tawn tiah a chim. Hi ruangah hin mi tampi nih a mah te i ai thar ah an ruah.

Robin Williams hi Night At The Museum-ah Ben Stiller he an cang tlang i, hi film pathumnak hi tukum i chuah ding i a ruahman mi asi, hika ah hin Williams hi a vanlang t'han ding khi a van si, Fox, Night At The Museum siamtu nih cun Williams thihnak cu a poi atituk hlei ah a uituk bia zong achim hlei ah miropituk kan can ai tiah tizongah a chimchap fawn, a chungte lepawl le a t'henrual hawi le pawl  zong nih an tuar tuk tizong a chim fawn.

Milar dang pawl zongnih  an ui ve cio ziah tiah cun anih hi milomh thiam le micawkphur thiam ngaimi, mithinlung ateingai mi asi caah fans zong anei tamngai mi asi fawn ti asi, Steven Spielberg nih cun, "Ka hawi ṭha a si i, ruahlo pi i hi ti i a kankal tak ko hi cu harsa hi ka ti tiah a chim ve". "Robin- bantuk i a pawngkam um nuam le hahdam hi  an tam lai loh titiang in a van chimchap rih fawn. Kan nun kan i lomh khawhnak ding i a kan pek tawn mi a nunziamawi le nihchuak capo a kan saihpiak tawn nak pawl vialte zonghi zeihmanh in taht'himh khawhmi asi lo tiah John Travolt nih cun a uituk bia a van hloih t'han. US president Obama zongnih, "Alien bantuk in  kan nunah a van  lut i, a hnuah cun kan nun vialte a kan hninh viar hiteh aw tiah a van chim ve.

Robin Williams hi kum 1951 July 21 ah khan Chicago-ah a rak chuak i, nihchuak capo lei ah mi lar le hlawh­tling a rak si, Oscar-tiang zongah  Best Supporting Actor a rak dong tawn mi zong asi fawn. Miharsa siseh bomh herhmi sihna seh a theih khawh chungin atha le aneih mi chawva tiangin heh tiah mi arak conghawihtu le rakbawm in acan hi a hmang bik tawn ti asi, a nupi Marsha he Windfall Foundation an dirh. Biaknak leiah cun  Episcopal Bu an si.

He hmunah hin cawnding tampi a um i, thil ropi tak tak tampi an um rih. Tihsual zong hi thil ropi tak a si kho.  -Robin Williams 

http://www.vanglaini.org/thalai/23099#sthash.HQsxgZBF.dpuf

PASTOR LE HRUAITU DANGDANG HNA NIH NEIH DINGMI SINAK

Cung Pathian nih minung a hopoh hi kan mah le tawk cio in thiltihkhawh nak a kan pek cio, hi bung le cang (Rom 12:6-8; 1 Kor 7:7: 12: 4, Efisi 4: 12) chungah hin kan hmuh khawh hna. A hohmanh nih kei cu pek ka si ve lo tikhawh asilo, a hopoh hi pek viar mi kan si. Nabel tein kan thiltih khawh nak cung belte ah cun a khat cio lo. Cawnnak lei zongin siseh fimthiam nak akan pek, kan nunnak le sinak kan hmuhton mi lak zongin thiltampi zong kan cawn chap fawn. Hruaitu kan van titik ah mizaran poh nih hin i tlangtlak le i hruai khawh hi arak silo.Mah hi pawl hi van chim thlu ding cun thi ol cu asilo, a harngaingai mi thil asi. Asinain a tlangpiin hruaitu pawl nih kan siding mi pawl Cathianghlim nih zeitindah a chimve ti, vanzoh hnik usih.

(A).Bible nih chimmi Lamhruainak

Cathianghlim kan rel tikah lamhruainak he pehpar in asi mi tampi an um. Cupawl lak cun atanglei pawl van tar usih law ka duh.

1). Pathianah zumhnak fek aneimi asi lai (2 Kor 4:7)

2).     Thlacam nun aneimi asi lai(Luke 22:24)

3). Rinchantlak le zumhawk tlakmi asi lai( 2 Kor 3:4-5)

4).Cawnpiak khawhmi asi lai (Matt 13:16: 1 Tim3:2)

5). Aṭhalam zawng i thil a hmu tu le a ruat khomi asi lai (Fil 4:8)

6). Dinhmun fek aneimi, zohṭhimh tlak mi asilai (1 Kor 11:1)

7). Ziaza ṭha, mifel, pum ai pe mi asi lai (Rom 12:1)

8). Tuar khawhnak anei mi, mitaima asi lai (Heb 12:1-2)

9). Beidong loin a ṭuan zungzal khomi asi lai (1 Pet 2:20)

Cupinah cun (1 Timote 3:2-6) cakuat chungah hi tin kan hmuhkhawh ṭhan

“Khrihfabu hruaitu cu sawisel awk um lomi, nupi pakhat lawng angeimi,ningcang tein khua asa mi, khualtlung a dawmi, cawnpiak athiammi asi lai, zurit hmangmi a silai lo, mitlokciar asi lai lo, milungnem le daihnak a duhmi asi lai, tangka mithimi asi lai lo, a innchungkhar ṭhatein a zohkhenhkho mi asi lai i, afale nih an nawl an ngaihmi le an upatmi asi lai.Mah innchungkhar hmanh ṭhatein a zohkhenh kho lomi nih cun Pathian Khrihfabu cu a zohkhenh khawh lai?Khrihfa a caannak anaimi asi lai lo, zeica tiah a hnar a puar sual lai i Khuachia kha  sualphawt arak si bantuk khan sualphawt arak si bantuk khan sualphawt arak si ve sual lai”, ti kan hmuh.

Cubantuk thotho cun Titas 1:7-9 chungah cun zeitin dah kan hmuh tiah cun, “Khrihfabu cu  Pathian rianṭuantu asi caah mawhchiat awk a um lomi asi lai. Miruamkai asi lai lo, mithintawi asi lai lo, zurit hmang asi lai lo, mi aukhuanhmang asi lai lo, mihakkau asi lai lo, khualtlung a dawmi asi lai i thilṭha aduhmi asi lai. Amah le amah aiuk kho mi asi lai, cawnpiak ahmanmi aa tlaihpengmi asi lai, cuticun a bia angaitu pawl kha an lung athawhter khawh hna lai i cawnpiak nak tha altu pawl kha an palhnak alanghter khawh lai”.

B. Pastor lamhruainak (Pastor leadership)

Pastor le hruaitu pawl hi zeizong kipah tlamtlin viar ding tihi cu thilhar ngaimi asi. Asinain hruaitu ṭha nih cun Bible i achimmi bantuk in nungkho ding cun ai zuam a hau. Cupinah Thlaraulam sinak lawng si loin minung lei tisalam tiang zongin a herhmi fimnak le hruaitu si khawhnak thil a phunphun in a um rih. Mah hi biaah hin Pastor rianṭuanank le lamhruainak lei i a min thangngaimi Dr. Vortel Weldom nih cun hruaitu pawlnih neih dingmi le herhmi pawl phun 12 in a van chim. Cupawl cu hi atanglei bantuk in an asi.

          1). A hmanmi ruahnak lungput neitu asi lai

          2). Taksa lei zongah a ngan a dammi asi lai

          3). Midang i duhning i a um thiamtu asi lai

          4) I timhmi bantuk in mi a hruai lai

          5). Zeibantuk poh thil thei olmi asi lai

          6). Fimthiamnak leiah cawnnak, thiamnak tawkfang tal  anei mi asi lai

          7). Thatho tein rian aṭuan khotu asi lai

          8). Midang he hawikomh athiammi asi lai

          9). Miding, mifel le minih rinchan tlakmi asi lai

          10). Taima tein rianṭuantu asi lai

          11). Midang ruahnak pekmi zong ai lak khotu asi lai

          12). Aṭuanvo kha tanta loin athihpi ngamtu asi lai

Mah hi bia pawl bantuk i van i nunpi ding hin cun thil harsa ngai cu asi ko. Asinain hruaitu (Pastor) nih cun mah le mah cuaithlai nak le mah le mah nun i cekfel nak ah kan hman ah cun a ṭhahnem tuk ṭheu lai dah tiah zumhnak ka nei. Micheu khat nih cun hruaitu ding cu “Nu” hrinnak chuahpi asi tizong ah atitu zong a um. A ṭhenkhat nih cun “ a cawn i cawnkhawhmi asi” titu zong an rak um ṭhiamṭhiam. Mah hithil pahnih hi minung pakhar cungah atling kho mi thil asi. Hruaitu ṭhenkhat pawl cu “Nu” hrinnak in thluakṭha le zuamnak ruang zong i hruaitu ṭha i avan chuakmi zong an um. Cheukhat pawl cu “Nu” hrinnak in mithluak ṭha siko nain an zuaml lo ruangah hruaitu ṭha i asi kho lo mi zong an um fawn. Cun acheu ṭhan cu “Nu” hrinnak in thluak ṭha silem lo nain ai zuamnak ruangah hruaitu ṭha asi mi zong an um ṭhiamṭhiam.

Dr. Howard Hendricks nih hitin arak chim bal: “Thlarau lei i hruaitu pawl cu  hrin le tuah mi an si. An nih cu Pathian Thlarau nih a hrin ṭhan hna i, Pathian Thalrau nih a tuah ṭhan hna. Zeiruangah tiah cun an nih cu Jesuh muihmel he i lo dingah khaukhihmi an si”.

C.S. Lewis zongnih cun zeitindah avan ti ve ṭhan tiah cun, “ The Great Divorce” timi cauk chuangah cun, “ Minung phunhnih lawng kan um a ti. Pathian sinah “Na duhning bantuk in si ko seh” ati khotu le Pathian nih “Na duhning bantuk in si ko seh” a ti ding mi lawng an si tiah ati. Hruaitu ṭha nih cun an mah le mah an i hmuh ning le an i zuam tawn nak nakhmanh in an hruai dingmi hna mipi pawl nih hmuh ningin le kan cung i an neih mi lungput kha theih a hau ngai mi cu asi.

C. Dinfelnak (Faithfulness)

Hrauith ṭha cu an hruai dingmi mipi nih an cungah zumhngamnak an neih khawh ding a herh. An nih nih an hruaith cu rinchan tlak le zumhawktlak asi ti an theih i a hruainak chungah himtein kan um ti an theih aherh. Cuti i asi khawh nak dingah cun dinfelnak kha hruaitu nunning le atuahnak in langhter i a chim bantuk in anun khawh aherh. Micheu khat nih cun hruaitu si an duh ko nain an nunning le an holhkam, ṭngfang hi ai lo tawn loh. Cucu hruaitu ṭha pawl nih i ralrin ngai a herh mi thil an si.

D. Mahsinak biapitter

Hruaitu nih a rianṭuan biapibik mi pakhat cu ahruaimi minung pawl kha cawnpiak i hmailei hranhah hmantlak siter khawh kha asi. Cu tumtahnak hlawhtlin khawhnak dingah cun hruaitu nih adanglei bantuk in an tuah a herh.

1).     Ahrauimi pawl i an thil tikhawhnak le an thiamthil zawn cio kha theihpiak an hau. Cuticun an anmah le zawn cioah lungtho tein an mah le mawhphurhnak cioah  an ṭuan khawh velai.

2).     Pawlkomh nih an i tumtahmi rianṭuannak ah telter cio ding an si: cuticun an hmuitinh mi cu Bu nih a hmuithinh ah asi ko lai.

3).     An rianṭuan ṭhancho cuahmah nak ruangah an ngah dingmi ṭhathnemnak pawl zong kha ṭhatein theihter i pakhat cio u ting nau zo cio in pek ding an si.

4).     Mi lungthawhter ning kha ṭhatein cawnpiak i pumpek cio kha anmah le zawn cioah lungtho dingin forh ding an si.

5).     Pawlkomh nak hrangah aṭhabik a chuahter khawh nak hnga zuamnak tete zong tuah ding.

6).     Mipi pawl kha an rianṭuan mi cio lawngah siloin  pawlkomh nih ai timhmi ah hruailuh ding asi.

7).     I pehtleihnak hrangah aṭhahnem dingmi pawlkomhnak i taksa ṭhen an sizia an mah te nih an i theih lai.

8).     Mipi pawl kha an rianṭuannak ah thiam chin lengmang ding le hmuhtonnak ṭha an neih chin lengmang khawh nak hnga lam hruai ding.

Zumtu nitin i kan hmuh ton ṭeumi harsatnak le buainak pawl i zaa ah sawmkua  le pahnga(95%)  cu pumpak he ai pehpar mi an si tawn. Curuangah pumpak cio he kan i pehtlaih tikah atanglei pawl hi thei herhmi pawl an si.

1).     Pumpak in an harsatnak an van thlenh tikah arannak in remhṭhat piak ding an si.

2).     Kan duhlemlo mi bia asi zongah bia a chimmi pawl kha thinsau tein ngaih piak ding asi.

3).     Midang pawl nih an ṭhatnak le an i zuamnak pawl kha cohlan le theihpiak an si kha theihter ding.

4).     Zeibantuk bia zong siseh felfai te i theih hlanah cun bia ṭhennak tuah lo ding.

5).     Khrihfa dawtnak le zawnruahnak an neih mi kha langhter ding. Rianṭuanpi pawl he thlacamnak neh tlang zungzal khawh i zuam ding.

6).     Zeibantuk rian zong ralṭha ngaiin ṭuan kho dingin ralrinnak neih cia ding.

7).     Minih an phunzainak hi an harsatnak taktak an si khawh bantuk in asi lo zong asi kho ve ṭhiamṭhiam.

8).     Harsatnak pawl kha mit i  hmuh kho dingin langhter aṭha.(Paper cung heitibantuk ah khan ṭial ding asi ko).

9).    Akan dawtu le rinchantlak pawl sinah aherhning bantuk in biacheuh nak neih ding.

10).  Harsatnak remhṭhatnak dingah biakam mi neih asiah cun ṭuanchuah hrimhrim ding asi.

E. Palhnak hmun in cawn dingmi

Thiltuah sual mi kan neih tikah rianrang tein kan ruatchuah a hau. Cutin nehhnu ah cun cubantuk palhnak kan hrial khawh lai. Palhnak kha phuang ngam in remhṭhatnak a hau. Cu palhnak lak in nunthar cawn i hmailei hrangah ṭhat chinchin i zuam abiapi.

F.Ai thleng khomi si a herh

Rianṭuan ding programme neihmi pawl kha alaangte hrang lawngah asilo. Thlen khawh mi asi lo le, kum tawkfang hnu i dihkho dingin i thiah aṭha. Thil rianrang tukin a rak i thlen ruangah programme kan tuah zungzal mi pawl hi a ṭha hnem lemlo mi le chan he ai kaih lomi ah a si kho. Curuangah himi hrimhrim hi cu ti thlah duh lo i tongpa tlaih i i tlaih loin aherh ning le a ṭhathnem deuh dingmi asiah cun kan thil kan ṭuanmi le kan lungput pawl vialte zong kan thlen khawh a hau. Cuti asilo ah cun ṭhangcho kho loin mi hnungah kan tang zungzal lai.

G. Mipi sinah i telnak

Hruaitu nih cun mipi he theihthiam nak te he  i pawlkomh i rian kan ṭuanṭi khawhnak dingah atang lei pawl hi kan ṭuan a herh.

1).     Pakhat le pakhat i zum ngam dingin i zuam ding

2).     Midang i ruahnak le tuarnak kha theihthiam piak ding

3).     Biangaitu si law midang pawl kha hnahnawh nak um lo tein langhter ding.

4).     Baiduhtuk mi silo dingah i ralrin aṭha. Theihter an duh lo mi pawl kha, hramhram in va theih ter ding an silo.

5).     Mi vialte kha kan mah bantuk an si thlu lo tikha theithiam in mi mawhthluk le relchiat hmangtu  silo ding.

Kan lairamah rinhchan tlak mi Pastor le Hruaitu ṭhaṭha chuak kho dingin Cung Pathian nih thlawchuahnak kan pekpiak ko seh. Amen!!!!

(Vankau Arsi Magazine 2005 ta  ka van lehchin mi asi)

ISRAEL LE PALESTINIAN TE PAHINH NIH NAZI 72 KAHNAK I DINH DINGIN AN HNA A TLA

Israel le Palestinian lak i pakhat a si mi, Hamas- pawl nih cun Pathianni zanah khan Gaza Strip-ah nazi 72 chung an i khahnak i dindingin remtinak an nei ti asi. A hmaa nazi 72 awhding i i khah an rak phuan mi cu kan hnungkar zarhteni ah khan adih cang.Thla khat chuang zet Gaza Strip-a inbeihna thlengah mi 2,000 chuangin an thih phah tawh. Hi ram pahnih aiawh hin Egypt khawpi, Cairo-ah i kahnak hi dinh than asi khawh nak hnga tiah sawinawn an i chawn i, i remna an siam kho tilai lo dahmu anti hnuah Pathianni zan khan i kahnak hi i dinh chungrih rem an van ti thankhawh ti asi. 

Israel official nih cun nazi 72 i kahnak i dinh khawh asinak hnga an karlak i palai riantuantu, Egypt-in rawtnak a siam mi cu an pom khawh tiin a chim. Hamas aiawh, Izzat al-Reshiq zongnih Palestinian- zong nih cun i kahnak dinh chung hi rem anti tiin achim ve fawn, hi rual hin  tuṭum hi i remnak kawnglei i, i biakchonhnak ah Hamas- pawl nih  an i tel hnuhnung biknak ding asi, tiah ati. Nawl thar tuah in, Egypt foreign ministry nih cun hi hna pahnih aiawh pawl cu midang kaltlangin i biakchonhnak neih chunzom chin sirih ko seh tile, i kah dinh chung nak ding asuhtun(halnak) hi tlamtlin ter khawh asi chin khawh nak hnga hma dong loin lak khawh sirih ko seh tiah a tithan fawn hna.

I kahnak dinh ding i an phun thar mi hi  Pathianni zan zanlai khan hman thawk colh  asi. Kaplo ding i an phuan hlan, Pathianni ahkhan hi hna pahnih hi ceilak an i kap manh, Hmaas-pawl nih cun Israel lamah rocket zei maw zet an kah let hna i, hi lakah pakhat cu Tel Aviv khawpi kah nakah an hman i, asinain hi pawl rocket nih hin thilrawk mi cu tituk i thil liantham cu a um lo ti asi. Israel zong nih Gaza-i Hamas-pawl  hmun pawimawh ti i an theihmi cu bom an thlak chunzomh ko rih ti asi ve fawn. Israel Prime Minister Benjamin Netanyahu nih cun Israel-nih kah aton chung cu i remnak tluantling siamkhawh asi lai lo tiah a chim, ralkap pawl zongnih i kahnak hi an chunzomh thluahmah rih ko lai tiah a chim chap fawn. I kah dinh asi chung zongah hin ralring tel timhcia tein an um zungzal lai tiin official- pawl nih cun a chim fawn.

I kap lo ding i  Gaza Strip- i umpawl hrangah chhawmdawlnak ding thahnem nawn pekkhawh dingin ruahman nak an nei ti asi, i donak t'ih i zammi pawl zeimawzet cu an inn lei ah an kir t'han ti asi. UN Secretary General Ban Ki-moon nih cun Israel le Palestinian- pawl nih nazi 72 chung i kap lo dingin i ding chung dingin RAWT nak rem an ti t'han nak cu thilt'ha ngai mi asi tiah a chim, an i remnak rawkral lo ding zongin a nawl fawn hna.General  Ban nih cun civil mipawl dinhmun ngaihtuah i, an harsatnak theihthiampi i chawmdawl ning zong ruahpiak khawh asi khawh nak hna hi hna pahinh sinah duhthawh tein a ngen hna chap han ti asi, boruak ṭha lo a chuah chin lengmang lo nak hnga theihtop chuah ding zongin a nawl chih fawn hna. 

Ban nih cun Gaza- ah remnak le muannak a um khawh i, hmasawnnak a phak khawh nak dingah  UN nih cun a herhning bantuk in bomh ai tim zungzal ti zongah a chim chap fawn, ti asi. Buainak a chuah hnuah hin Gaza i ummi mi 425,000 hrawng cu UN umnak, hmun dangdanh ah himnak hawl in an um ti asi. Gaza- i inn 11,855 hrawng cu  bomb chiat a si cang caah, hi ai rawkmi inn pawl sak t'hannak dingah hin  dollar million 410 hrawng a hau lai tiah UN agency nih cun achim. 

 http://www.vanglaini.org/khawvel/23027#sthash.yIhIhFNL.dpuf

EBOLA HRI LENG CUAHMAH MI DANG DINGIN THEIHTAWP CHUAH A HAU: (WHO)

World Health Organisation nih cun West Africa bial i Ebola hri a leng cuahmah mi cu vawilei cung i ummi minung pawl hrangah tih anung mi asi kho tiin, hi zawtnak hri darh chin lengmang ding vennak dingah theihkhawh chungin tanlak zawkzawk a hau tiah an chim. Tu ṭum i Ebola hri leng mi hi a darhkau le a hrilen sauhcem ṭum a si ti zongah an chim fawn, mi 932 nih an thihpi cang i, Ebolna zawtnak tuartu lak i 50% nih  an thihpi cang ti a si. WHO nih hin kum 2009 ah khan swine flu len ruangah international public health emergency a rak puan cang i, May thla zongah  khan polio ruang zongah khan a rak phuan fawn cang. 

WHO hruaitu lu, Dr Margaret Chan nih cun  ram tam deuh u ah cun hi  Ebola hri hi a lut ti atheih caah, asinain hi ticung hin a darh chin lengmang ding ven asi khawh nak hnga, emergency hi an puan than tiin a chim fawn. "Tutiangin  hi hri karhchin nak rampawl nih cun an mah thilti khawhnak nih cun donzawhrual ding khi asi lo tiah "Geneva- i news conference  neihnak ah  a chim, "Ram dangdang pawl hna cu aranglam in bawm dingin kan ngen duh han tiah a chimchap fawn" tiah ati. Ebola hri hi tukum March thla ah khan Guinea ramah a leng thawk i, tuah cun Sierra Leone le Liberia ram zongah a darh ve cang ti asi, Nigeria zongah a darh thok tiin theih asi. Ebola i bultawl nak ding Sii si maw, a hri dannah hrang i an siammi pawl hi licence pek asi rih lo ti asi.  

Hikazawnah hin  chhawmdawl nak lei i riant'uantu, Doctors Without Borders- i director, Dr Bart Janssens nih cun "Thuchuah siam nak lawng hin  nunnak a chanh kho lo," tiin, zawtnak hri tuartu rianrang te i bultawl an sikhawh nak dingah Sii, mithiam le cozah  hmalaknak zong an mamawh ning zong a chim fawn, riant'uan ning cah lo ruangah nunnak tampi an liam phah tizongah a chimchap  fawn.US-ah cun Centre for Disease Control and Prevention nih cun  hmala thok in, an mipawl le state pawl zong cu West Africa ramah tlawng rihlo dingin rem an ti tiah theih asi. CDC director Dr Tom Frieden nih cun Congressional hearing-ah zawtnak hri leng cuahmah mi ah hin ṭum dangnak in  hri kaitu an tam deuh lai tiin a chimh fawn. 

Ebola hri dannak  hi tuahcuahmah lio asi i, British pharma company, GlaxoSmithKline hri dannak tuah mi cu, thlathar ah hin zohchin khawh asi cang lai tiin WHO nih cun a chim. Kum 2015 ah hi sii hi cawkkhawh dingin chiah khawh, zumh asi tiah zongah a chim fawn.

http://www.vanglaini.org/khawvel/22997#sthash.3AJSZErh.dpuf

"JESUH FILM THAR TUAH T'HAN ASI LAI"

Son of God kha a si lo, tu i an siamthan ding hi JESUH Film, a damlio nun tu silo in, a thih hnu cungcang a si lai. Jesuh vailamtah i an thah ni in  ni 50 chung, Pentecost Ni karlak i thil cang mi tuanbia asi lai. A hlankan tein hi film title dingah hin Resurrection tiin an rak bunh asinain,Clavius tiah an thlen than. Heka ah hin Jesuh vailamtah asi hnu, a thawhthan hnu van i hruai choh a um i, Thlarau Thianghlim avan phak than ding can tuanbia asi lai.

A changtu ding lakah hin Shakes­peare in Love-timi film acangtu lak i Jospeh Fiennes cu ai tel lai, anih nih hin Pontia Pilata dinhmun i cang dingin an chim fawn. Hi film hi kumvui Easter-sunday ah chuah ding mi asi. Amah tilo bakah hin Harry Potter- a cangtu lak i ai tel vemi  Tom Felton zong aitel velai tizongah an chim chih fawn, asinain anih hi zeibantuk character ah dah acan lai ti chim khawh asi rih lo ti.

Noah, God's Not Dead le Son of God film pawl hlawhtlin naknih adang Kristian film thar , a dang tuahduhnak a van hrinchin lengmang ti asi, hihi zumtu mihna hrangah thiltha ngaimi asi tiah ruah asi fawn. Tuah hin Anne Rice cauk, best selling novel zong asi bal mi, Christ the Lord: Out of Egypt hngehchan in film siam dingah i timh cuahmah zong asi tisi, September thla thawkin hehtiah buaipi thawk an i tim ti asi fawn. Exodus: Gods and Kings timi film cu tukum December thla ahhin chuahkhawh dingah timhlamh nak an nei fawn.

Lionsgate nih cun Zealot; The Life and Times of Jesus of Nazareth film an tuah t'han ding bia zong an van chim than cang fawn, MGM zong nih "BEN HUR" Film zong athar in siam than an i tim fawn ti si. Kristian film a rak ngaina le a ngaihven tupawl hrangah cun film thar ṭhat'ha avan chuak t'hanlai, i ngaih a umtuk hringhren.

 http://www.vanglaini.org/thalai/23021#sthash.WIVhtl7B.dpuf